“Η ενσάρκωση του κακού” – Τα φριχτά εγκλήματα του Μλάντιτς που δεν θα ξεχαστούν ποτέ

Ο Ράτκο Μλάντιτς, ο επονομαζόμενος «χασάπης της Βοσνίας», ο οποίος πέθανε σήμερα, Πέμπτη (27/8) σε ηλικία 83 ή 84 ετών, αποτελεί μια από τις πιο σκοτεινές προσωπικότητες που έχει γνωρίσει η πρόσφατη ιστορία.

Πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής του στη φυλακή αφού το 2017 κρίθηκε ένοχος για γενοκτονία, εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, τα οποία το δικαστήριο είχε χαρακτηρίσει τότε «μεταξύ των πιο αποτρόπαιων που έχει γνωρίσει η ανθρωπότητα».

Το πιο διαβόητο από αυτά ήταν η σφαγή περίπου 8.000 Μουσουλμάνων αγοριών και ανδρών στη Σρεμπρένιτσα το 1995 — μια γενοκτονία, όπως αποφάνθηκε το δικαστήριο, την οποία ενορχήστρωσαν ο στρατιωτικός ηγέτης Μλάντιτς και ο πολιτικός του σύμμαχος Ράντοβαν Κάρατζιτς.

Η σφαγή – η χειρότερη μεμονωμένη θηριωδία στην Ευρώπη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο – ήταν και αυτή που έκανε τον κόσμο να τον αποκαλεί «χασάπη της Βοσνίας».

Χαρακτηριστικά ήταν και τα λόγια του πρώην Ύπατου Αρμοστή του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα Ζέιντ Ραάντ αλ Χουσεΐν, ο οποίος τον αποκάλεσε μετά την καταδίκη του «ενσάρκωση του κακού».

Η σερβική κρατική τηλεόραση RTS μετέδωσε την Πέμπτη την είδηση του θανάτου του Μλάντιτς, έπειτα από αρκετά εγκεφαλικά επεισόδια που είχε υποστεί τους τελευταίους μήνες.

Το δικαστήριο τον έκρινε ένοχο 20 χρόνια μετά τη σφαγή της Σρεμπρένιτσα

Περισσότερα από 20 χρόνια μετά τη σφαγή της Σρεμπρένιτσα, ο Μλάντιτς κρίθηκε ένοχος από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ICTY), που υποστηρίζεται από τα Ηνωμένα Έθνη και εδρεύει στη Χάγη, για αδικήματα που αφορούσαν εξόντωση, δολοφονίες και διώξεις άμαχου πληθυσμού.

Καθώς έμπαινε στην αίθουσα του δικαστηρίου, ο Μλάντιτς χαμογέλασε πλατιά και έκανε το σήμα του αντίχειρα προς τις κάμερες – μια χειρονομία που εξόργισε συγγενείς των θυμάτων. Η προκλητική του στάση μετατράπηκε σε αποστασιοποίηση όταν άρχισε η ανάγνωση της απόφασης: ο Μλάντιτς έπαιζε με τα δάχτυλά του και έγνεφε περιστασιακά, δείχνοντας αρχικά χαλαρός.

Η διαδικασία διακόπηκε για περισσότερο από μισή ώρα, όταν ζήτησε από τους δικαστές να πάει στην τουαλέτα. Όταν επέστρεψε, οι συνήγοροι υπεράσπισης ζήτησαν να διακοπεί ή να συντομευθεί η διαδικασία λόγω της υψηλής αρτηριακής του πίεσης. Οι δικαστές απέρριψαν το αίτημα.

Τότε ο Μλάντιτς σηκώθηκε όρθιος φωνάζοντας «όλα αυτά είναι ψέματα» και «θα γ@@ω τη μάνα σου». Απομακρύνθηκε διά της βίας από την αίθουσα του δικαστηρίου, όπως έγραφε τότε ο Guardian. Οι αποφάσεις αναγνώστηκαν ερήμην του.

Ο ίδιος καλλιεργούσε την εικόνα ενός «απλού ανθρώπου» που είχε επιλεγεί για να προστατεύσει τον λαό του.

«Η μοίρα με έφερε στη θέση να υπερασπιστώ τη χώρα μου, την οποία εσείς οι δυτικές δυνάμεις είχατε καταστρέψει με τη βοήθεια του Βατικανού και της δυτικής μαφίας», είχε δηλώσει κατά την εκδίκαση της έφεσής του το 2020.

Ωστόσο η πραγματικότητα είναι η εξής: Επέβλεψε την πολιορκία της πρωτεύουσας της Βοσνίας, του Σαράγεβο, για περισσότερα από τρία χρόνια, με τους ελεύθερους σκοπευτές και τα βλήματα πυροβολικού του να σκοτώνουν χιλιάδες άνδρες, γυναίκες και παιδιά στους δρόμους και μέσα στα σπίτια τους.

Βίντεο από τη Σρεμπρένιτσα τον έχει καταγράψει να καθησυχάζει ένα 12χρονο αγόρι, Μουσουλμάνο, λίγο πριν οι στρατιώτες του σφαγιάσουν χιλιάδες αμάχους, όπως σημειώνει το France24.

Περίπου την ίδια χρονική περίοδο, εμφανίζεται να επιστρέφει σε μια έρημη Σρεμπρένιτσα και να λέει στην κάμερα: «Παραδίδουμε αυτή την πόλη στον σερβικό λαό ως δώρο».

Ο Μλάντιτς σχημάτισε μαζί με τον Κάρατζιτς και τον πρώην πρόεδρο της Γιουγκοσλαβίας Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς μια τριανδρία Σέρβων εθνικιστών, η οποία εξαπέλυσε ένα κύμα εθνοτικών δολοφονιών σε μια προσπάθεια να επαναχαράξει τον χάρτη της περιοχής.

Ενώ ο Κάρατζιτς ήταν ο ιδεολόγος και ο Μιλόσεβιτς ο πανούργος πολιτικός, ο Μλάντιτς ήταν ο στρατιωτικός και ειδικότητά του ήταν ο πόλεμος.

Ο Μλάντιτς γεννήθηκε κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στο Καλίνοβικ της ανατολικής Βοσνίας — οι περισσότερες πηγές αναφέρουν το 1942, αλλά ο Μλάντιτς είχε πει στο δικαστήριο ότι στην πραγματικότητα γεννήθηκε το 1943.

Ο πατέρας του σκοτώθηκε προς το τέλος του πολέμου, πολεμώντας για τον στρατάρχη Τίτο, τον ηγέτη που κατάφερε να συνενώσει το πολυεθνικό κράτος της Γιουγκοσλαβίας και να καταστείλει τις υποβόσκουσες εχθρότητες.

Σύμφωνα με τις περισσότερες μαρτυρίες, ο Μλάντιτς ήθελε πάντα να γίνει στρατιωτικός.

Έφυγε για στρατιωτική εκπαίδευση στο Βελιγράδι στις αρχές της δεκαετίας του 1960, έγινε αξιωματικός σε ηλικία 22 ετών και έφτασε μέχρι τη θέση του διοικητή των δυνάμεων των Σερβοβόσνιων στον πόλεμο.

Παρότι οι άνδρες του τον σέβονταν βαθιά, ο πρώην εκπρόσωπος του γιουγκοσλαβικού στρατού Λιούμποδραγκ Στογιαντίνοβιτς τον είχε κάποτε χαρακτηρίσει «ναρκισσιστή, επηρμένο, ματαιόδοξο και αλαζόνα».

Κατά τη διάρκεια του πολέμου, προκαλούσε σύγχυση στους διεθνείς διαπραγματευτές με μακροσκελείς παραληρηματικούς λόγους για τη σερβική ιστορία.

Τις τελευταίες ημέρες του πολέμου, ακόμη και στενοί σύμμαχοί του αμφισβητούσαν τη διανοητική του κατάσταση.

«Σεβόμουν τον στρατηγό Μλάντιτς ως στρατιωτικό και ως άνθρωπο», είχε δηλώσει ο εκλιπών πρώην πρόεδρος του Μαυροβουνίου Μόμιρ Μπουλάτοβιτς σε ντοκιμαντέρ του BBC τη δεκαετία του 1990. «Αλλά έπειτα από τρία χρόνια πολέμου, είχε χάσει την επαφή με την πραγματικότητα».

Ο Μλάντιτς απομακρύνθηκε από τη θέση του μετά την απαγγελία κατηγοριών σε βάρος του το 1995, ωστόσο κατάφερε να διαφύγει τη σύλληψη για άλλα 16 χρόνια.

Στην αρχή ζούσε μέσα στην πολυτέλεια, απολαμβάνοντας την προστασία του σερβικού στρατού, όμως η πίεση σε βάρος του αυξήθηκε μετά την πτώση του Μιλόσεβιτς από την εξουσία το 2000.

Τελικά συνελήφθη τον Μάιο του 2011, στο εξοχικό σπίτι του ξαδέλφου του στη βόρεια Σερβία.

Η κόρη του, Άνα, αυτοκτόνησε το 1994 σε ηλικία 23 ετών, με ορισμένες μαρτυρίες να αναφέρουν ότι δεν μπορούσε να αντέξει την ντροπή για τα εγκλήματα που είχε διαπράξει ο πατέρας της, κάτι που η οικογένεια του Μλάντιτς αμφισβητεί. Η τελευταία του επιθυμία πριν μεταφερθεί στο δικαστήριο ήταν να επισκεφθεί τον τάφο της.

Τα φριχτά εγκλήματα του Ράτκο Μλάντιτς

Ο Ράτκο Μλάντιτς ήταν αρχηγός του Γενικού Επιτελείου του στρατού της Republika Srpska από τις 12 Μαΐου 1992 έως τουλάχιστον τις 8 Νοεμβρίου 1996. Το ICTY έκρινε ότι είχε «ηγετικό και σοβαρό ρόλο» σε τέσσερα κοινά εγκληματικά σχέδια: την εκδίωξη των μη Σέρβων από περιοχές της Βοσνίας, την εκστρατεία τρομοκράτησης του Σαράγεβο, την εξόντωση των Βόσνιων Μουσουλμάνων της Σρεμπρένιτσα και την ομηρεία προσωπικού του ΟΗΕ.

Στις 22 Νοεμβρίου 2017 το ICTY τον καταδίκασε σε ισόβια κάθειρξη για γενοκτονία, διώξεις, εξόντωση, δολοφονίες, απελάσεις, βίαιες μετακινήσεις, τρομοκράτηση και παράνομες επιθέσεις κατά αμάχων και ομηρεία. Στις 8 Ιουνίου 2021, το εφετείο του Μηχανισμού του ΟΗΕ επικύρωσε την καταδίκη και τα ισόβια.

Ακολουθούν ορισμένες από τις πιο κρίσιμες πληροφορίες γύρω από τα εγκλήματά του, σύμφωνα με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για τα εγκλήματα στην πρώην Γιουγκοσλαβία (ICTY).

Γενοκτονία στη Σρεμπρένιτσα, Ιούλιος 1995: Οι δυνάμεις των Σερβοβόσνιων κατέλαβαν τη Σρεμπρένιτσα στις 11 Ιουλίου 1995. Από τις 12 έως τις 14 Ιουλίου οργανώθηκε η βίαιη μεταφορά περίπου 25.000 Βόσνιων Μουσουλμάνων, κυρίως γυναικών, παιδιών και ηλικιωμένων. Άνδρες και αγόρια διαχωρίστηκαν συστηματικά από τις οικογένειές τους· ορισμένοι ήταν μόλις 12 ετών. Το ICTY έκρινε ότι τις επόμενες ημέρες οι δυνάμεις των Σερβοβόσνιων δολοφόνησαν συστηματικά χιλιάδες άνδρες και αγόρια. Το Reuters αναφέρει ότι περισσότεροι από 8.000 Μουσουλμάνοι άνδρες και αγόρια σκοτώθηκαν στη Σρεμπρένιτσα.

Οι μαζικές εκτελέσεις της Σρεμπρένιτσα: Στις 13 και 14 Ιουλίου 1995, περίπου 1.000 άοπλοι Βόσνιοι Μουσουλμάνοι, ανάμεσά τους ανήλικοι και ηλικιωμένοι, εκτελέστηκαν στην αποθήκη της Κράβιτσα. Στις 16 Ιουλίου, άλλοι 1.000 έως 1.200 άνθρωποι εκτελέστηκαν στο στρατιωτικό αγρόκτημα Μπράνιεβο. Την ίδια ημέρα, περίπου 500 άνδρες και δύο γυναίκες εκτελέστηκαν στο Πολιτιστικό Κέντρο της Πίλιτσα.

Απόκρυψη των εγκλημάτων στη Σρεμπρένιτσα: Τον Σεπτέμβριο και στις αρχές Οκτωβρίου του 1995, ανώτερα στελέχη του στρατού των Σερβοβόσνιων και της αστυνομίας επιχείρησαν να αποκρύψουν τα εγκλήματα, εκταφιάζοντας πτώματα από ομαδικούς τάφους και μεταφέροντάς τα σε πιο απομακρυσμένες τοποθεσίες στις περιοχές Ζβόρνικ και Μπράτουνατς. Σύμφωνα με το Reuters, οι νεκροί μεταφέρθηκαν σε μαζικούς τάφους, ορισμένοι από τους οποίους αργότερα ανοίχθηκαν και μετακινήθηκαν για να κρυφτούν τα αποδεικτικά στοιχεία.

Πολιορκία του Σαράγεβο – Μάιος του 1992 μέχρι τον Νοέμβριο του 1995: Το ICTY έκρινε ότι το Σώμα Σαράγεβο-Ρομάνιγια του στρατού των Σερβοβόσνιων εξαπέλυσε εσκεμμένη εκστρατεία βομβαρδισμών και πυρών ελεύθερων σκοπευτών εναντίον αμάχων, με βασικό σκοπό την τρομοκράτηση του πληθυσμού. Στα περιστατικά που εξετάστηκαν στη δίκη του Μλάντιτς, εκατοντάδες άμαχοι σκοτώθηκαν και χιλιάδες τραυματίστηκαν. Σύμφωνα με το Reuters, περίπου 10.000 ήταν συνολικά οι νεκροί κατά την 43μηνη πολιορκία.

Σφαγή στην αγορά Μαρκάλε – 5 Φεβρουαρίου 1994: Το ICTY έκρινε ότι βλήμα του Σώματος Σαράγεβο-Ρομάνιγια έπληξε την αγορά Μαρκάλε στο Σαράγεβο, σκοτώνοντας 68 ανθρώπους και τραυματίζοντας περισσότερους από 140. Σχεδόν όλα τα θύματα ήταν άμαχοι, μεταξύ των οποίων γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένοι.

Διώξεις και εθνοκάθαρση σε περιοχές της Βοσνίας – 1992-1995: Το δικαστήριο έκρινε ότι υπήρξε κοινό εγκληματικό σχέδιο για τη μόνιμη απομάκρυνση Βόσνιων Μουσουλμάνων και Κροατών από εδάφη που διεκδικούσαν οι Σερβοβόσνιοι, μέσω διώξεων, εξόντωσης, δολοφονιών, βίαιης μεταφοράς και απέλασης. Απελάσεις και βίαιες μεταφορές διαπιστώθηκαν μεταξύ άλλων στις Μπάνια Λούκα, Μπιέλινα, Φότσα, Ιλίτζα, Κλιουτς, Κότορ Βάρος, Νόβι Γκραντ, Πάλε, Πρίγεντορ, Ρογκάτιτσα, Σάνσκι Μοστ, Σόκολατς και Βλασένιτσα.

Σάνσκι Μοστ – 31 Μαΐου 1992: Δυνάμεις των Σερβοβόσνιων συγκέντρωσαν Βόσνιους Μουσουλμάνους κοντά στη γέφυρα Βρχπόλιε. Τέσσερις άνδρες σκοτώθηκαν καθ’ οδόν προς τη γέφυρα και τουλάχιστον 28 ακόμη σκοτώθηκαν όταν εξαναγκάστηκαν να πέσουν στο ποτάμι και δέχθηκαν πυρά. Μεταξύ των θυμάτων ήταν ένας ανήλικος και δύο ηλικιωμένοι. Ένας άνθρωπος επέζησε.

Μεταφορά κρατουμένων προς το στρατόπεδο Μάνιατσα – Ιούλιος 1992: 24 Βόσνιοι Μουσουλμάνοι κρατούμενοι πέθαναν από ασφυξία κατά τη διάρκεια εννιάωρης μεταφοράς από το κέντρο κράτησης Μπετόνιρκα προς το στρατόπεδο Μάνιατσα. Σύμφωνα με την απόφαση, οι φρουροί είχαν αφαιρέσει τα μπουκάλια νερού, ενώ ορισμένοι κρατούμενοι είχαν εξαναγκαστεί να καταναλώσουν αλάτι πριν από το ταξίδι.

Στρατόπεδο Κεράτερμ, Πρίγεντορ – περίπου 25 Ιουλίου 1992: Αστυνομικοί και μέλη του στρατού των Σερβοβόσνιων άνοιξαν πυρ εναντίον κρατουμένων στην Αίθουσα 3 του στρατοπέδου Κεράτερμ. Το ICTY έκρινε ότι εκείνο το βράδυ σκοτώθηκαν 190 έως 220 κρατούμενοι.

Βιασμοί και σεξουαλική βία στη Φότσα: Το δικαστήριο διαπίστωσε εκτεταμένη κακομεταχείριση και βιασμούς Βόσνιων Μουσουλμάνων γυναικών που κρατούνταν παράνομα. Στο λεγόμενο «Σπίτι του Κάραμαν» στη Φότσα, γυναίκες και κορίτσια —ορισμένα μόλις 12 ετών— υπέστησαν επανειλημμένους και βίαιους βιασμούς.

Οι συνθήκες στα στρατόπεδα και τα κέντρα κράτησης: Το ICTY περιγράφει συνθήκες ακραίας κακομεταχείρισης στα στρατόπεδα και τα κέντρα κράτησης, τα οποία περιλαμβάνουν έλλειψη τροφής και νερού, σοβαρό υποσιτισμό, ανεπαρκείς συνθήκες υγιεινής, συστηματικούς ξυλοδαρμούς με μεταλλικά αντικείμενα και εξαναγκασμό κρατουμένων σε σεξουαλικές πράξεις.

Όμηροι του ΟΗΕ – 25 Μαΐου έως 24 Ιουνίου 1995: Το ICTY έκρινε ότι δυνάμεις των Σερβοβόσνιων συνέλαβαν και κράτησαν μεταξύ 260 και 400 στρατιωτικούς παρατηρητές και μέλη της UNPROFOR. Ορισμένοι αλυσοδέθηκαν ή δέθηκαν με χειροπέδες, ακόμη και υπό την απειλή όπλων, κοντά σε στρατιωτικούς στόχους. Άλλοι απειλήθηκαν ότι θα εκτελούνταν αν το ΝΑΤΟ πραγματοποιούσε νέες αεροπορικές επιδρομές. Το δικαστήριο έκρινε ότι χρησιμοποιήθηκαν ως όμηροι για να ασκηθεί πίεση στο ΝΑΤΟ ώστε να σταματήσει τους βομβαρδισμούς.