Γιατί η σπάνια και φονική πλημμύρα στο Νεπάλ “χτύπησε” χωρίς προειδοποίηση

Χιλιάδες άνθρωποι αγνοούνται και εκατοντάδες έχουν χάσει τη ζωή τους μετά την αιφνίδια πλημμύρα που έπληξε το Νεπάλ νωρίτερα αυτή την εβδομάδα.

Το φαινόμενο ανέδειξε τα κενά στα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, τα οποία έχουν σχεδιαστεί κυρίως για ακραίες βροχοπτώσεις και άνοδο της στάθμης των ποταμών και όχι για ξαφνικές καταρρεύσεις ψηλά στα βουνά, ακόμη και όταν ο καιρός είναι αίθριος.

Η φονική πλημμύρα στο Νεπάλ εκδηλώθηκε με ελάχιστες προειδοποιητικές ενδείξεις, προκαλώντας τεράστιες καταστροφές και αφήνοντας πίσω της εκατοντάδες νεκρούς και χιλιάδες αγνοούμενους.

Γιατί έχει σημασία

Όπως γράφει το Αxios, το φαινόμενο φέρνει στο προσκήνιο τις αδυναμίες των συστημάτων προειδοποίησης για πλημμύρες, τα οποία παρακολουθούν κυρίως έντονες βροχοπτώσεις και τη στάθμη των ποταμών, αλλά δυσκολεύονται να εντοπίσουν ξαφνικές καταρρεύσεις παγετώνων και ορεινών όγκων.

Οι λεγόμενες πλημμύρες «κάτω από γαλάζιο ουρανό» (blue-sky floods), που προκαλούνται από απότομες εκλύσεις νερού από παγετώνες, μπορούν να συμβούν και στις Ηνωμένες Πολιτείες, ιδιαίτερα στην Αλάσκα και στον Βορειοδυτικό Ειρηνικό, όπου μεγάλες ποσότητες παγετωνικού νερού μπορεί ξαφνικά να διοχετευθούν στις ορεινές κοιλάδες, παρασύροντας νερό, λάσπη και συντρίμμια.

Ανάλογο περιστατικό είχε καταγραφεί και στο όρος Ρέινιερ στην Ουάσινγκτον το 2001, όταν ροή συντριμμιών που συνδεόταν με παγετωνικό φαινόμενο αιφνιδίασε τον κόσμο, παρά τον καλό καιρό.

Σχεδόν 3.000 αγνοούμενοι

Οι αρχές του Νεπάλ ανακοίνωσαν το Σάββατο ότι σχεδόν 3.000 άνθρωποι αγνοούνται στην περιοχή μεταξύ Νεπάλ και Κίνας που επλήγη από τις πλημμύρες, οι οποίες προκλήθηκαν στα Ιμαλάια την Τετάρτη.

Σύμφωνα με το Associated Press, σχεδόν 700 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους, ενώ οι αρχές προειδοποιούν ότι νέες μεγάλες ποσότητες νερού ενδέχεται να κινηθούν σύντομα προς τις κοιλάδες κατά μήκος των συνόρων με την Κίνα, δυσχεραίνοντας τις επιχειρήσεις εντοπισμού και διάσωσης.

Οι έρευνες συνεχίζονται, την ώρα που οι επιστήμονες προσπαθούν να κατανοήσουν τι ακριβώς προκάλεσε την καταστροφή, αλλά και κατά πόσο παρόμοια φαινόμενα μπορεί να γίνουν συχνότερα τα επόμενα χρόνια.

Πώς σχηματίστηκε η σπάνια “πλημμύρα γαλάζιου ουρανού”

Σύμφωνα με την Αμερικανική Γεωλογική Υπηρεσία (USGS), τμήμα παγετώνα και βραχώδους υλικού κατέρρευσε στη βόρεια πλευρά του όρους Lāngtāng Lirung, απελευθερώνοντας ενέργεια αντίστοιχη με σεισμό μεγέθους 5,2 βαθμών, χωρίς ωστόσο να έχει προηγηθεί σεισμική δόνηση.

Οι ερευνητές εκτιμούν, με βάση δορυφορικά δεδομένα, ότι η χιονοστιβάδα πάγου και βράχων ενδέχεται να δημιούργησε προσωρινό φράγμα στον ποταμό Lhende Khola, κοντά στα σύνορα Νεπάλ-Κίνας. Έτσι σχηματίστηκε μία λίμνη, η οποία στη συνέχεια πιθανότατα υπερχείλισε ή κατέρρευσε απότομα.

Η καταρρέουσα μάζα πάγου και βράχων φαίνεται πως παρέσυρε επιπλέον πάγο, νερό, βράχια και ιζήματα, ενισχύοντας με μεγάλη ταχύτητα τη ροή και προκαλώντας εκτεταμένες πλημμύρες.

Την ίδια στιγμή, ο ποταμός Τρίσουλι ανέβηκε κατά εννέα μέτρα μέσα σε μόλις 30 λεπτά, επιδεινώνοντας ακόμη περισσότερο την κατάσταση.

Η ροή διένυσε περίπου 100 χιλιόμετρα

Ιδιαίτερα εντυπωσιακή είναι η απόσταση που διένυσε η καταστροφική ροή, καθώς υπολογίζεται ότι έφτασε περίπου τα 100 χιλιόμετρα.

Η καταστροφή έπληξε κυρίως την κομητεία Γκιρόνγκ στην περιοχή του Θιβέτ και την περιοχή Ρασούβα στο βόρειο Νεπάλ, κοντά στα σύνορα με το Θιβέτ.

Βίντεο που αναρτήθηκαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης καταγράφουν εκτεταμένες πλημμύρες, με νερά, λάσπη και συντρίμμια να παρασύρουν σπίτια και ολόκληρα τμήματα οικισμών.

Χωρίς βροχή, καταιγίδες ή σεισμό

Ένα από τα πιο ασυνήθιστα χαρακτηριστικά της πλημμύρας ήταν η απουσία των προειδοποιητικών ενδείξεων που συνήθως προηγούνται ενός τέτοιου φαινομένου.

Δεν καταγράφηκαν καταιγίδες, έντονη βροχόπτωση ή σημαντική άνοδος της στάθμης του ποταμού, ενώ δεν σημειώθηκε ούτε σεισμός που θα μπορούσε να εξηγήσει την καταστροφή.

Πρόκειται για αυτό που οι επιστήμονες αποκαλούν πλημμύρα «blue-sky», δηλαδή ένα φαινόμενο κατά το οποίο οι συνθήκες λίγο πριν από την καταστροφή μπορεί να είναι απολύτως ήρεμες και ο ουρανός καθαρός.

«Το βασικό μάθημα είναι ότι η απουσία βροχής δεν σημαίνει απουσία κινδύνου πλημμύρας», δήλωσε ο Χοσεΐν Μπονακντάρι, αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών του Πανεπιστημίου της Οτάβα.

Γιατί τα παραδοσιακά συστήματα προειδοποίησης δεν εντόπισαν την πλημμύρα

Το Νεπάλ διαθέτει σύστημα προειδοποίησης για πλημμύρες, το οποίο επικεντρώνεται στην παρακολούθηση των βροχοπτώσεων, της στάθμης των ποταμών και των πλημμυρών στα μεγαλύτερα υδάτινα συστήματα.

Ωστόσο, σύμφωνα με το Διεθνές Κέντρο Ολοκληρωμένης Ορεινής Ανάπτυξης (ICIMOD), η παρακολούθηση αφορά κυρίως τους μεγάλους ποταμούς και όχι μικρότερα υδάτινα ρεύματα, με αποτέλεσμα ορισμένες πλημμύρες να εκδηλώνονται χωρίς επαρκή προειδοποίηση.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα υφιστάμενα συστήματα δεν είχαν σχεδιαστεί για να εντοπίζουν πλημμύρες που προκαλούνται από μαζικές καταρρεύσεις βουνών ή παγετώνων.

Καθώς η πλημμύρα ξεκίνησε ψηλά στα βουνά, κάτω από καθαρό ουρανό, το νερό κινήθηκε με μεγάλη ταχύτητα προς τα χαμηλότερα σημεία, χωρίς να ενεργοποιηθούν οι συνήθεις μηχανισμοί προειδοποίησης.

«Αυτό δείχνει ότι πρέπει να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τα συστήματα προειδοποίησης στις ορεινές περιοχές. Χρειάζεται να παρακολουθούμε το ίδιο το βουνό, όχι μόνο τον καιρό και τα ποτάμια», σημείωσε ο Μπονακντάρι.

Οι παγετωνικές πλημμύρες μπορεί να γίνουν συχνότερες

Οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη καταλήξει ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη ή η κλιματική αλλαγή προκάλεσαν άμεσα τη συγκεκριμένη πλημμύρα. Ωστόσο, η κλιματική αλλαγή αποτελεί μία από τις βασικές θεωρίες που εξετάζονται.

Η άνοδος της θερμοκρασίας μπορεί να αποσταθεροποιήσει παγετώνες, μόνιμα παγωμένα εδάφη και τις πλαγιές των βουνών, αυξάνοντας τον κίνδυνο ξαφνικών καταρρεύσεων και πλημμυρών.

Ο γεωγράφος Άλτον Μπάιερς, από το Πανεπιστήμιο του Κολοράντο στο Μπόουλντερ, δήλωσε στο Nature ότι η αποκόλληση του παγετώνα ενδέχεται να συνδέεται με την απόψυξη του μόνιμα παγωμένου εδάφους στο βουνό, η οποία προκαλείται από την άνοδο των θερμοκρασιών.

Ο ίδιος εκτίμησε ότι τέτοια περιστατικά θα μπορούσαν να γίνουν συχνότερα σε όλο τον κόσμο, ενώ η αυξημένη παρουσία ανθρώπων σε ορεινές περιοχές καθιστά ακόμη πιο σημαντική την ενημέρωση και την ανάπτυξη νέων τρόπων έγκαιρου εντοπισμού.

«Δεν μπορείς να προβλέψεις αυτά τα γεγονότα», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Οι ειδικοί ζητούν από τις αρχές να επενδύσουν περισσότερο σε συστήματα έγκαιρου εντοπισμού για περιοχές που είναι ευάλωτες σε ακραίες ξαφνικές πλημμύρες, ώστε οι τοπικές κοινωνίες να μπορούν να αντιδρούν ταχύτερα σε φαινόμενα που μπορεί να εκδηλωθούν χωρίς τα συνηθισμένα προειδοποιητικά σημάδια.