Μεταναστευτικό: Ακροδεξιά πρόταση Πλέυρη στην ΕΕ για αυτόματη αναστολή ασύλου

Τη σκλήρυνση της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής σηματοδοτούν οι συζητήσεις στο Συμβούλιο Υπουργών Εσωτερικών στο Λουξεμβούργο, όπου, αμέσως μετά το “πράσινο φως” για τη δημιουργία κέντρων επιστροφής (return hubs) εκτός ΕΕ, τέθηκε επίσημα η πρόταση για προσωρινή αναστολή του δικαιώματος υποβολής αιτήματος ασύλου.

Η πρόταση, την οποία παρουσίασε ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, επικαλούμενος πρωτοβουλία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, εισηγείται την ενεργοποίηση ενός “Ειδικού Καθεστώτος Παρέκκλισης” σε περιπτώσεις αυξημένων ροών ή “υβριδικών απειλών”.

Πρόκειται για μια πρόταση που ευθυγραμμίζεται με την αυστηρή ατζέντα που προωθούν συντηρητικές και ακροδεξιές κυβερνήσεις της Ευρώπης, προκαλώντας παράλληλα έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις δικαιωμάτων και νομικούς κύκλους.

Τι προβλέπει η ελληνική πρόταση

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Υπουργείου Μετανάστευσης, η Αθήνα εισηγείται έναν μηχανισμό έκτακτης ανάγκης, ο οποίος θα επιτρέπει στα κράτη-μέλη να αναστέλλουν την παραλαβή αιτήσεων ασύλου, να εφαρμόζουν ταχείες διαδικασίες απελάσεων και να ζητούν την άμεση συνδρομή της Frontex.

Για να ενεργοποιηθεί το καθεστώς αυτό, η πρόταση θέτει ως προϋποθέσεις:

• Ραγδαία αύξηση των αφίξεων και υπερκορεσμό των τοπικών υποδομών υποδοχής.
• Στοιχεία που κατά την κυβέρνηση αποδεικνύουν οργανωμένη διευκόλυνση ή εργαλειοποίηση των ροών από τρίτες χώρες.

Η ελληνική πλευρά πιέζει ώστε η ρύθμιση αυτή να ενσωματωθεί στο «Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Ανταπόκρισης σε Καταστάσεις Έκτακτης Ανάγκης», τη νέα νομοθετική πρόταση που προετοιμάζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

“Συλλογικές επαναπροωθήσεις” και παραβίαση του διεθνούς δικαίου

Η προοπτική αναστολής του ασύλου έχει ξεσηκώσει κύμα αντιδράσεων από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εμπειρογνώμονες και αριστερά κόμματα στο Ευρωκοινοβούλιο, όπως αναφέρει το Euronews.

Όπως επισημαίνουν, η πάγωμα των διαδικασιών σημαίνει ουσιαστικά την επαναπροώθηση ανθρώπων χωρίς ατομική αξιολόγηση των αναγκών προστασίας τους.

Μια τέτοια πρακτική συνιστά ευθεία παραβίαση της Αρχής της Μη Επαναπροώθησης (non-refoulement) και της απαγόρευσης των συλλογικών απελάσεων, θεμελιωδών αρχών που προστατεύονται τόσο από τη Σύμβαση της Γενεύης όσο και από τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ.

Επικριτές της πρότασης προειδοποιούν ότι η επίκληση “υβριδικών απειλών” χρησιμοποιείται όλο και συχνότερα ως πρόσχημα για την καταστρατήγηση του διεθνούς δικαίου.

Yποστήριξη από σκληροπυρηνικούς

Παρά τις αντιδράσεις, η πρόταση βρήκε πρόσφορο έδαφος στο Λουξεμβούργο, αντανακλώντας τη γενικότερη μετατόπιση της ΕΕ σε πιο σκληρές θέσεις.

Εκτός από το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ), που έχει ήδη ταχθεί υπέρ της αναστολής του ασύλου σε περιπτώσεις “υβριδικών επιθέσεων”, τη γραμμή αυτή στήριξαν ανοιχτά οι υπουργοί της Γερμανίας, της Αυστρίας, της Πολωνίας, της Δανίας και του Βελγίου.

Χαρακτηριστικές ήταν οι δηλώσεις του Γερμανού υπουργού Εσωτερικών, Αλεξάντερ Ντόμπριντ, ο οποίος υποστήριξε ότι “δεν πρόκειται για ανθρωπιστική κατάσταση, αλλά για προϊόν διακίνησης”, ενώ ο Αυστριακός ομόλογός του, Γκέρχαρντ Κάρνερ, δήλωσε πως “όταν φτάνουν δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι σε μία μέρα, δεν μπορείς να λειτουργείς με τους παλιούς κανόνες”.

Η συζήτηση για μέτρα έκτακτης ανάγκης διεξάγεται την ίδια ώρα που τα επίσημα στοιχεία δείχνουν μείωση των αιτήσεων ασύλου στην Ευρώπη. Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, οι αιτήσεις στην ΕΕ, την Ελβετία και τη Νορβηγία ανήλθαν σε 332.000, σημειώνοντας πτώση 17% σε σύγκριση με το 2025.

Ωστόσο, η τακτική της προσωρινής αναστολής έχει ήδη εφαρμοστεί μονομερώς στο παρελθόn. Aπό την Ελλάδα τον Μάρτιο του 2020 στον Έβρο και τον Ιούλιο του 2025 λόγω αυξημένων αφίξεων από τη Λιβύη, καθώς και από την Πολωνία στα σύνορα με τη Λευκορωσία. Η διαφορά είναι ότι τώρα επιδιώκεται η θεσμοθέτησή της ως επίσημο εργαλείο του ευρωπαϊκού δικαίου.

Στο περιθώριο της Συνόδου, ο Θάνος Πλεύρης συμμετείχε και στη συνάντηση της ομάδας κρατών (Core Group – Ελλάδα, Δανία, Γερμανία, Αυστρία, Ολλανδία), η οποία συντονίζει τις ενέργειές της για την προώθηση των κέντρων επιστροφής σε τρίτες χώρες εκτός ΕΕ, επιβεβαιώνοντας ότι το βάρος της ευρωπαϊκής πολιτικής μετατοπίζεται πλέον σταθερά από τη φιλοξενία και την προστασία στην αποτροπή και τις αθρόες απελάσεις.