Η εντυπωσιακή επιστροφή του Λούλα πέφτει πάνω στη δημοσιονομική αλήθεια

Οι υποστηρικτές του Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα γιόρταζαν μέχρι αργά το βράδυ της Κυριακής στη λεωφόρο Παουλίστα στο Σάο Πάολο, καθώς η εντυπωσιακή επάνοδός του στον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών της Βραζιλίας εξασφάλισε στον βετεράνο αριστερό ηγέτη μια τέταρτη θητεία, μόλις δύο ημέρες πριν από τα 81α γενέθλιά του.

Ωστόσο, οι χρηματοπιστωτικές αγορές της χώρας ξεκίνησαν την εργάσιμη εβδομάδα με εξαιρετικά κακή διάθεση. Κατά τη διάρκεια της Δευτέρας το χρηματιστήριο σημείωνε πτώση της τάξης του 17%, προκαλώντας προσωρινή αναστολή των συναλλαγών, ενώ το real (νόμισμα της χώρας) κατέρρευσε κατά περίπου 10% έναντι του δολαρίου. Ήταν ένα σκληρό καμπανάκι αφύπνισης για τις οικονομικές πραγματικότητες που αντιμετωπίζει πλέον ο Λούλα.

Ακόμη και πριν από την προεκλογική του εκστρατεία, τα δημόσια οικονομικά της Βραζιλίας είχαν αρχίσει να δείχνουν ασταθή. Κατά τη διάρκεια της τρίτης θητείας του Λούλα, η οποία ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2023, το δημόσιο χρέος αυξήθηκε κατά περισσότερο από 10 ποσοστιαίες μονάδες, ξεπερνώντας το 82% του ΑΕΠ, καθώς η κυβέρνηση επεδίωκε ταχύτερη ανάπτυξη μέσω αυξημένων δημόσιων δαπανών. Το δημοσιονομικό έλλειμμα αναμένεται να διαμορφωθεί φέτος στο 8% του ΑΕΠ. Τα πραγματικά επιτόκια βρίσκονται σε υψηλά επίπεδα, αυξάνοντας το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους και διογκώνοντας το έλλειμμα. Κατά την άποψη πολλών επενδυτών, η τρέχουσα δυναμική του χρέους δεν είναι βιώσιμη.

Οι επενδυτές ομολόγων θορυβήθηκαν επίσης από μια προεκλογική εκστρατεία κατά την οποία ο Λούλα και ο ακροδεξιός αντίπαλός του, Φλάβιο Μπολσονάρο, επιδόθηκαν σε έναν αγώνα υποσχέσεων παροχών προς τους ψηφοφόρους – από δωρεάν δημόσιες συγκοινωνίες τα Σαββατοκύριακα εκ μέρους του Λούλα, μέχρι αναστολή αποπληρωμής χρεών για τους καταναλωτές από πλευράς Μπολσονάρο.

Η αντίδραση της αγοράς αποτελεί προειδοποίηση για τον Λούλα σχετικά με το τι μπορεί να ακολουθήσει. Πρέπει να περιορίσει τις δημόσιες δαπάνες, διαφορετικά κινδυνεύει να εξαναγκαστεί σε αυτό, από την πίεση επενδυτών που εμφανίζονται όλο και πιο διστακτικοί να χρηματοδοτήσουν την κυβέρνησή του. Ο Λούλα θα πρέπει να ξεκινήσει αλλάζοντας τη ρητορική του. Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου δήλωσε ότι αποτελεί “ανοησία” (babaquice) το να συζητά κανείς για δημοσιονομική σύσφιξη. Δεν θα θελήσει να εγκαταλείψει όλες τις προεκλογικές του δεσμεύσεις κάτι που θα σήμαινε πως θα τον κατηγορούσαν εν συνεχεία για προδοσία και υπαναχώρηση, αλλά οφείλει να εκφράσει ξεκάθαρα ότι αντιλαμβάνεται την επισφάλεια της δημοσιονομικής κατάστασης στη χώρα του.

Δεδομένου ότι το υπουργείο Οικονομικών διοικείται επί του παρόντος από μεταβατικό επικεφαλής, ο Λούλα θα πρέπει να ορίσει έναν νέο υπουργό που θα χαίρει εκτίμησης απέναντι στον επιχειρηματικό κόσμο και τις αγορές. Αυτό δεν συνεπάγεται απαραίτητα τον διορισμό ενός διακεκριμένου τραπεζίτη, σημαίνει όμως ότι το υπουργείο Οικονομικών δεν είναι ένα πεδίο το οποίο προσφέρεται για να δοκιμαστεί κάποιο από τα ανερχόμενα στελέχη του Κόμματος των Εργαζομένων (PT) που προετοιμάζονται ως πιθανοί διάδοχοι.

Παράλληλα, ο Λούλα θα πρέπει να οικοδομήσει έναν όσο το δυνατόν ευρύτερο συνασπισμό εντός του Κογκρέσου, ώστε να μπορέσει να κυβερνήσει αποτελεσματικά. Τα δεξιά κόμματα σάρωσαν στις βουλευτικές εκλογές πριν από τρεις εβδομάδες και η ισχυρή ομάδα των πιστών στον Μπολσονάρο θα επιδιώξει διακαώς πολιτική εκδίκηση μετά το ταπεινωτικό αποτέλεσμα της Κυριακής. Η ίδια η εκλογική διαδικασία αμαυρώθηκε από διαμάχες, όταν δικαστής του Ανώτατου Δικαστηρίου – ο οποίος στο παρελθόν υπήρξε προσωπικός δικηγόρος του Λούλα – διέταξε δίωρη παράταση της ψηφοφορίας έπειτα από καταγγελίες που αφορούσαν τα μέσα μαζικής μεταφοράς.

Όταν ο Λούλα νίκησε τον Ζαΐρ Μπολσονάρο πριν από τέσσερα χρόνια, συγκρότησε έναν συνασπισμό που εκτεινόταν από την αριστερά έως την κεντροδεξιά για να αντιμετωπίσει τη σκληρή δεξιά – για να δείξει, όμως, αργότερα ένα πιο “ψυχρό πρόσωπο” προς ορισμένους από τους νέους συμμάχους του μόλις ανέλαβε τα καθήκοντά του. Τώρα θα πρέπει να αναβιώσει αυτό το πιο συναινετικό, οικουμενικό πνεύμα.

Αν ο Λούλα καταφέρει να σφυρηλατήσει ένα αξιόπιστο σχέδιο για τη σταθεροποίηση του λόγου χρέους προς το ΑΕΠ, αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μείωση των επιτοκίων, γεγονός που θα του έδινε δημοσιονομικά περιθώρια ελιγμών κατά το υπόλοιπο της θητείας του. Αν δεν αναλάβει άμεσα δράση, κινδυνεύει να περάσει την τέταρτη θητεία του δεχόμενος πιέσεις ανάμεσα σε χρηματοπιστωτικές αγορές που δεν του δείχνουν εμπιστοσύνη και σε ένα Κογκρέσο που είναι ανοιχτά εχθρικό. Κάτι που θα αποτελούσε μια απογοητευτική έκβαση μετά από την αξιοσημείωτη νίκη του.