Γιατί οι πλούσιοι της Αμερικής γίνονται όλο και πλουσιότεροι

Η αμερικανική οικονομία είναι κομμένη στα δύο εδώ και πολύ καιρό. Μια βαθιά, αόρατη ρωγμή που με τα χρόνια μετατρέπεται σε γκρεμό.

Το 1989, το πλουσιότερο 10% των αμερικανικών νοικοκυριών κρατούσε στα χέρια του το 32% του συνολικού πλούτου της χώρας, σύμφωνα με τα στοιχεία της Federal Reserve.

Μέχρι το 2025, το ποσοστό αυτό είχε σκαρφαλώσει στο δυσθεώρητο 68%.

Το φαινόμενο αυτό έχει όνομα: η «οικονομία σχήματος Κ». Οι πλούσιοι συνεχίζουν να γίνονται πλουσιότεροι, την ώρα που όλοι οι υπόλοιποι μένουν πίσω, παρακολουθώντας τη ζωή των άλλων να απομακρύνεται.

Και το «Κ» αυτό άνοιξε τις δαγκάνες του ακόμη περισσότερο πρόσφατα, ειδικά τα τελευταία 3 χρόνια, κάτω από τη βαριά σκιά της πληθωριστικής κρίσης.

Όμως, η ιστορία αυτή δεν γράφεται μόνο με το πόσα χρήματα βγάζει κανείς. Γράφεται με το τι έχει στην κατοχή του και με τον τρόπο που επιλέγει να ξοδέψει τις μέρες και τα δολάριά του.

Καθαρή αξία

Τα ευχάριστα νέα: Οι Αμερικανοί, σε όλα τα εισοδηματικά στρώματα, είδαν τον πλούτο τους να μεγαλώνει τα τελευταία 3 χρόνια.

Μόνο που η καθαρή αξία των πλουσίων αυξάνεται με ρυθμούς που αφήνουν τη μεσαία και την κατώτερη τάξη να ασθμαίνουν. Ο πλούτος του ανώτατου 1% εκτινάχθηκε κατά 30% την τελευταία τριετία.

Στον αντίποδα, το 40% της μεσαίας τάξης είδε μια αναιμική ανάπτυξη, μικρότερη του 10%, την ίδια ακριβώς περίοδο.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Η απάντηση κρύβεται σε ένα τρίπτυχο: στέγαση, μετοχές και πληθωρισμός.

Στέγαση και μετοχές

Το κορυφαίο 20% των εισοδημάτων κατέχει περισσότερο από τη μισή συνολική αξία των ακινήτων στην Αμερική, μια αξία που εκτοξεύθηκε στα ύψη τα τελευταία χρόνια.

Καθώς τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων τράβηξαν την ανηφόρα, οι λιγότερο προνομιούχοι Αμερικανοί βρήκαν την πόρτα του «Αμερικανικού Ονείρου» ερμητικά κλειστή.

Όπως γράφει το CNN, μόλις το 3% της αξίας της αμερικανικής γης ανήκει στο φτωχότερο 20%.

Και το χάσμα βάθυνε κι άλλο: Αμέσως μετά την πανδημία, όταν τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων βούλιαξαν σε ιστορικά χαμηλά, οι ιδιοκτήτες ακινήτων «ξεκλείδωσαν» 430 δισεκατομμύρια δολάρια μέσω αναχρηματοδότησης. Μια ένεση ρευστότητας που τους χάρισε ένα τεράστιο οικονομικό προβάδισμα.

Την ίδια ώρα, περισσότερα από τα τρία τέταρτα των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων της χώρας, συμπεριλαμβανομένων των μετοχών, βρίσκονται στα χέρια του ίδιου ανώτερου 20%, με το 1% να ελέγχει πάνω από το ένα τέταρτο.

Ο δείκτης S&P 500 κατέγραψε ένα εντυπωσιακό ράλι 86,2% τα τελευταία 3 χρόνια. Αντίθετα, τα μετρητά «έκαιγαν» τις τσέπες, με την αξία τους να αυξάνεται κατά μέσο όρο λιγότερο από 1% ετησίως.

Πληθωρισμός

Ο πληθωρισμός δεν έχει το ίδιο πρόσωπο για όλους. Οι βασικές ανάγκες, εκείνες που απορροφούν τη μερίδα του λέοντος από το εισόδημα των φτωχότερων (κυρίως η στέγαση και η διατροφή), ακρίβυναν πολύ περισσότερο σε σχέση με τα αγαθά που καταναλώνουν οι εύποροι.

Είναι μια σταγόνα που σκάβει το βράχο μέρα με τη μέρα: Μεταξύ 2005 και 2023, οι πραγματικές τιμές καταναλωτή αυξήθηκαν κατά 57% για το φτωχότερο 20%, την ώρα που για το πλουσιότερο 20% η άνοδος περιορίστηκε στο 46%, σύμφωνα με την Federal Reserve της Μινεάπολης.

Κατανάλωση και δαπάνες

Οι Αμερικανοί με ετήσιο εισόδημα κάτω των 40.000 δολαρίων άρχισαν να «μαζεύονται» και να περικόπτουν τα έξοδά τους από τον Ιανουάριο του 2023. Κατάφεραν να κρατήσουν το κεφάλι τους πάνω από το νερό μόλις τον Σεπτέμβριο του 2024.

Σε βάθος τριετίας, η καταναλωτική τους δύναμη -προσαρμοσμένη στον πληθωρισμό- αυξήθηκε μόλις κατά 1,3%. Για τα νοικοκυριά με εισόδημα 125.000 δολάρια και άνω, το ποσοστό αυτό άγγιξε το 7,6%.

Αυτή η ακράτητη καταναλωτική μανία των υψηλών εισοδημάτων κράτησε ψηλά τη συνολική ζήτηση για αγαθά και υπηρεσίες, συντηρώντας τις τιμές σε επίπεδα δυσπρόσιτα για τους υπόλοιπους.

Στο τέλος της ημέρας, οι εύποροι Αμερικανοί δεν έχουν απλώς περισσότερα χρήματα. Έχουν στα χέρια τους καλύτερα εργαλεία για να πολλαλασιάζουν τον πλούτο τους, την ώρα που οι άλλοι μένουν απέξω.

Έχουν το «κλειδί» για τις αγορές ακινήτων και μετοχών, εκεί όπου οι φτωχότεροι βρίσκουν την πόρτα κλειδωμένη. Και, πάνω από όλα, έχουν μια ασπίδα προστασίας απέναντι στην καταιγίδα του πληθωρισμού.