Γιατί “βουλιάζουν” τα σπίτια στο Λονδίνο;

Καθώς οι εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες “έψησαν” το Λονδίνο φέτος το καλοκαίρι, οι κάτοικοι άρχισαν να παρατηρούν παράξενα πράγματα στα σπίτια τους: διαγώνιες ρωγμές εμφανίστηκαν ξαφνικά στους τοίχους, πόρτες κολλάνε και παράθυρα παραμορφώνονται.

Η ακραία ζέστη φέρνει πολλά προβλήματα σε μια χώρα που δεν είναι κατασκευασμένη για αυτήν. Σχολεία κλείνουν, σιδηροδρομικές γραμμές λυγίζουν και -όπως αποδεικνύεται- τα σπίτια βυθίζονται.

Το Λονδίνο, μαζί με άλλες περιοχές της νοτιοανατολικής Αγγλίας, βρίσκεται στο επίκεντρο του προβλήματος των καθιζήσεων, το οποίο τροφοδοτείται από τις ασυνήθιστα θερμές και ξηρές καιρικές συνθήκες. Καθώς τα κύματα καύσωνα αποξηραίνουν το έδαφος της πόλης, η γη μετατοπίζεται και συστέλλεται, συμπαρασύροντας μαζί της τα κτίρια.

«Η καθίζηση αποτελεί μία από τις πιο καταστροφικές γεωλογικές απειλές στη Βρετανία σήμερα», δήλωσε εκπρόσωπος της Βρετανικής Γεωλογικής Υπηρεσίας (BGS).

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι το πρόβλημα θα επιδεινώνεται όσο η ανθρωπότητα συνεχίζει να καίει ορυκτά καύσιμα και να θερμαίνει τον πλανήτη.

Γιατί “βουλιάζει” το Λονδίνο

Όπως πολλές περιοχές της Μεγάλης Βρετανίας, το Λονδίνο είναι χτισμένο πάνω σε αργιλώδες έδαφος. Όπως γράφει το CNN, όταν είναι υγρός, ο αργιλός λειτουργεί σαν σφουγγάρι, απορροφώντας την υγρασία και διογκούμενος· σε συνθήκες ζέστης και ξηρασίας, χάνει νερό και συστέλλεται.

Πρόκειται για μια διαδικασία συστολής-διαστολής, η οποία, όταν συμβαίνει ανόμοια κάτω από τα θεμέλια ενός κτιρίου, μπορεί να οδηγήσει σε καθίζηση.

Η πόλη είναι ιδιαίτερα ευάλωτη, επειδή οι συγκεκριμένοι τύποι αργιλώδους εδάφους περιέχουν ορυκτά που διογκώνονται και είναι εξαιρετικά ευαίσθητα στις μεταβολές της υγρασίας. Παράλληλα, το Λονδίνο καταγράφει παραδοσιακά μερικές από τις υψηλότερες θερμοκρασίες στη χώρα.

Σημαντικός παράγοντας είναι τα δέντρα και τα φυτά. Όταν ανεβαίνει η θερμοκρασία, οι ρίζες τους εισχωρούν βαθύτερα και ευρύτερα αναζητώντας υγρασία στο έδαφος, στοχεύοντας συχνά το πιο υγρό χώμα κάτω από τα γειτονικά σπίτια, με αποτέλεσμα να το αποξηραίνουν και να προκαλούν τη συρρίκνωσή του.

Τα παλαιότερα ακίνητα τείνουν να είναι πιο ευάλωτα στις καθιζήσεις, συχνά λόγω των πιο επιφανειακών θεμελίων τους και περισσότερα από τα μισά σπίτια του Λονδίνου κατασκευάστηκαν πριν από το 1945.

Σε πολλές περιοχές της πόλης, το 100% των ακινήτων προβλέπεται να αντιμετωπίσει πιθανό ή βέβαιο κίνδυνο καθίζησης έως το 2030, σύμφωνα με στοιχεία της βρετανικής ασφαλιστικής εταιρείας Aviva. Αυτό περιλαμβάνει κεντρικές περιοχές όπως το Κένσινγκτον, το Σίτι του Λονδίνου και το Ουέστμινστερ.

Ωστόσο, το πρόβλημα εκτείνεται πολύ πέρα από την πρωτεύουσα. Όταν ο ειδικός σε θέματα καθιζήσεων Μπομπ Γκίμπσον ξεκίνησε τη δουλειά πριν από 40 χρόνια, το ζήτημα αφορούσε κυρίως το Λονδίνο και τη νοτιοανατολική Αγγλία. «Αλλά με την κλιματική αλλαγή, επηρεάζονται πλέον πολλές ακόμα περιοχές του Ηνωμένου Βασιλείου», δήλωσε ο Γκίμπσον, διευθυντής της Building & Structural Consultants.

Κάθε φορά που υπάρχει ένα θερμό και ξηρό καλοκαίρι, καταγράφεται έξαρση στις αιτήσεις αποζημίωσης για καθίζηση.

Το ρεκόρ αυτό ενδέχεται σύντομα να καταρριφθεί. «Η φετινή χρονιά εξελίσσεται στη χειρότερη που έχει καταγραφεί ποτέ, καθώς είναι το δεύτερο από δύο διαδοχικά καλοκαίρια με ξηρασία και πολλαπλά κύματα καύσωνα», ανέφερε ο Γκίμπσον.

Οι ασφαλιστικές εταιρείες κατέβαλαν περισσότερα από 97 εκατομμύρια δολάρια για αποζημιώσεις καθιζήσεων στο Ηνωμένο Βασίλειο κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2026, ενώ η μέση αποζημίωση έφτασε το ποσό-ρέκορ των 27.000 δολαρίων – πάνω από 2.700 δολάρια υψηλότερα σε σχέση με την αντίστοιχη περσινή περίοδο, σύμφωνα με την ABI.

Πώς οχυρώνονται τα κτίρια

Η καθίζηση είναι μερικές φορές μια διακριτική και αργή διαδικασία, όμως μπορεί να προκαλέσει τεράστιες ζημιές και να αποδειχθεί εξαιρετικά δύσκολη στην αντιμετώπισή της.

Υπάρχουν δύο παράγοντες που πρέπει να συνυπολογιστούν στον κίνδυνο καθίζησης, εξηγεί η Μπρούνελα Μπαλζάνο, αναπληρώτρια καθηγήτρια δομοστατικού σχεδιασμού στο Πανεπιστήμιο του Κάρντιφ στην Ουαλία: η τρωτότητα του κτιρίου και ο ίδιος ο κίνδυνος. Στην περίπτωση της καθίζησης που προκαλείται από τη ζέστη, οι μηχανικοί δεν μπορούν να κάνουν τίποτα από μόνοι τους για την αντιμετώπιση του κινδύνου.

«Δεν μπορούμε να εξαφανίσουμε την κλιματική αλλαγή», σημειώνει η Μπαλζάνο.

Έτσι, εστιάζουν στο κτίριο. Οι παρεμβάσεις μπορούν να περιλαμβάνουν την απομάκρυνση δέντρων και βλάστησης, την κατασκευή φραγμάτων για την απομόνωση των ριζών τους από τα θεμέλια του σπιτιού και, στην πιο ακραία και δαπανηρή εκδοχή, την υποθεμελίωση του σπιτιού με διοχέτευση τσιμέντου κάτω από τα θεμέλια.

Καθώς οι θερμοκρασίες συνεχίζουν να ανεβαίνουν και οι αιτήσεις αποζημίωσης αυξάνονται, ορισμένοι ειδικοί φοβούνται ότι οι ασφαλιστικές εταιρείες ενδέχεται να μην επιθυμούν πλέον να αναλαμβάνουν το ρίσκο. «Θεωρώ πιθανό… στο εγγύς μέλλον η καθίζηση να μην καλύπτεται πλέον ασφαλιστικά», εκτιμά η Μπαλζάνο.

Μόνο στο Λονδίνο, περισσότερο από το 26% των ακινήτων θα μπορούσε να επηρεαστεί έως το 2070, εάν η υπερθέρμανση του πλανήτη συνεχιστεί με τον σημερινό ρυθμό, σύμφωνα με στοιχεία της BGS.

Οι πολίτες δυσκολεύονται ήδη να εξασφαλίσουν ασφαλιστική κάλυψη σε περιοχές υψηλού κινδύνου, επισημαίνει ο Γκίμπσον.

«Οι ασφαλιστικές αυξάνουν κατακόρυφα τα ασφάλιστρα ή δεν προσφέρουν ανανέωση της κάλυψης για καθίζηση», αναφέρει. Αυτό μπορεί να κάνει τους ιδιοκτήτες να φοβούνται να αναφέρουν τις ρωγμές στις εταιρείες, εξέλιξη που μπορεί να οδηγήσει στην ακύρωση των συμβολαίων τους, πρόσθεσε.

Η καθίζηση σπάνια αποτελεί ζήτημα ζωής και θανάτου.

«Βρίσκεται στο όριο μεταξύ αυτού που είναι πραγματικά επικίνδυνο και αυτού που μπορεί να παραβλεφθεί για λίγο», εξηγεί η Μπαλζάνο. Δεν είναι καθόλου τόσο δραματική όσο το να γκρεμίζονται σπίτια στον ωκεανό, να παρασύρονται από πλημμύρες ή να καίγονται ολοσχερώς σε μια πυρκαγιά.

Ωστόσο, δεν πρόκειται απλώς για μια ενόχληση. Η καθίζηση μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ζημιές, να υποτιμήσει την αξία των σπιτιών, να καταστήσει δύσκολη την πώλησή τους και να κοστίσει εξωφρενικά ποσά για να επισκευαστεί. Είναι ακόμη μία από τις καθημερινές προκλήσεις που τροφοδοτούν το άγχος που φέρνει η κλιματική αλλαγή στις ζωές των ανθρώπων.