Το Ιράν υπόσχεται “σεισμό” αντιποίνων στον Τραμπ – Τα 3 σενάρια

Καθώς η Ουάσινγκτον εντείνει την οικονομική πίεση στην Τεχεράνη, το Ιράν προειδοποιεί ότι μπορεί να απαντήσει με τρόπο που θα έχει συνέπειες πολύ πέρα από τα σύνορά του, από τις αγορές πετρελαίου μέχρι την Ευρώπη και το πυρηνικό του πρόγραμμα.

Οι ΗΠΑ παρουσίασαν αυτή την εβδομάδα το νέο σχέδιό τους για την περαιτέρω αποδυνάμωση της ιρανικής οικονομίας, με τον υπουργό Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ να ανακοινώνει ότι η Ουάσινγκτον θα βάλει στο στόχαστρο το σύνθετο δίκτυο που έχει δημιουργήσει εδώ και χρόνια η Τεχεράνη προκειμένου να παρακάμπτει τις αμερικανικές κυρώσεις.

Τα νέα μέτρα περιλαμβάνουν δευτερογενείς κυρώσεις σε εμπορικούς εταίρους του Ιράν σε τομείς όπως τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, η τεχνολογία και η ναυτιλία. Ωστόσο, το πολυαναμενόμενο οικονομικό «D-Day» του Ντόναλντ Τραμπ δεν περιλάμβανε, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση, τα δραστικά νέα μέτρα που πολλοί ανέμεναν. Η Ουάσινγκτον επέλεξε κυρίως να διευρύνει και να ενισχύσει την εφαρμογή των ήδη υφιστάμενων κυρώσεων, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο αυστηρότερων ποινών για χώρες που δεν περιορίζουν τις σχέσεις τους με την Τεχεράνη.

Το Ιράν, πάντως, δεν δείχνει διατεθειμένο να υποχωρήσει. Αντίθετα, προβάλλει την ικανότητά του να προκαλέσει αντίστοιχο οικονομικό και στρατηγικό κόστος στους αντιπάλους του, απειλώντας με επιθέσεις κατά ενεργειακών υποδομών στην περιοχή, με διεύρυνση της σύγκρουσης προς την Ευρώπη, αλλά ακόμη και με αναθεώρηση της πυρηνικής του πολιτικής.

«Παίζουμε σκάκι εδώ και πολύ καιρό. Έχουμε μάθει όμως να παίζουμε και πόκερ», δήλωσε ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαΐ. «Τώρα παίζουμε έναν συνδυασμό των δύο».

Στο επίκεντρο το πετρέλαιο

Μία από τις ισχυρότερες δυνατότητες αντίδρασης του Ιράν βρίσκεται στην παγκόσμια αγορά ενέργειας. Γι’ αυτό, εδώ και μήνες η Τεχεράνη εμποδίζει πλοία να χρησιμοποιούν τα Στενά του Ορμούζ, από όπου πριν από τον πόλεμο περνούσε περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου. Παράλληλα, οι Χούθι στην Υεμένη έχουν ανοίξει νέο μέτωπο στην Ερυθρά Θάλασσα, βάζοντας στο στόχαστρο σαουδαραβικές εξαγωγές πετρελαίου και ενεργειακές υποδομές.

Ανώτατοι Ιρανοί αξιωματούχοι απειλούν πλέον ότι οι επιθέσεις θα μπορούσαν να επεκταθούν και πέρα από τα Στενά του Ορμούζ, πλήττοντας εναλλακτικές διαδρομές που χρησιμοποιούν οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες για να παρακάμψουν το στρατηγικό πέρασμα.

«Αν συνεχιστεί ο οικονομικός πόλεμος, ούτε μία σταγόνα πετρελαίου δεν θα εξάγεται, ούτε μέσω των Στενών του Ορμούζ ούτε από οποιοδήποτε άλλο σημείο του Περσικού Κόλπου», προειδοποίησε ο Μοχσέν Ρεζαΐ, επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν.

Και δεν σταμάτησε εκεί. «Η απάντησή μας θα προκαλέσει σεισμό», είπε σε τηλεοπτική του συνέντευξη.

Αν συνέβαινε μια ακόμα διαταραχή στις θαλάσσιες μεταφορές ή επιθέσεις εναντίον πετρελαϊκών εγκαταστάσεων, θα μπορούσε να ωθήσει ακόμη υψηλότερα τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου, με άμεσες συνέπειες και στις τιμές των καυσίμων στις ΗΠΑ.

Με τη βοήθεια του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού, εταιρείες από τη Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν αρχίσει να απενεργοποιούν τους αναμεταδότες των δεξαμενόπλοιών τους για να αποφεύγουν τον εντοπισμό τους από τις ιρανικές Αρχές.

Η Σαουδική Αραβία έχει ήδη εκτρέψει περίπου 5 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως μέσω του αγωγού Ανατολής-Δύσης προς την Ερυθρά Θάλασσα, ενώ άλλοι παραγωγοί της Μέσης Ανατολής έχουν μεταφέρει περίπου 2 εκατ. βαρέλια ημερησίως σε εναλλακτικές διαδρομές.

Η απειλή να φτάσει ο πόλεμος στην Ευρώπη

Ένα δεύτερο σενάριο αφορά τη γεωγραφική επέκταση του πολέμου.

Το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών αναφέρθηκε τη Δευτέρα σε αμερικανικά αεροσκάφη ανεφοδιασμού που αναχώρησαν από βουλγαρικό έδαφος, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο η Τεχεράνη να θεωρήσει τη Βουλγαρία —κράτος-μέλος τόσο της ΕΕ όσο και του ΝΑΤΟ, νόμιμο στόχο.

«Το Ιράν έχει το νόμιμο δικαίωμα να πλήξει το σημείο προέλευσης και την πηγή οποιασδήποτε πράξης επιθετικότητας», δήλωσε ο Μπαγαΐ, υποστηρίζοντας ότι οποιαδήποτε στήριξη στις στρατιωτικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ θα μπορούσε να θεωρηθεί συμμετοχή στην επίθεση κατά της χώρας του.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου, το Ιράν έχει ήδη πλήξει 11 χώρες, κυρίως στην περιοχή του Κόλπου. Θεωρείται επίσης ότι έχει επιτεθεί σε βάση που χρησιμοποιούν βρετανικές δυνάμεις στην Κύπρο, ενώ φέρεται να έχει επιδείξει τη δυνατότητα να φτάσει ακόμη και σε νησιά του Ινδικού Ωκεανού που χρησιμοποιούνται από αμερικανικές δυνάμεις.

Μια επίθεση, ωστόσο, εναντίον μιας χώρας της ΕΕ και του ΝΑΤΟ όπως η Βουλγαρία θα αποτελούσε εξαιρετικά σοβαρή κλιμάκωση.

«Το Ιράν θα θεωρήσει τη συμμετοχή ή τη στήριξη οποιασδήποτε χώρας στον οικονομικό πόλεμο των ΗΠΑ εναντίον του ιρανικού λαού ως πράξη πολέμου», προειδοποίησε ο Ρεζαΐ.

Στο τραπέζι και η αλλαγή της πυρηνικής πολιτικής

Η τρίτη και ίσως πιο ανησυχητική δυνατότητα αντίδρασης αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Και αυτό γιατί το Ιράν επιμένει από την πρώτη στιγμή ότι το πρόγραμμά του έχει ειρηνικούς σκοπούς και ότι δεν επιδιώκει την κατασκευή πυρηνικού όπλου.

Ωστόσο, μετά τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ —ο οποίος είχε απαγορεύσει την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων, στο εσωτερικό της ιρανικής πολιτικής σκηνής ενισχύονται οι φωνές υπέρ της αποχώρησης από τη Συνθήκη Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων (NPT).

Περίπου μισός τόνος υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή όπλου, παραμένει θαμμένος στο Ιράν, ενώ οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών εκτιμούν ότι η Τεχεράνη έχει εντείνει τις προσπάθειες για να προστατεύσει το απόθεμα.

Το ιρανικό κοινοβούλιο συζητά ήδη νομοσχέδιο για την αποχώρηση από την NPT.

Ο Ρεζαΐ έθεσε μάλιστα δημόσια το ζήτημα της ανάπτυξης πυρηνικού όπλου, λέγοντας ότι πολλοί Ιρανοί αναρωτιούνται ποιο νόημα έχει η συνθήκη εάν δεν μπορεί να αποτρέψει έναν πόλεμο εναντίον της χώρας τους.

«Ο οικονομικός στραγγαλισμός δεν θα είναι χωρίς κόστος»

Αναλυτές εκτιμούν ότι ο συνδυασμός αποκλεισμού, κυρώσεων και στρατιωτικής δράσης από την Ουάσινγκτον δύσκολα θα οδηγήσει το Ιράν να εγκαταλείψει τις βασικές του απαιτήσεις στις διαπραγματεύσεις: οικονομική ανακούφιση και αναγνώριση του ελέγχου του στα Στενά του Ορμούζ.

«Το Ιράν εξακολουθεί να έχει τη δυνατότητα να μεταφέρει το κόστος που του επιβάλλεται σε ολόκληρη την περιοχή, απειλώντας τις ενεργειακές ροές, τις υποδομές και το περιφερειακό εμπόριο», σημείωσε ο Σίνα Τουσί, ανώτερος ερευνητής του Center for International Policy στην Ουάσινγκτον.

Όπως εκτιμά, όσο περισσότερο οι ΗΠΑ επιχειρούν να καταστήσουν πλήρη τον οικονομικό αποκλεισμό, τόσο περισσότερες χώρες θα χρειαστεί να συμμετάσχουν — και τόσο περισσότερους πιθανούς στόχους πίεσης θα αποκτά η Τεχεράνη.

Η ιρανική στρατηγική, σύμφωνα με τον ίδιο, αναμένεται να συνδυάσει την οικονομική προσαρμογή με την αποτροπή μέσω κλιμάκωσης: να δημιουργήσει εναλλακτικές οικονομικές διεξόδους όπου αυτό είναι δυνατό, αλλά ταυτόχρονα να καταστήσει σαφές ότι «μια απόπειρα πλήρους οικονομικού στραγγαλισμού δεν θα είναι χωρίς κόστος για την περιοχή».