Η απίθανη ιστορία απαγωγής και διάσωσης του Φέλιξ του αετού – Η συνεισφορά προσφύγων

Η περιπέτεια του Φέλιξ, του νεαρού αετού, θυμίζει σενάριο ταινίας του Χόλιγουντ, γεμάτο απαγωγείς, λαθρεμπόρους και μυστικές διελεύσεις συνόρων.

Ο μόλις ενός έτους βασιλαετός από τη Σερβία άνοιξε τα φτερά του τον Αύγουστο και λίγο μετά ξεκίνησε το πρώτο του μεταναστευτικό ταξίδι προς τη Μέση Ανατολή. Εκεί, όμως, έπεσε στα χέρια λαθροθήρων, πουλήθηκε παράνομα και τελικά διασώθηκε χάρη σε μια ριψοκίνδυνη διασυνοριακή επιχείρηση.

Ο Φέλιξ επέστρεψε σώος στη βάση του την περασμένη εβδομάδα, ωστόσο η ιστορία του έφερε στο φως τόσο την τεράστια έκταση του παράνομου και κερδοφόρου εμπορίου άγριων ζώων, όσο και τον αδιάκοπο αγώνα των φιλοζωικών οργανώσεων να το σταματήσουν.

“Η κατάσταση χειροτερεύει χρόνο με τον χρόνο, κάθε εποχή, κάθε μέρα που περνάει”, δήλωσε στο Euronews ο Michel Sawan, επικεφαλής της Λιβανέζικης Ένωσης για τα Μεταναστευτικά Πουλιά, ο οποίος έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διάσωση του Φέλιξ. Η οργάνωση ανακτά πουλιά από λαθροθήρες μέσω πίεσης και μεσαζόντων, αρνούμενη την καταβολή λύτρων, και συνεργάζεται με τις αρχές για τη διάσωση ειδών.

Ο βασιλαετός είναι ένα επιβλητικό αρπακτικό με άνοιγμα φτερών που αγγίζει τα δύο μέτρα και ζυγίζει έως 4,5 κιλά. Τα νεαρά πουλιά, όπως ο Φέλιξ, διανύουν χιλιάδες χιλιόμετρα κατά την πρώτη τους μετανάστευση προς τον νότο (Μέση Ανατολή, Αφρική) για να ξεχειμωνιάσουν

Το 2017 το απειλούμενο είδος είχε φτάσει να αριθμεί μόλις ένα αναπαραγωγικό ζευγάρι στη Σερβία, όμως ο πληθυσμός του ανέκαμψε χάρη στις προσπάθειες της Εταιρείας Προστασίας και Μελέτης Πτηνών της Σερβίας (BPSSS). Ο Φέλιξ έφερε πάνω του πομπό εντοπισμού, προτού ανοίξει τα φτερά του τον περασμένο Αύγουστο, όπως εξηγεί ο Uros Stojiljkovic της BPSSS.

Ο Φέλιξ πέταξε αρχικά σε κοντινή απόσταση από τη φωλιά του και στη συνέχεια κατευθύνθηκε νοτιοανατολικά, διασχίζοντας τη Βόρεια Μακεδονία, την Ελλάδα και την Τουρκία. Το σήμα του, όμως, χάθηκε ξαφνικά στα τέλη Οκτωβρίου, πάνω από τη Συρία. “Ελπίζαμε ότι επρόκειτο απλώς για κάποια βλάβη στον πομπό ή κάτι παρόμοιο” αναφέρει ο Stojiljkovic.

Οι εβδομάδες περνούσαν χωρίς κανένα ίχνος, μέχρι που έφτασαν τα νέα από τον Sawan: ο Φέλιξ ήταν προς πώληση. Ο αετός έπεσε στα χέρια λαθροθήρων, οι οποίοι παγιδεύουν τα μεταναστευτικά πουλιά στήνοντας νεροπαγίδες στην έρημο, τα πυροβολούν, ή τα πιάνουν με δίχτυα. Μόλις αιχμαλωτίστηκε το πτηνό, η αγγελία πώλησής του κυκλοφόρησε αμέσως σε γκρουπ στο WhatsApp που έχουν να κάνουν με το παράνομο εμπόριο άγριων πουλιών στη Συρία. Ο Sawan αναφέρει πως κινητοποίησε αμέσως τις επαφές του στη Συρία “και έτσι καταφέραμε να φτάσουμε στα ίχνη του”.

Ο Φέλιξ πουλήθηκε αρχικά σε έναν αγοραστή στον Λίβανο και στη συνέχεια μεταπωλήθηκε πίσω στη Συρία, προτού ο Sawan καταφέρει τελικά να τον πάρει πίσω, επιστρατεύοντας ένα δίκτυο συνεργατών. Ωστόσο, η μεταφορά του αετού πέρα από τα σύνορα του Λιβάνου αποδείχθηκε εξαιρετικά δύσκολη, καθώς οι εχθροπραξίες στην περιοχή και η κακοκαιρία έκλειναν κάθε πέρασμα.

Τελικά, μια ομάδα προσφύγων πήρε τον Φέλιξ, τον έβαλε μέσα σε ένα τσουβάλι με πατάτες και πέρασε κρυφά τον ποταμό Ναρ αλ-Καμπίρ, στα βόρεια σύνορα Συρίας και Λιβάνου. Να σημειωθεί εδώ πως δεν δόθηκαν χρήματα για την επαναπόκτησή του για λόγους ηθικούς. “Ήταν σκέτη τρέλα”, θυμάται ο Sawan. Αν και ο Φέλιξ βρισκόταν πλέον ασφαλής στο καταφύγιο πουλιών στη Βηρυτό, ο επαναπατρισμός του φάνταζε σχεδόν ακατόρθωτος, ειδικά μετά το ξέσπασμα του πολέμου στο Ιράν τον Φεβρουάριο.

Μετά από τρεις αποτυχημένες προσπάθειες, ο σερβικός στρατός έσπευσε σε βοήθεια μέσω των στρατευμάτων του που υπηρετούν στην ειρηνευτική αποστολή του ΟΗΕ στον Λίβανο. Τελικά, στις 22 Ιουνίου, ο Φέλιξ επέστρεψε στη Σερβία επιβαίνοντας σε ένα στρατιωτικό μεταγωγικό αεροσκάφος.

Όπως αναφέρει το Associated Press, ο Φέλιξ βρίσκεται τώρα σε έναν ζωολογικό κήπο στη βόρεια Σερβία, όπου πρέπει να παραμείνει σε καραντίνα για 21 ημέρες. Οι ειδικοί της BPSSS αναφέρουν ότι ο αετός θα εξοπλιστεί με νέο πομπό πριν αφεθεί ξανά ελεύθερος. Την τελευταία δεκαετία, η BPSSS έχει καταβάλει μεγάλες προσπάθειες για τη δενδροφύτευση και την τοποθέτηση ειδικών χώρων και ταϊστρών για πουλιά σε ολόκληρη την πεδιάδα της βόρειας Σερβίας.

Το 2017, εθελοντές οργάνωσαν μια 24ωρη παρακολούθηση του τελευταίου εναπομείναντος ζευγαριού αναπαραγωγής για να διασφαλίσουν την προστασία του. Ένα πρόγραμμα που χρηματοδοτήθηκε αργότερα από την Ευρωπαϊκή Ένωση βοήθησε στην ενίσχυση του πληθυσμού, ο οποίος σήμερα αριθμεί 29 αναπαραγωγικά ζευγάρια βασιλαετών.

Στην Ελλάδα καταγράφονται κατά μέσο όρο μόλις 6 έως 10 βασιλαετοί (κυρίως νεαρά πουλιά) κατά τους χειμερινούς μήνες, τα οποία έρχονται από άλλες χώρες για να ξεχειμωνιάσουν. Εμφανίζονται κυρίως στους μεγάλους υγροτόπους της Βόρειας και Δυτικής Ελλάδας, όπως στο Δέλτα του Έβρου, τη Λίμνη Κερκίνη, το Δέλτα του Καλαμά και τον Αμβρακικό Κόλπο. Μέχρι τη δεκαετία του 1960 ο βασιλαετός είχε ευρεία κατανομή στην Ελλάδα. Τα τελευταία αναπαραγωγικά ζευγάρια επιβίωσαν στον Έβρο (στο Δάσος Δαδιάς) μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1980.

Οι επιστήμονες ελπίζουν ότι λόγω της σχετικής αύξησης του πληθυσμού τους σε γειτονικές χώρες (όπως η Βουλγαρία), κάποια ζευγάρια ίσως επιστρέψουν στο μέλλον για να φωλιάσουν ξανά στα ελληνικά δάση.

Όπως αναφέρει η Ελληνική Ορθολογική Εταιρεία, ο βασιλαετός φωλιάζει σε δένδρα, σε πεδινά και παραποτάμια δάση και αναζητεί την τροφή του σε ανοιχτές στεπώδεις εκτάσεις και καλλιέργειες και τον χειμώνα συχνάζει σε μεγάλους υγροτόπους. Είναι ο μόνος αετός  πού ζει σε πεδινές – ημιπεδινές εκτάσεις, συνήθως χαμηλότερα των 600μ.

Κατά την περίοδο αναπαραγωγής τρέφεται με μικρού ως μεσαίου μεγέθους θηλαστικά, ερπετά και πουλιά, ενώ τον χειμώνα κυρίως με υδρόβια πουλιά, συχνά δε και με ψοφίμια. Οι κύριες απειλές για το είδος είναι η υποβάθμιση των πεδινών και παραποτάμιων δασών και (σε μικρότερο βαθμό) των υγροτόπων, η μείωση της διαθέσιμης τροφής, η λαθροθηρία και τα δηλητηριασμένα δολώματα. Στην περιοχή του Ε.Π. Δαδιάς τρέφεται συχνά στην ταΐστρα για τους γύπες. 

Σε ολόκληρη τη γεωγραφική Ευρώπη, ο αναπαραγωγικός πληθυσμός του βασιλαετού (Aquila heliaca) υπολογίζεται σήμερα σε 1.900 έως 3.000 αναπαραγωγικά ζευγάρια, που αντιστοιχούν σε περίπου 3.900 έως 6.000 ώριμα άτομα. Το μεγαλύτερο μέρος του ευρωπαϊκού πληθυσμού ζει στα ανατολικά σύνορα της ηπείρου, κυρίως στο ευρωπαϊκό τμήμα της Ρωσίας και στην περιοχή του Καυκάσου.