Το αδιέξοδο του Τραμπ στο Ιράν: Ένας “σύντομος” πόλεμος χωρίς στρατηγική εξόδου

Ο Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται εγκλωβισμένος ανάμεσα σε δύο εξαιρετικά δύσκολες επιλογές: είτε να αποδεχθεί μια υπό διαμόρφωση ενδιάμεση συμφωνία με τη διαμεσολάβηση του Ομάν -η οποία θα παραχωρήσει στην Τεχεράνη έναν πρωτοφανή έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ- είτε να κάνει πράξη τις απειλές του για νέα στρατιωτική κλιμάκωση, πυροδοτώντας μια ακόμη πιο παρατεταμένη κρίση.

Η πρώτη επιλογή, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις αναλυτών, θα αποτελούσε τη μεγαλύτερη αμερικανική υποχώρηση από την έναρξη των στρατιωτικών επιθέσεων ΗΠΑ και Ισραήλ τον περασμένο Φεβρουάριο.

Μια τέτοια εξέλιξη θα επισημοποιούσε (τουλάχιστον προσωρινά) την εποπτεία της Ισλαμικής Δημοκρατίας πάνω στη ζωτική αυτή θαλάσσια οδό πετρελαίου, ακυρώνοντας τις διακηρυγμένες δεσμεύσεις της Ουάσινγκτον.

Από την άλλη πλευρά, ένας νέος γύρος αεροπορικών επιδρομών εγκυμονεί σοβαρούς πολιτικούς κινδύνους για τον Τραμπ λίγο πριν από τις κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου στις ΗΠΑ, χωρίς μάλιστα να εγγυάται αποτελέσματα, καθώς ούτε οι προηγούμενοι βομβαρδισμοί κατάφεραν να κάμψουν την Τεχεράνη.

Η διατήρηση του εύθραυστου status quo -με τη συνέχιση του ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών και την περιστασιακή απάντηση σε επιθέσεις κατά πλοίων- αποτελεί μια τρίτη οδό, η οποία όμως επίσης δεν προσφέρει στον Αμερικανό πρόεδρο μια αξιοπρεπή έξοδο από έναν πόλεμο που ο ίδιος προέβλεπε ότι θα είχε τελειώσει από τα μέσα Απριλίου.

«Πρόκειται για ένα μενού γεμάτο κακές επιλογές. Ωστόσο, ο Τραμπ φαίνεται να κατανοεί πλέον ότι δεν μπορεί να αφήσει αυτή τη σύγκρουση να τραβήξει επ’ αόριστον», δήλωσε στο πρακτορείο Reutersο Άαρον Ντέιβιντ Μίλερ, πρώην διαπραγματεύτης των ΗΠΑ για τη Μέση Ανατολή. «Κάτι πρέπει να υποχωρήσει, και αυτό ενδέχεται να είναι η αποδοχή της νέας πραγματικότητας που επιβάλλει το Ιράν στα στενά».

Απαντώντας σε ερωτήσεις του διεθνούς πρακτορείο, Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε υπό καθεστώς ανωνυμίας ότι οποιαδήποτε “προσωρινή” ναυτιλιακή διευθέτηση θα πρέπει να εξασφαλίζει την απρόσκοπτη διέλευση των πλοίων, χωρίς την εποπτεία ή τον έλεγχο κανενός μέρους.

Πίεση στις τιμές και πολιτικό κόστος

Ο Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, εμμένει στη θέση ότι τα Στενά του Ορμούζ πρέπει να παραμείνουν ανοιχτή διεθνής θαλάσσια οδός, απαλλαγμένη από ιρανική κηδεμονία, διόδια ή τέλη.

Ωστόσο, ο Τραμπ έχει διαψεύσει επανειλημμένα τις εκτιμήσεις του ίδιου του ΥΠΕΞ του, κάτι που οι αναλυτές θεωρούν πιθανό να συμβεί ξανά.

Με τις τιμές των καυσίμων στα αμερικανικά πρατήρια να παραμένουν στα ύψη, τα ποσοστά δημοτικότητα του προέδρου να υποχωρούν σημαντικά και την αμερικανική κοινή γνώμη να αντιμετωπίζει τον πόλεμο με έντονη δυσαρέσκεια, τα περιθώρια ελιγμών του Λευκού Οίκου στενεύουν δραματικά.

Καθώς ο χρόνος πιέζει, οι επιθετικές δηλώσεις του Τραμπ δεν στάθηκαν ικανές να υποχρεώσουν το Ιράν σε υποχωρήσεις, με τους αναλυτές να εκτιμούν ότι ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος είναι εκείνος που ίσως χρειαστεί να προβεί στους μεγαλύτερους συμβιβασμούς.

Το άνοιγμα των στενών θεωρείται κομβικό βήμα για την επανέναρξη των απευθείας συνομιλιών, με την Ουάσινγκτον να επιδιώκει να εστιάσει την ατζέντα στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, τον κύριο διακηρυγμένο στόχο της στρατιωτικής επιχείρησης.

Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει αν οι ΗΠΑ θα αποδεχθούν τους όρους μιας ενδεχόμενης συμφωνίας μεταξύ Ιράν και Ομάν. Σύμφωνα με ιρανικές και περιφερειακές διπλωματικές πηγές, η πρόταση παραχωρεί στην Τεχεράνη μερικό έλεγχο στα πλοία που εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο. Αν και ο Τραμπ έκανε λόγο για αμεσότατη επίτευξη συμφωνίας, Ιρανοί αξιωματούχοι διευκρινίζουν ότι υπάρχουν ακόμη σημαντικές εκκρεμότητες.

Ταυτόχρονα, ειδικοί εκφράζουν σοβαρές αμφιβολίες για την προοπτική μιας βιώσιμης ειρηνευτικής συμφωνίας με βάση το μνημόνιο που υπογράφηκε τον Ιούνιο και κατέρρευσε γρήγορα, καθώς η αρχική ελάφρυνση των κυρώσεων προς το Ιράν είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις ακόμα και στο εσωτερικό του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος.

Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου παραδέχθηκε ότι στην κυβέρνηση συνειδητοποιούν πλέον ότι η διαμάχη θα παραμένει ενεργή κατά τη διεξαγωγή των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου, με την πρόωρη ψηφοφορία σε ορισμένες πολιτείες να ξεκινά ήδη από τον Σεπτέμβριο.

Η εξέλιξη αυτή επιβαρύνει σημαντικά τον Τραμπ, ο οποίος είχε στηρίξει την εκστρατεία της επανεκλογής του στην υπόσχεση για αποχή από στρατιωτικές εμπλοκές στο εξωτερικό και εστίαση στην εσωτερική οικονομία.

Ας μην ξεχνάμε ότι τους πρώτους κιόλας μήνες της δεύτερης διακυβέρνησής του περηφανευόταν ότι χάρη σε εκείνον τερματίστηκαν οκτώ πόλεμοι.

Οι ανεκπλήρωτοι στόχοι και το διεθνές αποτύπωμα

Παρά τους ισχυρισμούς του Τραμπ ότι έχει καταφέρει καίρια πλήγματα στην ηγεσία και τις στρατιωτικές υποδομές του Ιράν, η πλειονότητα των αναλυτών συμφωνεί ότι οι πρωταρχικοί πολεμικοί στόχοι των ΗΠΑ παραμένουν ανεκπλήρωτοι.

Ο ίδιος δήλωσε ότι ανέστειλε σχεδιαζόμενες επιθέσεις ευρείας κλίμακας μετά από αίτημα συμμάχων της Μέσης Ανατολής προκειμένου να δοθεί χρόνος στη διπλωματία, προειδοποιώντας παράλληλα με σκληρά αντίποινα αν οι συνομιλίες καταρρεύσουν. Ορισμένοι αναλυτές αποδίδουν την υποχώρηση αυτή και στην πιθανή εξάντληση των αμερικανικών αποθεμάτων πυραύλων, ισχυρισμό τον οποίο ο Λευκός Οίκος διαψεύδει.

Την ίδια στιγμή, το Ιράν έχει διαμηνύσει στις χώρες του Κόλπου ότι τυχόν νέα αμερικανικά πλήγματα θα βάλουν στο στόχαστρο τις δικές τους ενεργειακές υποδομές, κλιμακώνοντας με αυτό τον τρόπο την αβεβαιότητα στην περιοχή.

Όπως επισημαίνει στο Reuters ο Τζόναθαν Πανικόφ, πρώην ανώτερο στέλεχος των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών, δυνάμεις όπως η Κίνα, η Ρωσία και η Βόρεια Κορέα παρακολουθούν με προσοχή την εξέλιξη της κρίσης, βγάζοντας συμπεράσματα για τα όρια της αμερικανικής ισχύος τα επόμενα χρόνια.

Ακόμη και σκληροπυρηνικοί αναλυτές στην Ουάσινγκτον συνιστούν πλέον αυτοσυγκράτηση.

Ο Μπεχνάμ Μπεν Ταλέμπλου, από το Ίδρυμα για την Υπεράσπιση των Δημοκρατιών, υπογραμμίζει ότι η Τεχεράνη επιχειρεί να εγκλωβίσει τον Αμερικανό πρόεδρο σε μια τακτική “διπλού αδιεξόδου” πριν από τις εκλογές, τονίζοντας ότι η αμερικανική πλευρά οφείλει να αποφύγει τις βιαστικές κινήσεις και να αξιολογήσει ψύχραιμα τα πραγματικά μέσα πίεσης που διαθέτει.