Αποσυνάγωγος (με τα πλαστικά μιας χρήσης)

Εμφιαλώνουμε, δηλαδή πλαστικοποιούμε, νερά από το Όρος των Θεών, νερά από τα περήφανα βουνά της Κρήτης, ενώ αγαπημένοι πρωταγωνιστές της καθημερινότητας σε διαφημίσεις μιλάνε για την ευεξία από την κατανάλωση εμφιαλωμένου νερού. Ο διανομεύς (ο ντελιβεράς ντε!) φέρνει το πλαστικό ποτήρι του καφέ μέσα σε μια πλαστική σακούλα με ειδική λαβή, μαζί με το πλαστικό καλαμάκι που βαφτίστηκε “πολλαπλών χρήσεων”. Στην πραγματικότητα, αφού πιεί κανείς τον καφέ του όλα τα παραπάνω καταλήγουν στα σκουπίδια και από εκεί σε χωματερές και θάλασσες και στη συνέχεια – ως μικροπλαστικά – στον οργανισμό μας.

Μαζί, έρχεται και το μισόλιτρο μπουκαλάκι εμφιαλωμένου νερού, προσφορά μαζί με τον καφέ. Οι επανειλημμένες παραινέσεις, επιχειρηματολογία, φωνές άρνησης της προσφοράς παρακάμπτονται, αποδεικνύονται αποτελεσματικές. Στο καφέ/εστιατόριο, κάθομαι και χρειάζεται να επιχειρηματολογίσω, να εξηγήσω ότι δεν ζητώ να αποφύγω το πλαστικό μπουκάλι νερό και επιλέγω κανάτα, όχι λόγω κόστους αλλά λόγω πλαστικού, για να εισπράξω την απαξιωτική αντίδραση του νεαρού σερβιτόρου “α, είσαστε από αυτούς…”. Αποσυνάγωγος λοιπόν.

Κι όμως, δεν ήταν πάντα έτσι. Το εμφιαλωμένο νερό σε πλαστικό μπουκάλι μπήκε στη ζωή μας σχετικά πρόσφατα (μαζικά, από τη δεκαετία του ‘80). Αρχικά, το εμφιαλωμένο νερό απευθυνόταν σε καταναλωτές με προβλήματα υγείας (πχ νεφρά) ή σε όσους ενοχλούνταν από τη γεύση του νερού του δικτύου λόγω χλωρίωσης. Οι φιάλες τότε, ήταν γυάλινες επιστρεφόμενες. Καθώς το δίκτυο διανομής πόσιμου νερού επεκτεινόταν και οι τεχνικές καθαρισμού και απολύμανσης βελτιώνονταν, η ανακάλυψη του πλαστικού το έφερε στη ζωή μας και στο στόμα μας (και από εκεί, όπως ανακαλύψαμε πολύ αργότερα, και στο στομάχι μας).

Μέχρι τότε, αν διψούσες καθώς περιδιάβαινες στην πόλη, έμπαινες στο πρώτο καφενείο, έπαιρνες ένα ποτήρι νερό από τα πολλά που περίμεναν σε έναν δίσκο, έπινες, ευχαριστούσες και έφευγες. Τόσο απλά. Αυτή η “κακή” συνήθεια κόπηκε και αντικαταστάθηκε από το “δωρεάν νερό μαζί με τον καφέ” (επίσης σε πλαστικό ποτήρι μιας χρήσης). Όλη αυτή η αλλαγή έγινε σιγά σιγά, μέχρι που ανακαλύψαμε ότι πνιγόμαστε στο πλαστικό μιας χρήσης, οι χωματερές είναι γεμάτες πλαστικά μιας χρήσης, οι θάλασσες έχουν γεμίσει πλαστικά, ο οργανισμός μας έχει πλέον μικροπλαστικά! Πλαστικά μιας χρήσης παντού λοιπόν, μέσα κι έξω.

Η απαγόρευση της πλαστικής σακούλας απέδειξε τη δυσκολία του ξεβολέματος και την ουσιαστική απροθυμία της πολιτείας να προχωρήσει στις απαραίτητες αλλαγές. Η απαγόρευση στα πλαστικά καλαμάκια αποδείχθηκε μια εφευρετική (αφού τα πλαστικά καλαμάκια ονομάστηκαν “πολλαπλών χρήσεων”!), διασκεδαστική (μακαρόνια παστίτσιου ως καλαμάκια) και καθ’ όλα αναποτελεσματική (χάρτινα καλαμάκια που παπαριάζουν) επιχείρηση. Και σαν να μην έφταναν αυτά, μεγάλες αλυσίδες καφέ στο όνομα της δημόσιας υγείας (εν μέσω πανδημίας) απαγόρευσαν στους καταναλωτές να φέρνουν τα δικά τους ποτήρια/ thermos πολλαπλών χρήσεων, αυξάνοντας έτσι τα χρησιμοποιούμενα πλαστικά μιας χρήσης! Εύγε. Κι όμως, το μέτρο κρίθηκε προφανώς αποτελεσματικό και απαραίτητο. Τα μικρά καφέ της γειτονιάς, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, πλέον δεν έχουν φλυτζάνια για καθήμενους πελάτες. Τόσο απλά! Ως αποτέλεσμα, μερικά δισεκατομμύρια ποτήρια καφέ καταλήγουν σε χωματερές, θάλασσες, ρεματιές και ακτές κάθε χρόνο στη χώρα μας.

Φιλότιμες και ευφάνταστες προσπάθειες ιδιωτών για τον περιορισμό του προβλήματος, όπως το ραντεβού στις βρύσες και το sto potiri mou αγκαλιάστηκαν με ενθουσιασμό από πολίτες, καταστήματα, δήμους, αλλά από μόνες τους δεν μπορούν να υποκαταστήσουν μια πολιτεία που δεν θέλει να δει πέρα από το “μιας χρήσης με ολίγον από ανακύκλωση”.

Δυστυχώς, όσο και αν αυξηθούν οι καθαρισμοί παραλιών, βυθών και θαλασσών, που τόσο διαφημίζονται και ενισχύονται με εταιρικό χρήμα, από κοινωφελή ιδρύματα κοκ, η μόνη λύση είναι ο κάθετος περιορισμός των πλαστικών μιας χρήσης. Αυτός είναι και ο μόνος τρόπος αυτά να μην καταλήγουν στις θάλασσες. Αυτός είναι και ο μόνος τρόπος να μην ταξιδεύουν τα πλαστικά μας σκουπίδια σε κάθε άκρη του πλανήτη (από την Τουρκία μέχρι την ΝΑ Ασία) με την ετικέτα “ανακυκλώσιμα”, ενώ όλοι ξέρουμε ότι καταλήγουν σε χωματερές.

Τελικά, αυτός είναι και ο μόνος τρόπος να σταματήσουμε να καταπίνουμε μικροπλαστικά, που πλέον εντοπίζονται στο αίμα και στα ανθρώπινα όργανα, σε όλο τον πλανήτη.

Μια μη προφανής σύνδεση ίσως σας εξηγεί την αντίσταση στην απομάκρυνση από τα πλαστικά μιας χρήσης: πάνω από το 99% των πλαστικών που παράγονται παγκοσμίως σήμερα, προέρχονται από χημικές ενώσεις του πετρελαίου και του αερίου. Τα πλαστικά κατασκευάζονται κυρίως από πολυμερή που παράγονται κατά τη διύλιση του πετρελαίου και την επεξεργασία του αερίου (όπως το αιθυλένιο και το προπυλένιο). Το ελάχιστο ποσοστό που απομένει (κάτω από 1%) αφορά τα λεγόμενα «βιοπλαστικά», τα οποία παράγονται από φυτικές πηγές όπως το καλαμπόκι ή το ζαχαροκάλαμο. Ήτοι, η αντιμετώπιση των πλαστικών μιας χρήσης, πηγαίνει χέρι-χέρι με τη μείωση των ορυκτών καυσίμων.

Να μην τα ξαναλέμε λοιπόν, η απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα είναι απαραίτητη και επιβεβλημένη για 1.002 λόγους.

* Ο Νίκος Χαραλαμπίδης είναι Γενικός Διευθυντής στο ελληνικό γραφείο της Greenpeace