Γιατί η Ευρώπη είναι τόσο απροετοίμαστη για ακραίους καύσωνες

Σε τροχιά πρωτοφανούς κλιματικής ασφυξίας έχει περιέλθει το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, καθώς ένα σαρωτικό και ιστορικών διαστάσεων κύμα καύσωνα δοκιμάζει τις αντοχές των κρατικών μηχανισμών και των υποδομών.

Η Γαλλία βίωσε το θερμότερο 24ωρο της ιστορίας της, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ελβετία είδαν τα θερμόμετρα να συντρίβουν κάθε προηγούμενο ρεκόρ για τον μήνα Ιούνιο.

Δεν πρόκειται πλέον για μια απλή μετεωρολογική έξαρση, αλλά για μια αποπνικτική απειλή που γιγαντώνεται από τη ρύπανση του άνθρακα και γίνεται ακόμη πιο αβάσταχτη εξαιτίας της διαχρονικής απροθυμίας των κυβερνήσεων να προετοιμαστούν για τη νέα πραγματικότητα.

Η σοβαρότητα της κατάστασης αντικατοπτρίζεται ακόμη και στις πιο καθημερινές εκφάνσεις της κοινωνικής ζωής.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα από το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου παιδικοί σταθμοί -ακόμη και σε μικρή απόσταση από μετεωρολογικούς σταθμούς που κατέγραφαν ιστορικά ρεκόρ- αναγκάστηκαν να καλέσουν τους γονείς να παραλάβουν εσπευσμένα τα παιδιά τους, καθώς τα σχολικά κτίρια μετατρέπονταν σε επικίνδυνες εστίες θερμότητας.

Για την επιστημονική κοινότητα, η παρούσα κρίση ξυπνά μνήμες από το εφιαλτικό καλοκαίρι του 2003, όταν ο βάναυσος Αύγουστος μετέτρεψε τις ευρωπαϊκές πόλεις σε πύρινους κλιβάνους, αφήνοντας πίσω του 70.000 νεκρούς, στην πλειονότητά τους ηλικιωμένους και ευάλωτους ανθρώπους που ζούσαν μόνοι.

«Οι κλιματολόγοι προειδοποιούσαν εδώ και καιρό ότι θα ζήσουμε πολλά “2003”», επισημαίνει στον Guardian ο Πιέρ Μασλό, περιβαλλοντικός επιδημιολόγος στο London School of Hygiene & Tropical Medicine, ο οποίος εργάζεται ως “ντετέκτιβ” της καταγραφής του κρυμμένου φόρου αίματος από τις θερμικές κρίσεις.

«Τώρα, αυτό έγινε επώδυνα προφανές».

Η ανησυχητική διαπίστωση είναι ότι οι εξαιρέσεις του παρελθόντος αποτελούν πλέον την κανονικότητα του σήμερα. Μέχρι η νέα γενιά να φτάσει στην εφηβεία, η παγκόσμια θερμοκρασία αναμένεται να έχει ξεπεράσει προ πολλού το όριο ασφαλείας που είχαν υποσχεθεί οι παγκόσμιοι ηγέτες, οδηγώντας τον πλανήτη σε αχαρτογράφητα και επικίνδυνα θερμικά πεδία.

Το γεωγραφικό “καπρίτσιο” της Ευρώπης

Παρά τα παθήματα του παρελθόντος, ο τρέχων καύσωνας αποδεικνύει ότι η ήπειρος παραμένει απροετοίμαστη. Στην Αγγλία, νοσοκομεία κήρυξαν κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω κατάρρευσης των συστημάτων ψύξης και των ψηφιακών υποδομών, ενώ σχολεία και συγκοινωνίες βυθίστηκαν στο χάος.

Στη Γαλλία, η κατάσταση αποδείχθηκε ακόμη πιο τραγική: περισσότεροι από 55 άνθρωποι πνίγηκαν στην προσπάθειά τους να βρουν λίγη δροσιά, τέσσερα νήπια έχασαν τη ζωή τους εγκλωβισμένα σε καυτά αυτοκίνητα και δύο πυρηνικοί αντιδραστήρες ανέστειλαν τη λειτουργία τους λόγω έλλειψης νερού ψύξης.

Η κλιματική κατάρρευση θερμαίνει την Ευρώπη ταχύτερα από οποιαδήποτε άλλη ήπειρο, ως αποτέλεσμα των τοπικών μετεωρολογικών συστημάτων και της γειτνίασης με την Αρκτική που λιώνει.

Σύμφωνα με επείγουσα μελέτη του δικτύου World Weather Attribution (WWA), ένας τέτοιος καύσωνας θα ήταν “σχεδόν αδύνατος” πριν από μόλις 50 χρόνια. Το πιο ανησυχητικό στοιχείο εντοπίζεται στις τροπικές νύχτες, οι οποίες είναι πλέον 100 φορές πιο πιθανές σε σχέση με το 2003, στερώντας από το ανθρώπινο σώμα την απαραίτητη νυχτερινή ανάπαυση.

«Υπάρχει μια θλιβερή νομοτέλεια σε όλο αυτό. Επιστήμονες σαν εμένα επαναλαμβάνουν τα ίδια λόγια χρόνο με τον χρόνο. Ναι, είναι η κλιματική αλλαγή. Ναι, είμαστε εμείς. Βρισκόμαστε σε ένα ταξίδι χωρίς επιστροφή προς ένα πιο επικίνδυνο μέλλον και είναι ώρα να πατήσουμε φρένο», δηλώνει στο βρετανικό μέσο η Φριντερίκε Ότο, κλιματολόγος στο Imperial College του Λονδίνου.

Ενώ οι ειδικοί ζητούν ριζικές πολεοδομικές παρεμβάσεις, όπως ενίσχυση του αστικού πρασίνου, σκίαση και βιοκλιματικό αερισμό για την αντιμετώπιση της αστικής θερμικής νησίδας, η συζήτηση έχει εγκλωβιστεί σε μια στείρα πολιτική αντιπαράθεση γύρω από τη χρήση των κλιματιστικών.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) τηρεί μια ισορροπημένη στάση, τονίζοντας ότι η μαζική χρήση κλιματιστικών δεν αποτελεί βιώσιμη κοινωνική λύση (καθώς επιβαρύνει το δίκτυο και αυξάνει τη θερμοκρασία στους δρόμους), αν και παραμένει κρίσιμη για δομές υγείας και γηροκομεία.

Αυτή η θέση, ωστόσο, έγινε αντικείμενο χλευασμού από την αμερικανική ακροδεξιά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με αναρτήσεις που συγκέντρωσαν εκατομμύρια προβολές και παρουσίαζαν την Ευρώπη ως μια “υπερ-ρυθμισμένη και φτωχή ήπειρο” που αρνείται την τεχνολογία.

Τη δική τους πολιτική εκμετάλλευση επιχειρούν και τα ευρωπαϊκά ακροδεξιά κόμματα. Στη Γαλλία, η Μαρίν Λεπέν έσπευσε να ζητήσει ένα “μεγάλο σχέδιο” για την εγκατάσταση κλιματιστικών, την ίδια ώρα που το κόμμα της πολεμούσε στη Βουλή τα νέα έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, μετατρέποντας την κλιματική κρίση σε προεκλογικό πεδίο μάχης.

Η “συλλογική αμνησία” του φθινοπώρου

Την ίδια στιγμή, οι επείγουσες εκκλήσεις για μείωση των εκπομπών ρύπων προσκρούουν στην απροθυμία των κεντρώων κυβερνήσεων της Ευρώπης, οι οποίες αποδυναμώνουν την πράσινη ατζέντα στο όνομα της οικονομικής ανταγωνιστικότητας.

Ακόμη και οι δραματικές προειδοποιήσεις του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, ο οποίος δήλωσε ότι οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες “ψήνονται”, μοιάζουν να πέφτουν στο κενό.

Σε μια ειρωνεία της τύχης, κατά τη διάρκεια της Εβδομάδας Κλιματικής Δράσης στο Λονδίνο, μια ειδική συζήτηση για τη διακυβέρνηση της ακραίας ζέστης ακυρώθηκε… επειδή η αίθουσα ήταν υπερβολικά ζεστή.

Το μεγάλο στοίχημα για την Ευρώπη παραμένει η διάρκεια της συλλογικής της μνήμης. Όπως σημειώνει ο Μασλό, αναπολώντας τα παιδικά του χρόνια όταν η άμυνα απέναντι στη ζέστη ήταν απλώς το να κλείσουν τα παντζούρια: «Οι άνθρωποι πήραν ένα μάθημα και πλέον αναγνωρίζουν τις συνέπειες. Όμως, μερικές φορές νιώθω ότι μόλις τελειώσει το καλοκαίρι, απλώς το ξεχνάμε».