Φονικό καλοκαίρι στην Ευρώπη με 50.000 νεκρούς από τον καύσωνα

Ο καύσωνας του περασμένου καλοκαιριού σκότωσε τον αριθμό-ρεκόρ των 50.000 ανθρώπων στις ευρωπαϊκές πόλεις, σύμφωνα με νέα έρευνα, με τους επιστήμονες να επιρρίπτουν την ευθύνη στην κλιματική κατάρρευση για δύο στους τρεις θανάτους.

Ο τεράστιος αριθμός των θανάτων, ο οποίος μοντελοποιήθηκε με βάση τις ιστορικές συσχετίσεις μεταξύ θερμότητας και υγείας σε 854 πόλεις, ήταν ο χειρότερος που έχει καταγραφεί ποτέ, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της μελέτης, τα οποία δημοσίευσε και ο Guardian.

Ο θερμός καιρός, που χαρακτηρίστηκε από αδιάκοπους καύσωνες, σκότωσε σχεδόν διπλάσιους ανθρώπους από ό,τι σε κάθε μία από τις επόμενες δύο πιο επικίνδυνες χρονιές.

«Από μία άποψη, οι απόλυτοι αριθμοί των θανάτων που σχετίζονται με τη ζέστη και εκτιμήθηκαν στις 854 αστικές περιοχές είναι πράγματι ιλιγγιώδεις», δήλωσε ο Μάλκολμ Μίστρι, επιστήμονας κλίματος και υγείας στο London School of Hygiene & Tropical Medicine, ο οποίος συμμετείχε στη συγγραφή της μελέτης. «Αλλά αυτό που είναι ίσως ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το ποσοστό αυτών των θανάτων που αποδίδουμε στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή».

Το ποσοστό των θανάτων που οφείλονται στην κλιματική κατάρρευση έχει αυξηθεί από περίπου 40% στις αρχές του αιώνα σε 65% το φετινό καλοκαίρι, διαπίστωσε η μελέτη.

Οι χώρες που επλήγησαν περισσότερο και οι “αόρατες” αιτίες

Οι άνθρωποι υπέκυψαν στη ζέστη με τα υψηλότερα ποσοστά στη Μάλτα, την Ιταλία και την Ουγγαρία, ενώ οι απόλυτοι αριθμοί θανάτων ήταν μεγαλύτεροι στην Ιταλία, τη Γαλλία, την Ισπανία, τη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Επειδή τα πιστοποιητικά θανάτου σπάνια καταγράφουν παράγοντες, όπως οι επικίνδυνες θερμοκρασίες που σπρώχνουν ένα θύμα εγκεφαλικού ή έναν ασθενή με καρκίνο του πνεύμονα στα όριά του, οι οικογένειες σπάνια γνωρίζουν ότι η ζέστη και η ανθρώπινη δραστηριότητα συνέβαλαν στον θάνατο των συγγενών τους.

«Αυτά τα σοκαριστικά στοιχεία αντιπροσωπεύουν χιλιάδες οικογένειες που έχασαν έναν αγαπημένο τους άνθρωπο αυτό το καλοκαίρι λόγω της κλιματικής κρίσης», δήλωσε η Κέιτι Γουάιτ, υπουργός κλιματικής μετάβασης του Ηνωμένου Βασιλείου, όπου οι επιστήμονες υπολόγισαν 4.354 θανάτους από τη ζέστη αυτό το καλοκαίρι.

Στην Νάπολη, μια από τις πιο “χτυπημένες” πόλεις της Ευρώπης, 815 άνθρωποι ανά εκατομμύριο πέθαναν από τη ζέστη, σύμφωνα με τις προσαρμοσμένες ως προς την ηλικία εκτιμήσεις της μελέτης. Ο Μάριο Γκουαρίνο, γιατρός επειγόντων περιστατικών στο νοσοκομείο Ospedale CTO στο βόρειο τμήμα της πόλης, δήλωσε ότι έγινε μάρτυρας μιας αύξησης 15% στις επισκέψεις στο τμήμα επειγόντων περιστατικών κατά τις θερμότερες εβδομάδες.

Το “καθοριστικό χαρακτηριστικό” της περιόδου ήταν η πολυπλοκότητα των προβλημάτων υγείας που επιδεινώθηκαν από τη ζέστη, πρόσθεσε ο ίδιος, με τη μοναξιά και τη φτώχεια να επιδεινώνουν ακόμη περισσότερο την κατάσταση.

«Υποδεχτήκαμε έναν καρκινοπαθή τελικού σταδίου που ζούσε σε μια καυτή σοφίτα απλά και μόνο επειδή η οικογένειά του δεν μπορούσε να βρει εταιρεία για να εγκαταστήσει κλιματισμό κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού», δήλωσε ο Γκουαρίνο.

«Ένας ηλικιωμένος άνδρας με άνοια εγκαταλείφθηκε απότομα από την Ουκρανή φροντίστριά του, η οποία επέστρεψε στην πατρίδα της για να αποχαιρετήσει τον γιο της που είχε επιστρατευτεί στον πόλεμο. Οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης βρήκαν [τον άνδρα] ξαπλωμένο στο πάτωμα ένα βράδυ με κατάγμα λεκάνης, προσπαθώντας απεγνωσμένα να καλέσει τον ένοικο του διπλανού διαμερίσματος».

Οι ηλικιακές ομάδες, τα όρια της μελέτης και το ρεκόρ ζέστης

Η μελέτη διαπίστωσε ότι τα άτομα ηλικίας άνω των 85 ετών αποτελούσαν σχεδόν το ήμισυ του αριθμού των θυμάτων, αν και οι νεότεροι άνθρωποι δεν ήταν στο απυρόβλητο, με 833 άτομα ηλικίας μεταξύ 20 και 44 ετών να θεωρείται επίσης ότι έχασαν τη ζωή τους λόγω της ζέστης.

Οι επιστήμονες δήλωσαν ότι ο αριθμός των θυμάτων από τις πόλεις που μελετήθηκαν, οι οποίες αντιπροσωπεύουν περίπου το 40% του ευρωπαϊκού πληθυσμού, δεν μπορεί να αναχθεί εύκολα για την εκτίμηση του συνολικού αριθμού των θανάτων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων σε κωμοπόλεις και χωριά.

Η ανυπόφορη ζέστη που έψησε επίμονα τη δυτική Ευρώπη αυτό το καλοκαίρι ήταν η χειρότερη που έχει καταγραφεί ποτέ, ανακοίνωσε αυτόν τον μήνα η υπηρεσία παρακολούθησης του κλίματος της ΕΕ, με περισσότερο από τη μισή Ήπειρο να μαστίζεται από “πολύ ισχυρή” θερμική καταπόνηση που έδινε αίσθηση ατμόσφαιρας άνω των 38°C. Οι ελαφρώς λιγότερο σκληρές θερμοκρασίες στην ανατολική Ευρώπη έφεραν τον ηπειρωτικό μέσο όρο στο τρίτο θερμότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ.

Τα αέρια του θερμοκηπίου έχουν θερμάνει την Ευρώπη περίπου δύο φορές πιο γρήγορα από τον παγκόσμιο μέσο όρο, εκθέτοντας περισσότερους ανθρώπους σε αβάσταχτα καυτά καλοκαίρια και λιγότερους ανθρώπους σε επικίνδυνα κρύους χειμώνες. Αν και το κρύο αποτελεί μεγαλύτερο φονέα από τη ζέστη, οι επιστήμονες αναμένουν ότι οι αυξανόμενες θερμοκρασίες θα κοστίσουν περισσότερες ζωές από όσες θα σώσουν, καθώς οι θάνατοι από τη ζέστη προβλέπεται να αυξηθούν ταχύτερα από ό,τι θα μειωθούν οι θάνατοι από το κρύο.

Η μελέτη συνδύασε τις εδραιωμένες σχέσεις μεταξύ ζέστης και θνησιμότητας με δεδομένα θερμοκρασίας για το 2026, προκειμένου να εκτιμήσει ταχύτατα τις συνέπειες από τη φετινή καλοκαιρινή ζέστη. Οι αριθμοί των θυμάτων για τις μεμονωμένες χώρες διαφέρουν από αυτούς που έχουν υπολογίσει οι εθνικές υπηρεσίες δημόσιας υγείας χρησιμοποιώντας τις δικές τους μεθόδους.

Ο Νταβίντ Γκαρθία-Γκαρθία, ερευνητής στο σύστημα παρακολούθησης της θνησιμότητας στο Ινστιτούτο Υγείας Carlos III στη Μαδρίτη, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη, δήλωσε ότι πρόκειται για μια «πολύτιμη συνεισφορά» που επέτρεψε συγκρίσεις σε ολόκληρη την ήπειρο.

«Ωστόσο, είναι σημαντικό να έχουμε κατά νου ότι πρόκειται για εκτιμήσεις που βασίζονται σε παρατηρούμενες θερμοκρασίες και επιδημιολογικά μοντέλα, τα οποία δεν ενσωματώνουν τα πραγματικά δεδομένα για τους θανάτους που σημειώθηκαν το καλοκαίρι του 2026», σημείωσε.

Οι γιατροί έχουν παροτρύνει τις κυβερνήσεις να καίνε λιγότερα ορυκτά καύσιμα -τον κύριο μοχλό της αύξησης της θερμοκρασίας- ενισχύοντας παράλληλα τα συστήματα υγείας, προωθώντας τις πράσινες πόλεις, επεκτείνοντας τον κλιματισμό και ενθαρρύνοντας τους ανθρώπους να πίνουν νερό και να αναζητούν σκιά. Έχουν επίσης τονίσει τα οφέλη του να ενδιαφέρονται οι άνθρωποι για τους ευάλωτους γείτονες και τα μέλη της οικογένειάς τους, ώστε να μπορούν να λάβουν βοήθεια πριν συμβεί η τραγωδία.

«Η πραγματική επιδημία στις μέρες μας είναι η μοναξιά», δήλωσε ο Γκουαρίνο. «Πολλοί ηλικιωμένοι μένουν μόνοι κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, εγκαταλελειμμένοι από τις οικογένειές τους, και λόγω του χαμηλού εισοδήματός τους δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά τον κλιματισμό ή, αν διαθέτουν, αποφεύγουν να τον ενεργοποιήσουν λόγω του κόστους του ηλεκτρικού ρεύματος».