Οι ολιγάρχες ακονίζουν τα μαχαίρια τους: Τι σχεδιάζουν για τη Ρωσία μετά τον Πούτιν

Διαβάζεται σε 6'
Οι ολιγάρχες ακονίζουν τα μαχαίρια τους: Τι σχεδιάζουν για τη Ρωσία μετά τον Πούτιν
Ο Βλαντίμιρ Πούτιν Alexander Kazakov, Sputnik, Kremlin Pool Photo via AP

Παγιδευμένοι σε ένα “χρυσό κλουβί”, οι Ρώσοι ολιγάρχες στρέφουν το βλέμμα στην επόμενη μέρα χωρίς τον Πούτιν.

Λίγες ώρες αφότου έδινε το σύνθημα για την ολομέτωπη εισβολή στην Ουκρανία, στις 24 Φεβρουαρίου 2022, ο Βλαντίμιρ Πούτιν συγκέντρωνε τους πλουσιότερους άνδρες της Ρωσίας στην επιβλητική αίθουσα Γιεκατερίνινσκι του Κρεμλίνου.

Πίσω από την παγωμένη σιωπή εκείνης της συνάντησης -και παρά τα αμύθητα κέρδη που συσσωρεύουν εντός συνόρων- η ρωσική οικονομική ελίτ μοιάζει σήμερα εγκλωβισμένη σε ένα χρυσό κλουβί, στρέφοντας δειλά το βλέμμα της στην εποχή που ο ισχυρός άνδρας της Μόσχας δεν θα βρίσκεται πια στο τιμόνι.

Εκείνο το απόγευμα του Φεβρουαρίου του 2022, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά το BBC, περισσότεροι από τριάντα έξι μεγιστάνες κάθονταν στριμωγμένοι κατά μήκος ενός τοίχου, φορώντας μάσκες προστασίας λόγω της πανδημίας του κορονοϊού. Ένας ρεπόρτερ ρωσικής εφημερίδας τούς περιέγραψε ως “χλωμούς και άυπνους”.

Μπαίνοντας στην αίθουσα, ο Πούτιν κάθισε στην ακριβώς απέναντι πλευρά, χαράσσοντας μια αχανή απόσταση ανάμεσα στον ίδιο και τους επιχειρηματίες – χωρίς, ως συνήθως, να φορά μάσκα.

Με τη γνώριμη, κωδικοποιημένη γλώσσα του, κατέστησε σαφές ότι περίμενε τη στήριξή τους στον πόλεμο: «Θα ήθελα να σας καλέσω να δείξετε κατανόηση για όσα συμβαίνουν και να συνεργαστείτε με την κυβέρνηση για να βρούμε τα εργαλεία που θα στηρίξουν την παραγωγή, την οικονομία, τις θέσεις εργασίας».

Στο βίντεο της συνάντησης που έδωσε στη δημοσιότητα το Κρεμλίνο, κανείς από τους προσκεκλημένους δισεκατομμυριούχους δεν έβγαλε μιλιά.

Ο Βλαντίμιρ Πούτιν Vyacheslav Prokofyev/Sputnik, Kremlin Pool Photo via AP

Αυτή η σιωπή έχει γίνει δεύτερη φύση για τους υπερπλουσίους της Ρωσίας, που έμαθαν με σκληρό τρόπο το τίμημα της διαφωνίας, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τον Μιχαήλ Χοντορκόφσκι, ο οποίος πέρασε δέκα χρόνια στη φυλακή το 2003, αφότου κατηγόρησε τον Πούτιν για διαφθορά.

Κι όμως, κάτω από την επιφάνεια αυτής της σιωπής, ακούγονται πλέον ψίθυροι: μέλη της άλλοτε παντοδύναμης επιχειρηματικής ελίτ αρχίζουν να οραματίζονται μια Ρωσία μετά τον Πούτιν. Όπως εκτιμά ο Αρκάντι Οστρόφσκι, έμπειρος αναλυτής του Κρεμλίνου στον Economist, συντελείται μια “ιστορική, πολιτική μετατόπιση” στον τρόπο με τον οποίο οι υπερπλούσιοι αντικρίζουν το αύριο της χώρας.

Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991 ανέδειξε τους “ολιγάρχες” – ανθρώπους που απέκτησαν μυθικό πλούτο από τις κρατικές ιδιωτικοποιήσεις της “άγριας δεκαετίας του ’90” και χειραγωγούσαν την πολιτική εξουσία. Όταν όμως ο Πούτιν εξελέγη πρόεδρος το 2000, τους υπέταξε αμέσως.

Όπως θυμάται ο χρηματοοικονομικός επενδυτής Μπιλ Μπράουντερ -πάλαι ποτέ μεγαλύτερος ξένος επενδυτής στη Ρωσία- οι άλλοτε αλαζόνες μεγιστάνες μετατρέπονταν μπροστά στον Πούτιν σε «απόλυτα υποταγμένα, σχεδόν απελπισμένα μαθητούδια».

Από την έναρξη του πολέμου το 2022, το Κρεμλίνο εφαρμόζει τη μέθοδο του «μαστιγίου και του καρότου»: οι επικριτές είδαν τις περιουσίες τους να δημεύονται, ενώ οι πιστοί ανταμείφθηκαν με πλουσιοπάροχα πολεμικά συμβόλαια.

Σήμερα, η Ρωσία μετρά 155 δισ. (Forbes), με συνολική περιουσία-ρεκόρ σχεδόν 700 δισ. δολαρίων. Παρ’ όλα αυτά, ο πλούτος αυτός δεν φέρνει ευτυχία: εντός συνόρων δεν μπορούν να εξαγοράσουν πολιτική επιρροή, ενώ εκτός Ρωσίας οι δυτικές κυρώσεις τούς έχουν μετατρέψει σε παρίες, στερώντας τους τα ιδιωτικά τζετ και τα ευρωπαϊκά λιμάνια.

Απολυταρχία, ολιγαρχία ή δημοκρατία;

Παρότι δεν διαφαίνεται άμεση αποχώρηση του 74χρονου Πούτιν, στη Μόσχα γνωρίζουν ότι κάποια στιγμή η έξοδός του θα έρθει. Σε περίπτωση παραίτησης ή θανάτου του εν ενεργεία, τη διακυβέρνηση θα αναλάμβανε ο πρωθυπουργός Μιχαήλ Μισούστιν, ο οποίος δεν διαθέτει προεδρικές φιλοδοξίες, δημιουργώντας έτσι ένα κενό εξουσίας.

Οι αναλυτές διακρίνουν τρία σενάρια για την επόμενη μέρα.

Το λιγότερο πιθανό είναι η άνθιση της δημοκρατίας, καθώς οι θεσμοί έχουν διαβρωθεί βαθιά και, όπως σημειώνει η εξόριστη Ρωσίδα δημοσιογράφος Αλεξάντρα Προκοπένκο, «η Ρωσία έχει συνηθίσει τόσο πολύ στη βία, που έχει αποξενωθεί από τις συνήθεις δημοκρατικές διαδικασίες».

Ένα δεύτερο μονοπάτι είναι η συνέχιση της απολυταρχίας από έναν διάδοχο που θα ήταν, ωστόσο, αρχικά πιο αδύναμος. Η τρίτη εκδοχή -και αυτή που ποθούν οι μεγιστάνες- είναι η επιστροφή σε ένα καθεστώς ολιγαρχίας τύπου δεκαετίας ’90, όπου τη χώρα θα κυβερνούν ισχυρές φατρίες της ελίτ σε σύμπραξη με επιχειρηματικά συμφέροντα, όπως περιγράφει ο εξόριστος αναλυτής Ντμίτρι Νεκράσοφ.

Ήδη, ορισμένοι επιχειρούν δειλά να καλλιεργήσουν σχέσεις με αξιωματούχους ασφαλείας και υπουργούς, ενώ έχει αλλάξει και ο τρόπος που αναφέρονται στον πρόεδρο: από “Nachalnik” (“αφεντικό”) και “Perviy” (“πρώτο”), πλέον τον αποκαλούν “Ded” (“γεράκο” ή “παππού”), με μια δόση περιφρόνησης.

Ωστόσο, ο φόβος παραμένει παραλυτικός, σε τέτοιο βαθμό που ένας μεγιστάνας καθόταν πάνω στο κινητό του καθ’ όλη τη διάρκεια συνέντευξης με την Προκοπένκο, φοβούμενος τις υποκλοπές της μυστικής αστυνομίας.

Μια συνέντευξη-“βόμβα” και το αδιέξοδο της δράσης

Μια σπάνια δημόσια ένδειξη δυσφορίας ήρθε νωρίτερα φέτος από τον «βασιλιά των λιπασμάτων» Αντρέι Μελνιτσένκο, όγδοο πλουσιότερο άνθρωπο της Ρωσίας.

Σε συνέντευξή του στον Economist (πιθανότατα με κάποιου είδους σιωπηρή έγκριση του Κρεμλίνου) ο Μελνιτσένκο αναπαρήγαγε μεν τη ρωσική ρητορική για τη Δύση, τάχθηκε όμως υπέρ μιας αλλαγής που θα έθετε τέλος στη μονοπρόσωπη διακυβέρνηση και θα άνοιγε ξανά τη Ρωσία στον κόσμο.

Σύμφωνα με τον Αρκάντι Οστρόφσκι, που του πήρε τη συνέντευξη, πολλοί υπερπλούσιοι βιώνουν πλέον «ένα αίσθημα πλήρους αδιεξόδου στο οποίο οδήγησε τη Ρωσία αυτός ο πόλεμος… μια απουσία μέλλοντος».

Ακόμη κι έτσι, κανείς δεν τολμά να κινηθεί όσο ο Πούτιν βρίσκεται στη ζωή.

«Καταλαβαίνουν ότι αν έκαναν οτιδήποτε που θα αμφισβητούσε τον Πούτιν, θα τους σκότωνε», προειδοποιεί ο Μπιλ Μπράουντερ, με τον Αμερικανό επενδυτή Μάικ Κάλβεϊ να συμπληρώνει πως οποιαδήποτε εξέγερση θα τους οδηγούσε «κατευθείαν στη φυλακή» με δημευμένες περιουσίες.

Όταν όμως ο Πούτιν αποχωρήσει, οι Ρώσοι μεγιστάνες αναμφίβολα θα επιχειρήσουν να ανακτήσουν τη χαμένη τους επιρροή, μένει να φανεί αν τα απομεινάρια του καθεστώτος θα τους το επιτρέψουν.

Ροή Ειδήσεων

Περισσότερα