Ιράν: Βαθιά διχασμένη η ηγεσία για τη συνέχιση του πολέμου ή μια συμφωνία

Πριν από περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες, έπειτα από μήνες αποτυχιών στον πόλεμο με το Ιράκ του Σαντάμ Χουσεΐν, χιλιάδες νεαροί Ιρανοί στρατιώτες εξαπέλυσαν αιφνιδιαστική επίθεση, αλλάζοντας την πορεία της σύγκρουσης.

Ο τότε ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, αποφάσισε ωστόσο να μην σταματήσει εκεί. Στόχος του ήταν να ανατρέψει τον Ιρακινό δικτάτορα, ο οποίος είχε αρχίσει να εξασφαλίζει ολοένα και μεγαλύτερη στήριξη από την Ουάσινγκτον, αλλά και να στείλει το μήνυμα προς τους μελλοντικούς αντιπάλους του Ιράν ότι ένας πόλεμος με τη χώρα θα είχε βαρύ τίμημα.

Ο πόλεμος με το Ιράκ αποτέλεσε κομβικό σημείο για τη διαμόρφωση του σύγχρονου ιρανικού κράτους. Η επιλογή του Χομεϊνί μετέτρεψε τη σύγκρουση σε έναν εξαετή πόλεμο φθοράς, με εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς, σε μία από τις πιο αιματηρές συγκρούσεις της σύγχρονης ιστορίας της περιοχής.

Σήμερα, δεκαετίες αργότερα, όπως προκύπτει και από το ρεπορτάζ του CNN, το ίδιο δίλημμα φαίνεται να επιστρέφει στο Ιράν: συνέχιση της σύγκρουσης ή συμφωνία;

Οι επαναστάτες που ηγήθηκαν εκείνης της επίθεσης εξακολουθούν να κατέχουν σημαντικές θέσεις εξουσίας στην Τεχεράνη. Για αυτούς, ο σημερινός πόλεμος με ΗΠΑ και Ισραήλ, όπως και η σύγκρουση με το Ιράκ, ήταν ένας πόλεμος που επιβλήθηκε στο Ιράν και η έκβασή του δεν θα κριθεί από το ποια πλευρά είναι ισχυρότερη, αλλά από το ποια θα αντέξει περισσότερο.

Στην άλλη πλευρά, ένα πιο μετριοπαθές στρατόπεδο θεωρεί ότι υπάρχει ευκαιρία να κατοχυρωθούν τα κεκτημένα του Ιράν μέσω μιας συμφωνίας, σε διαπραγματεύσεις που μέχρι στιγμής έχουν σημειώσει ελάχιστη πρόοδο.

Έξι μήνες μετά την έναρξη του πολέμου, το αδιέξοδο έχει διχάσει βαθιά την Ισλαμική Δημοκρατία, την ώρα που ο απόλυτος ρυθμιστής των εξελίξεων, ο Ανώτατος Ηγέτης Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, παραμένει κρυμμένος.

Η «νίκη» που αναζητά η Τεχεράνη

Δημόσια, οι αντίπαλες πολιτικές ομάδες στην Τεχεράνη υποστηρίζουν ότι το Ιράν έχει βγει νικητής από τον πόλεμο.

Ωστόσο, πίσω από αυτή την κοινή ρητορική παραμένει ένα βαθύ ιδεολογικό χάσμα σχετικά με το τι σημαίνει πραγματικά «νίκη» για την Ισλαμική Δημοκρατία.

Στη μία πλευρά βρίσκονται οι πραγματιστές και οι τεχνοκράτες, με επικεφαλής τον πρόεδρο, Μασούντ Πεζεσκιάν, τον πρόεδρο του κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, και τον υπουργό Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί.

Το στρατόπεδο αυτό τάσσεται υπέρ μιας οριστικής συμφωνίας, επικαλούμενο την πληγωμένη οικονομία, τον εξαντλητικό αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό και τις καταστροφές στις υποδομές της χώρας.

Οι ίδιοι προειδοποιούν δημόσια ότι το περιθώριο για επίλυση της σύγκρουσης από θέση ισχύος περιορίζεται.

Εκπροσωπούν, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, τους Ιρανούς που πιστεύουν ότι ο τερματισμός της 47χρονης αντιπαράθεσης με την Ουάσινγκτον είναι ο ασφαλέστερος τρόπος για να αντιμετωπιστούν τα εσωτερικά προβλήματα της χώρας και να διατηρηθεί η Ισλαμική Δημοκρατία, μέσω της άρσης της διεθνούς απομόνωσης.

«Ο πόλεμος πρέπει κάποια στιγμή να τελειώσει», δήλωσε ο Πεζεσκιάν αυτόν τον μήνα. «Θα ήταν καλύτερο να τελειώσει σήμερα, ενώ βρισκόμαστε σε θέση ισχύος και αξιοπρέπειας και ολόκληρος ο κόσμος αναγνωρίζει τη νίκη μας».

Οι σκληροπυρηνικοί βλέπουν παγίδα στις διαπραγματεύσεις

Στην άλλη πλευρά βρίσκονται οι συντηρητικοί σκληροπυρηνικοί.

Η ιδεολογία τους βασίζεται στη βαθιά δυσπιστία απέναντι στην Ουάσινγκτον, την οποία θεωρούν αποφασισμένη να καταστρέψει την Ισλαμική Δημοκρατία.

Για περισσότερο από μισό αιώνα προειδοποιούν για τις αμερικανικές προθέσεις και, σήμερα, υποστηρίζουν ότι ο πόλεμος του Τραμπ δικαίωσε τη στάση τους απέναντι στους μετριοπαθείς.

Παράλληλα, κατηγορούν κυβερνητικούς αξιωματούχους ως «φιλοδυτικούς» και υποστηρίζουν ότι προσπαθούν να επηρεάσουν την κοινή γνώμη υπέρ μιας συμφωνίας, υπερβάλλοντας για τα προβλήματα της χώρας.

Η αναλύτρια του Chatham House, Σαναμ Βακίλ, εξηγεί ότι οι σκληροπυρηνικοί θεωρούν τις ΗΠΑ βαθιά αναξιόπιστο συνομιλητή και, έπειτα από επανειλημμένες διαψεύσεις επί Τραμπ, πιστεύουν ότι το ίδιο θα συμβεί ξανά.

«Στο μυαλό τους, από τη στιγμή που δεν έχασαν τον πόλεμο, έχουν κερδίσει», ανέφερε, προσθέτοντας ότι δεν επιδιώκουν μόνο μια καλύτερη συμφωνία με την Ουάσινγκτον, αλλά και την εδραίωσή τους στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό.

Ο Πεζεσκιάν στο στόχαστρο

Οι σκληροπυρηνικοί θεωρούν τον Πεζεσκιάν αδύναμο πρόεδρο, ο οποίος ανέλαβε την εξουσία μετά τον θάνατο του προκατόχου του σε δυστύχημα με ελικόπτερο.

Η υπογραφή του δίπλα σε εκείνη του Τραμπ στη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός του Ιουνίου τον έχει, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, απομονώσει ακόμη περισσότερο και έχει ενισχύσει την προσπάθεια των αντιπάλων του να του αποδώσουν ευθύνες για την κακή οικονομική κατάσταση και την αποτυχία μιας συμφωνίας με τις ΗΠΑ.

Οι διαφωνίες έχουν φτάσει σε τέτοιο σημείο ώστε σκληροπυρηνικοί να κατηγορούν την κυβέρνηση ότι διαχειρίζεται σκόπιμα με λανθασμένο τρόπο την οικονομική κρίση, προκειμένου να εξαναγκάσει έναν εξαντλημένο πληθυσμό να αποδεχθεί μία συμφωνία.

Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι η κυβέρνηση προκαλεί σκόπιμα ελλείψεις καυσίμων για να καταστήσει αναπόφευκτη μια συμφωνία, ενώ άλλοι φτάνουν στο σημείο να κατηγορούν τους μετριοπαθείς ακόμη και για προσπάθεια πραξικοπήματος.

«Οικονομικά, έχουμε πράγματι φτάσει σε αδιέξοδο ή απλώς παρουσιάζετε ένα αδιέξοδο;», διερωτήθηκε ο σκληροπυρηνικός βουλευτής Μοχαμάντ-Μανάαν Ραϊσί. «Όλα αποδίδονται στον πόλεμο, ενώ δεν σχετίζονται όλα με τον πόλεμο».

Τι θέλουν οι σκληροπυρηνικοί

Οι συντηρητικοί επικαλούνται τις αποτυχημένες συμφωνίες του παρελθόντος με τις ΗΠΑ, μεταξύ αυτών και τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα που υπογράφηκε το 2015 επί Μπαράκ Ομπάμα και την οποία ο Τραμπ αργότερα εγκατέλειψε.

Παράλληλα, υπενθυμίζουν ότι οι ΗΠΑ έχουν επιτεθεί δύο φορές στην Ισλαμική Δημοκρατία ενώ βρίσκονταν σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις.

Το συγκεκριμένο στρατόπεδο ποντάρει στην αντοχή του ιρανικού καθεστώτος και υποστηρίζει ότι η πολιτική αντιπαράθεσης, σε συνδυασμό με τους ένοπλους συμμάχους του Ιράν στην περιοχή, τους πυραύλους, τα drones και το σιιτικό θρησκευτικό αίσθημα, έχει προστατεύσει τη χώρα αποτελεσματικότερα από τη διπλωματία που προωθούν οι «φιλοδυτικοί» πολιτικοί.

«Οι σκληροπυρηνικοί κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι δεν πρόκειται να υπάρξει συμφωνία με τον Τραμπ και ίσως πλέον απλώς ζουν σε έναν πόλεμο που διαρκεί από σύγκρουση σε σύγκρουση», ανέφερε η Βακίλ.

Όπως εξήγησε, θεωρούν ότι μπορούν να εξαντλήσουν τον Τραμπ και να κερδίσουν χρόνο, παρατείνοντας την οικονομική πίεση.

Στο ίδιο κλίμα, σκληροπυρηνικός βουλευτής κατηγόρησε όσους τάσσονται υπέρ συμφωνίας με τις ΗΠΑ ότι στρέφονται εναντίον του πρώην Ανώτατου Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος σκοτώθηκε στις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις στην αρχή του πολέμου.

«Θέλουν να προετοιμάσουν την κοινή γνώμη να αποδεχθεί μια συμφωνία και μια ταπεινωτική ειρήνη», δήλωσε ο Καμράν Γκαζανφαρί στο κοινοβούλιο.

«Ο Τραμπ δεν βοηθά»

Την ίδια ώρα, ενώ οι πραγματιστές επιχειρούν να διαπραγματευτούν με την Ουάσινγκτον, οι προειδοποιήσεις των σκληροπυρηνικών εναντίον μιας συμφωνίας ενισχύονται από την ασταθή στρατηγική του Τραμπ και την αβεβαιότητα γύρω από τη δέσμευσή του σε μια πιθανή συμφωνία.

«Ο Τραμπ δεν βοηθά. Λέει ότι θέλει να κάνει το Ιράν μεγάλο ξανά και αμέσως μετά απειλεί το Ιράν στο επόμενο tweet του, ενισχύοντας την παράνοια στο εσωτερικό του ιρανικού συστήματος», δήλωσε η Βακίλ.

Οι συντηρητικοί, οι οποίοι διαθέτουν επιρροή σε εφημερίδες, κρατικά μέσα ενημέρωσης, διαδηλωτές στους δρόμους και τμήματα του στρατού, πιστεύουν ότι ο Τραμπ χρησιμοποιεί τη διπλωματία για να προετοιμάσει το έδαφος για μια νέα στρατιωτική επιχείρηση.

Κατά την άποψή τους, κάθε φορά που το Ιράν ακολουθεί τον δρόμο της διπλωματίας με τον Τραμπ, καταλήγει να «προδίδεται».

Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ παραμένει σιωπηλός

Ο νέος Ανώτατος Ηγέτης, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, έχει επιλέξει μέχρι στιγμής να παραμείνει σιωπηλός μπροστά στη βαθιά διαφωνία στο εσωτερικό της ηγεσίας.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, φαίνεται να αντιλαμβάνεται ότι η ανοιχτή επιλογή πλευράς στις διαπραγματεύσεις με έναν απρόβλεπτο Τραμπ θα μπορούσε να πλήξει τη θέση του, την ώρα που επιχειρεί να εδραιώσει τη νομιμοποίησή του.

Την Παρασκευή επαίνεσε την κυβέρνηση για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετώπισε τις πιέσεις, καλώντας παράλληλα τους αξιωματούχους να αντιμετωπίσουν τις αδυναμίες της χώρας χωρίς να τις προβάλλουν δημοσίως, προειδοποιώντας ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να ενθαρρύνει τους εχθρούς του Ιράν και να αποθαρρύνει τους συμμάχους του.

Χωρίς κάποιον να τους περιορίζει, οι σκληροπυρηνικοί συνεχίζουν την εκστρατεία τους κατά μιας συμφωνίας με τις ΗΠΑ.

«Ο μάρτυράς μας, Ιμάμης Αλί Χαμενεΐ, τους προειδοποίησε δεκάδες φορές – πώς δεν το καταλαβαίνουν;», δήλωσε ο Γκαζανφαρί για τους πολιτικούς του αντιπάλους. «Μιλούν με τρόπο που δεν αποπνέει τίποτα άλλο παρά συνθηκολόγηση και παράδοση».