ΗΠΑ-Ιράν: Όσα γνωρίζουμε για τη συμφωνία – Τι ισχύει για τα Στενά του Ορμούζ

Οι κυβερνήσεις των ΗΠΑ και του Ιράν κατέληξαν σε καταρχήν συμφωνία για να τερματιστεί άμεσα ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, ανακοίνωσε τις πρώτες πρωινές ώρες της Δευτέρας (15/6) το Πακιστάν, χώρα που διαδραματίζει μεσολαβητικό ρόλο-κλειδί, με την Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη να επιβεβαιώνουν την πληροφορία αυτή αμέσως μετά.

«Η συμφωνία με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν πλέον ολοκληρώθηκε», ανέφερε ο αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ μέσω Truth Social, μερικά λεπτά μετά την ανακοίνωση του πακιστανού πρωθυπουργού Σαμπάζ Σαρίφ μέσω X πως «επιτεύχθηκε» συμφωνία.

Η ανακοίνωση πως κλείστηκε συμφωνία πυροδότησε πτώση των τιμών του πετρελαίου, που είχαν σημειώσει άλμα αφότου ξέσπασε ο πόλεμος στα τέλη Φεβρουαρίου κι έκλεισε το στενό, από το οποίο διέρχεται υπό κανονικές συνθήκες το ένα πέμπτο των υδρογονανθράκων που καταναλώνονται σε παγκόσμια κλίμακα.

Η συμφωνία των δυο κυβερνήσεων προβλέπει «το άμεσο τέλος του πολέμου και των στρατιωτικών επιχειρήσεων στα διάφορα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου», δήλωσε από την πλευρά του στην ιρανική κρατική τηλεόραση ο υφυπουργός Εξωτερικών Καζέμ Γαριμπαμπαντί.

«Θα αρχίσουν διαπραγματεύσεις εντός 60 ημερών ενόψει της σύναψης οριστικής συμφωνίας», είπε ακόμη ο κ. Γαριμπαμπαντί, επισημαίνοντας πως η Τεχεράνη εξακολουθεί να αντιμετωπίζει με «δυσπιστία» τις ΗΠΑ.

Έκανε λόγο για τέσσερα θέματα που θα τεθούν στο τραπέζι:

• Την άρση όλων των κυρώσεων σε βάρος της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, είτε πρόκειται για μονομερείς πρωτογενείς ή δευτερογενείς
• Το πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας
• Την ανοικοδόμηση και την οικονομική ανάπτυξη του Ιράν
• Τη δημιουργία μηχανισμού παρακολούθησης» που θα εγγυάται την εφαρμογή των δεσμεύσεων που θα αναληφθούν.

Η τελετή υπογραφής της συμφωνίας θα διεξαχθεί την Παρασκευή 19η Ιουνίου στη Γενεύη, ενημέρωσε ο πακιστανός πρωθυπουργός Σαρίφ. Ο αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς γνωστοποίησε ότι σκοπεύει να είναι παρών, συμπληρώνοντας ότι είναι «πιθανή» η παρουσία του αμερικανού προέδρου Τραμπ.

Τι ισχύει για τα Στενά του Ορμούζ – Πότε θα ανοίξουν

Ο Ντόναλντ Τραμπ ανέφερε ότι τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν ξανά αφού υπογραφτεί συμφωνία ειρήνης με το Ιράν την Παρασκευή, μοιάζοντας να αντιφάσκει με πρότερη ανακοίνωσή του, που αναφερόταν στο άμεσο άνοιγμα αυτής της θαλάσσιας οδού στρατηγικής σημασίας για το παγκόσμιο εμπόριο υδρογονανθράκων.

«Με το άνοιγμα του στενού μόλις υπογραφτεί η συμφωνία την Παρασκευή, ώστε να δοθεί χρόνος για την άρση ναρκών, το πετρέλαιο θα ρέει ξανά και στις δυο πλευρές για την περιοχή και τον κόσμο ολόκληρο», ανέφερε ο αμερικανός πρόεδρος μέσω Truth Social, παρότι προηγουμένως έκανε λόγο για άνοιγμα του στενού και παράλληλα την «άμεση» άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών.

«Εγκρίνω το πλήρες άνοιγμα του στενού του Ορμούζ χωρίς τέλη διέλευσης και, ταυτόχρονα, την άμεση άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού. Πλοία όλου του κόσμου, βάλτε μπρος τις μηχανές σας. Ας ρεύσει το πετρέλαιο!» είχε γράψει σε προηγούμενη ανακοίνωσή του.

«Αυτή η σπουδαία συμφωνία θα φέρει ειρήνη και ασφάλεια σε όλη την περιοχή», ανέφερε ο ρεπουμπλικάνος πρόεδρος στο νεότερο μήνυμά του.

Τι περιλαμβάνει η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν

Το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων MEHR μετέδωσε κείμενο το οποίο παρουσίασε ως το «μνημόνιο συνεννόησης», το πρωτόκολλο συμφωνίας 14 σημείων στο οποίο κατέληξαν οι ΗΠΑ και το Ιράν: προβλέπει μεταξύ άλλων «την αποδέσμευση 24 δισεκ. δολαρίων που έχουν παγώσει (σ.σ. στο εξωτερικό) κατά τη διάρκεια της διαπραγμάτευσης 60 ημερών» που θα αρχίσει μετά την υπογραφή.

«Το μισό από αυτό το ποσό θα τεθεί στη διάθεση του Ιράν πριν από την έναρξη των διαπραγματεύσεων», κατά το κείμενο — που είχε ήδη μεταδοθεί από το MEHR προχθές Σάββατο και δεν έχει επιβεβαιωθεί επίσημα.

Αντικρουόμενα μηνύματα για το τι θα ακολουθήσει

Οι ΗΠΑ και το Ιράν έχουν αντικρουόμενα μηνύματα σχετικά με το τι θα ακολουθήσει μετά την υπογραφή της συμφωνίας. Ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν δήλωσε ότι οι 60ήμερες διαπραγματεύσεις για τα πυρηνικά θα ξεκινήσουν μόνο όταν οι ΗΠΑ αποδεσμεύσουν δισεκατομμύρια σε παγωμένα κεφάλαια . Ένας Αμερικανός αξιωματούχος απέρριψε τους ισχυρισμούς του Ιράν.

Οι ΗΠΑ και το Ιράν έχουν αντικρουόμενα μηνύματα σχετικά με το τι θα ακολουθήσει μετά την υπογραφή της συμφωνίας.

Ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν δήλωσε ότι οι 60ήμερες διαπραγματεύσεις για τα πυρηνικά θα ξεκινήσουν μόνο όταν οι ΗΠΑ αποδεσμεύσουν δισεκατομμύρια σε παγωμένα κεφάλαια. Ένας Αμερικανός αξιωματούχος απέρριψε τους ισχυρισμούς του Ιράν.

«Αυτό δεν είναι καθόλου αλήθεια. Πρόκειται για μια συμφωνία αμοιβής για την εκτέλεση των καθηκόντων και δεν θα αποδεσμευτούν παγωμένα κεφάλαια χωρίς οι Ιρανοί να εφαρμόσουν τις δεσμεύσεις τους», δήλωσε ο αξιωματούχος στο CNN την Κυριακή.

Η αντίδραση ήρθε μετά τη δήλωση του αναπληρωτή υπουργού Εξωτερικών του Ιράν, Καζέμ Γαριμπαμπάντι, ότι η επόμενη φάση των συνομιλιών θα εξαρτηθεί από την εκπλήρωση πρώτα από την Ουάσινγκτον αρκετών υποχρεώσεων, συμπεριλαμβανομένης της αποδέσμευσης ιρανικών κεφαλαίων που έχουν παγώσει στο εξωτερικό.

Οι διαφορετικές εκδοχές υπογραμμίζουν ένα σημαντικό χάσμα μεταξύ του τρόπου με τον οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν περιγράφουν τι πρέπει να συμβεί πριν προχωρήσει ο επόμενος γύρος διαπραγματεύσεων.

Εξοργισμένος ο Τραμπ

Ο αμερικανός πρόεδρος Τραμπ έκρινε νωρίτερα μέσω Truth Social ότι η επιδρομή του Ισραήλ «δεν έπρεπε να είχε γίνει, ειδικά αυτή την ιδιαίτερη ημέρα»— χθες εόρταζε τα 80ά του γενέθλια.

Δήλωσε στον ειδησεογραφικό ιστότοπο Axios, τονίζοντας πως επέκρινε για το πλήγμα τον ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου: «δεν έχει καμία γαμ… κρίση, του το είπα».

Οι αρχές του Ισραήλ, που αντιμετωπίζουν με αυξανόμενη νευρικότητα το ενδεχόμενο συμβιβασμού που δεν θα ικανοποιεί τις απαιτήσεις τους όσον αφορά το Ιράν, ορκισμένο εχθρό του εβραϊκού κράτους, αντέτειναν πως ανταπέδωσαν επίθεση της Χεζμπολά με drones εναντίον της ισραηλινής επικράτειας.

Υπό πίεση στη χώρα του να τελειώσει τον άκρως αντιδημοφιλή πόλεμο, που εξάλλου κλονίζει την παγκόσμια οικονομία, ο Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται εντός της εβδομάδας να συζητήσει με τους υπόλοιπους ηγέτες της G7 στη σύνοδο που θα διεξαχθεί στην Εβιάν, στη Γαλλία.

«Σκοπός θα είναι να δούμε τα επακόλουθα αυτής της συμφωνίας, την υποστήριξη του Λιβάνου, το διαρκές ξανάνοιγμα του στενού του Ορμούζ, και προφανώς τη σύναψη συμφωνίας για το πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας και το πρόγραμμα κατασκευής βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν», σημείωσε ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν σε βίντεο που δημοσιοποίησε μέσω Instagram αφού έφτασε στην πόλη, στις όχθες της λίμνης Λεμάν, λίγη ώρα αφού ανακοινώθηκε η συμφωνία.

Με κοινή ανακοίνωσή τους, οι κυβερνήσεις της Βρετανίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Ιταλίας –σχήματος γνωστού ως E4– δήλωσαν διατεθειμένες να προχωρήσουν σε άρση κάποιων «κυρώσεων, σε ανταπόδοση ξεκάθαρων και επαληθεύσιμων μέτρων από την πλευρά του Ιράν όσον αφορά το πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειάς του».

Οι διεθνείς αντιδράσεις για την επίτευξη συμφωνίας

Η ανακοίνωση της συμφωνίας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν προκάλεσε κύμα θετικών αντιδράσεων από τη διεθνή κοινότητα, με κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμούς να χαιρετίζουν την εξέλιξη ως σημαντικό βήμα προς την αποκλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή.

Ηνωμένα Έθνη

«Πρόκειται για κρίσιμο βήμα προς την ειρηνική επίλυση της σύγκρουσης», τόνισε ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες, σύμφωνα με δελτίο Τύπου το οποίο έδωσε στη δημοσιότητα ο εκπρόσωπός του Στεφάν Ντουζαρίκ, ευχαριστώντας με την ευκαιρία διάφορες χώρες για τον μεσολαβητικό ρόλο τους, ξεκινώντας από το Πακιστάν.

Γαλλία

«Σκοπός θα είναι να δούμε τα επακόλουθα αυτής της συμφωνίας, την υποστήριξη του Λιβάνου, το διαρκές ξανάνοιγμα του στενού του Ορμούζ, και προφανώς τη σύναψη συμφωνίας για το πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας και το πρόγραμμα κατασκευής βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν», ανέφερε ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν σε βίντεο που δημοσιοποίησε μέσω Instagram, αφού έφτασε στην Εβιάν, στις όχθες της λίμνης Λεμάν, όπου αρχίζει σήμερα η σύνοδος της G7.

Θα εξεταστούν επίσης «τρόποι και μέσα να διαφοροποιήσουμε τις οδούς της ενέργειας που εξάγεται από την περιοχή για να μειώσουμε την εξάρτησή μας» και κατά συνέπεια «τις συνέπειες (σ.σ. τυχόν νέας) κρίσης στη Μέση Ανατολή στις οικονομίες μας», συμπλήρωσε.

Βρετανία

«Συγχαίρω τον πρόεδρο Τραμπ και τους μεσολαβητές από το Πακιστάν, το Κατάρ και αλλού που συνέβαλαν σε αυτή την αποφασιστική πρόοδο. Καλούσαμε εδώ και καιρό σε αποκλιμάκωση και αυτή ακριβώς είναι η πρόοδος που ελπίζαμε να δούμε», σχολίασε ο πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ.

«Η προσοχή πρέπει τώρα να στραφεί στην πλήρη εφαρμογή του μνημονίου κατανόησης για να είναι εγγυημένο πως θα ανοίξει ξανά το στενό και ότι θα παραμείνει πλήρως και μόνιμα ανοικτό, καθώς και ότι θα υπάρξει οριστικοποίηση των λεπτομερειών της συμφωνίας για το ιρανικό πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας», πρόσθεσε.

Τουρκία

Ο τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν τόνισε σε μήνυμά του μέσω X την «ανάγκη να αποφευχθεί κάθε ρητορική, κάθε πρόκληση και κάθε ενέργεια που θα μπορούσε να επιδεινώσει τις εντάσεις την περίοδο ως την υπογραφή της συμφωνίας» και να υπάρχει «επαγρύπνηση εναντίον πιθανών ενεργειών δολιοφθοράς».

Κατάρ

Το υπουργείο Εξωτερικών του Εμιράτου εξέφρασε την «πλήρη υποστήριξή του σε όλες τις προσπάθειες και τις πρωτοβουλίες με σκοπό να ενισχυθούν η ασφάλεια και η σταθερότητα στην περιοχή»

Ιαπωνία

Η πρωθυπουργός της Ιαπωνίας Σανάε Τακαΐτσι σημείωσε ότι ελπίζει πως «η ελεύθερη και ασφαλής ναυσιπλοΐα θα είναι αποτελεσματικά εγγυημένη στο στενό του Ορμούζ» και ότι «θα κλειστεί το συντομότερο δυνατό οριστική συμφωνία για το ιρανικό πυρηνικό ζήτημα και για τα υπόλοιπα θέματα».

Αυστραλία

Η κυβέρνηση της Αυστραλίας τόνισε πως θα χρειαστεί να συνεχίσει να ασκείται «αυτοσυγκράτηση» και να διεξάγεται «εποικοδομητικός διάλογος» για να είναι εγγυημένη η ειρήνη με διάρκεια.

«Το Ιράν πρέπει να δώσει απαντήσεις στις ανησυχίες που υπάρχουν εδώ και πολύ καιρό για το πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειάς του και την απειλή που αντιπροσωπεύει για τη διεθνή ασφάλεια», έκριναν σε κοινή ανακοίνωσή τους ο πρωθυπουργός Άντονι Αλμπανέζι και η υπουργός Εξωτερικών Πένι Γουόνγκ.

Νέα Ζηλανδία

Ο νεοζηλανδός πρωθυπουργός Κρίστοφερ Λούξον εξέφρασε ικανοποίηση μέσω X, ιδίως για το άνοιγμα του στενού του Ορμούζ, που κατ’ αυτόν «θα συμβάλει να αποκατασταθούν σταθερές οδοί εμπορίου, να είναι εγγυημένη η ροή καυσίμων και να παραμείνει η οικονομία μας σε κίνηση».