Το πολεμικό “σκάκι” στη Μέση Ανατολή και οι κρίσιμες επιλογές των 5 πρωταγωνιστών

Η εύθραυστη κατάπαυση του πυρός στη Μέση Ανατολή βρίσκεται ένα βήμα πριν καταρρεύσει, απειλώντας να βυθίσει ξανά την περιοχή σε έναν πόλεμο πλήρους κλίμακας. Και ο πυροκροτητής, αυτή τη φορά, είναι ο Λίβανος.

Οι ισραηλινές επιθέσεις εναντίον μαχητών της Χεζμπολάχ στη Βηρυτό το Σαββατοκύριακο προκάλεσαν αντίποινα από τον κύριο υποστηρικτή τους, το Ιράν, το οποίο εξαπέλυσε τις πρώτες επιθέσεις εναντίον του Ισραήλ από την επίτευξη της εκεχειρίας στις 7 Απριλίου. Το Ισραήλ απάντησε με επιθέσεις εναντίον στόχων σε ολόκληρο το Ιράν, ενώ οι εκπρόσωποι του Ιράν στη Υεμένη και το Ιράκ απείλησαν να επεκτείνουν τον πόλεμο.

Οι ΗΠΑ και άλλοι μεσολαβητές έσπευσαν να αποτρέψουν την έξαρση των συγκρούσεων.

Ακόμη και αν τα πυρά έπαυσαν προς το παρόν, οι δυναμικές που οδήγησαν στο ξέσπασμα της βίας παραμένουν.

Το Ισραήλ και οι ΗΠΑ παραμένουν εγκλωβισμένοι σε ένα αδιέξοδο με το Ιράν και τη Χεζμπολάχ για τη διαμόρφωση της μελλοντικής περιφερειακής τάξης, με την κάθε πλευρά να είναι πεπεισμένη ότι ενεργεί από θέση ισχύος.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, Μπενιαμίν Νετανιάχου, αντιμέτωποι και οι δύο με κρίσιμες εκλογικές αναμετρήσεις, έχουν αποκλίνοντα συμφέροντα.

Ρεπορτάζ του AP εξηγεί πώς βλέπει η κάθε πλευρά τους κινδύνους, τα οφέλη και την πορεία προς τα εμπρός.

Ισραήλ

Το Ισραήλ οδεύει προς τις πρώτες του εθνικές εκλογές μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023. Ο Νετανιάχου δέχεται πιέσεις να επιδείξει ισχύ, έχοντας επανειλημμένα υποσχεθεί να καταστρέψει τη Χεζμπολάχ.

Παρά τους διαδοχικούς πολέμους και τους γύρους συγκρούσεων, το Ισραήλ δεν έχει καταφέρει να σταματήσει οριστικά τα πυρά της Χεζμπολάχ προς το βόρειο Ισραήλ.

Ο Νετανιάχου είναι επίσης επιφυλακτικός στο να φανεί υποτακτικός στον Τραμπ, εν μέσω επικρίσεων στο εσωτερικό του Ισραήλ ότι ο σεβασμός προς τις ΗΠΑ εμποδίζει τη χώρα από το να επιτύχει τους πολεμικούς της στόχους.

Ο Τραμπ έχει πιέσει τον Νετανιάχου να μην επιτρέψει στις συγκρούσεις στον Λίβανο να εκτροχιάσουν τις αμερικανικές προσπάθειες για τη μεσολάβηση μιας περιφερειακής ειρήνης, και έχει δηλώσει ότι αυτός, και όχι ο Νετανιάχου, είναι εκείνος που «κάνει κουμάντο».

Έτσι, παρόλο που το Ισραήλ έχει ξεκινήσει απευθείας διαπραγματεύσεις με την κυβέρνηση του Λιβάνου και έχει καταλήξει σε αρκετές συμφωνίες κατάπαυσης του πυρός μαζί της τις τελευταίες εβδομάδες, ο Νετανιάχου προχώρησε σε επιχειρήσεις στον νότιο Λίβανο, καταλαμβάνοντας μεγάλο μέρος των εδαφών και προωθούμενος βορύτερα του ποταμού Λιτάνι. Συνέχισε τις επιδρομές στον νότο, οι οποίες, σύμφωνα με το Ισραήλ, στοχεύουν τα οπλοστάσια ρουκετών και drones της Χεζμπολάχ.

Ο Νετανιάχου επεδίωξε μια επίδειξη ισχύος αφότου η Χεζμπολάχ έπληξε το βόρειο Ισραήλ με ρουκέτες την Κυριακή, ένα βήμα για το οποίο Ισραηλινοί αξιωματούχοι είχαν προειδοποιήσει ότι θα πυροδοτούσε ισραηλινά πλήγματα στη Βηρυτό.

Χεζμπολάχ

Η Χεζμπολάχ έχει απορρίψει τις εκεχειρίες που συμφωνήθηκαν μεταξύ του Ισραήλ και της λιβανέζικης κυβέρνησης, δηλώνοντας ότι δεν θα σταματήσει να μάχεται όσο το Ισραήλ συνεχίζει τα πλήγματά του και οι δυνάμεις του παραμένουν στον νότιο Λίβανο.

Η ένοπλη οργάνωση συνέχισε τις επιθέσεις εναντίον ισραηλινών στρατευμάτων στον νότιο Λίβανο, καθώς και τις ομοβροντίες ρουκετών προς το βόρειο Ισραήλ.

Το Ιράν άφησε σε μεγάλο βαθμό τη Χεζμπολάχ να τα βγάλει πέρα μόνη της κατά τη διάρκεια του μεγαλύτερου μέρους ενός προηγούμενου πολέμου το 2024. Μετά από εκείνον τον πόλεμο, η Χεζμπολάχ σταμάτησε τα πυρά πυραύλων προς το Ισραήλ, αν και το Ισραήλ συνέχισε τα τακτικά πλήγματα σε αυτό που αποκαλούσε “στόχους της Χεζμπολάχ” στον Λίβανο.

Όμως, όταν το Ισραήλ συμμάχησε με τις ΗΠΑ στην επίθεση κατά του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, η Χεζμπολάχ εξαπέλυσε πλήγματα στο βόρειο Ισραήλ προς υποστήριξη του συμμάχου της.

Τα αντίποινα του Ιράν κατά του Ισραήλ για τα πλήγματα στη Βηρυτό έδειξαν την προθυμία του να ρισκάρει έναν νέο πόλεμο στην περιοχή χάριν των συμφερόντων του στον Λίβανο και του σημαντικότερου περιφερειακού του συμμάχου.

Η Χεζμπολάχ δέχεται αυξανόμενη πίεση καθώς τα ισραηλινά στρατεύματα προωθούνται βόρεια του Λιτάνι, πλησιάζοντας την πόλη Ναμπατίγια, ένα περιφερειακό κέντρο όπου η οργάνωση απολαμβάνει ευρείας υποστήριξης.

Η οργάνωση αντιμετωπίζει επίσης αυξανόμενες τριβές με την κυβέρνηση του Λιβάνου, όπου ο πρωθυπουργός και ο πρόεδρος έχουν καταδικάσει τη Χεζμπολάχ για την επανέναρξη των συγκρούσεων με το Ισραήλ.

Η Χεζμπολάχ ανθίσταται στην παράδοση των όπλων της, κάτι που οι ηγέτες του Λιβάνου έχουν δεσμευτεί ότι θα συμβεί. Η οργάνωση έχει δηλώσει ότι θα συζητούσε την παράδοση του οπλοστασίου της μόνο στο πλαίσιο μιας ευρύτερης κυβερνητικής «αμυντικής στρατηγικής», ίσως μιας στρατηγικής που θα προέβλεπε την ενσωμάτωση της Χεζμπολάχ στον στρατό του Λιβάνου.

Ιράν

Η σφοδρή επίθεση του Ιράν κατά του Ισραήλ για χάρη της Χεζμπολάχ ενέχει σημαντικούς κινδύνους. Εάν ξεσπάσει ξανά ένας πόλεμος πλήρους κλίμακας, το Ιράν θα βρεθεί αντιμέτωπο με νέες ζημιές στην οικονομία του, καθώς και με επιθέσεις στον στρατό και την ανώτατη ηγεσία του.

Ωστόσο, οι ηγέτες του Ιράν έχουν προσπαθήσει να περάσουν το μήνυμα ότι η Ισλαμική Δημοκρατία και η οικονομία της μπορούν να αντέξουν οποιοδήποτε πλήγμα. Ρίσκαραν επανειλημμένα την κατάρρευση της κατάπαυσης του πυρός τους τελευταίους δύο μήνες, καθώς επέμειναν σε μια σκληρή γραμμή στις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ.

Το Ιράν ποντάρει στο ότι η μαζική διακοπή της κυκλοφορίας μέσω των Στενών του Ορμούζ τού δίνει τη δύναμη να αντισταθεί στην επιβολή των στόχων των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ στις διαπραγματεύσεις και ότι η απροθυμία του Τραμπ να εμπλακεί ξανά σε πόλεμο θα διασφαλίσει ότι οι ΗΠΑ θα συγκρατήσουν το Ισραήλ.

Το Ιράν επιμένει ότι ο Λίβανος πρέπει να αποτελεί μέρος οποιασδήποτε περιφερειακής διευθέτησης, και θέλει να αποτρέψει τη δημιουργία ενός μοτίβου όπου το Ισραήλ θα μπορεί να πλήττει ανενόχλητο στόχους στον Λίβανο και το Ιράν.

Ηνωμένες Πολιτείες

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ συντόνισαν τα πλήγματα κατά του Ιράν που ξεκίνησαν τον πόλεμο. Ωστόσο, οι δημόσια εκφρασμένες διαφωνίες μεταξύ Τραμπ και Νετανιάχου ήρθαν πρόσφατα στην επιφάνεια.

Ο πόλεμος εξελίσσεται σε κίνδυνο για το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα του Τραμπ, ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών τον Νοέμβριο. Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει δηλώσει ότι οι εκλογές, και οι ανησυχίες για την οικονομία, δεν επηρεάζουν τις αποφάσεις του για τον πόλεμο. Όμως, το κόμμα και οι σύμβουλοί του είναι επιφυλακτικοί για τη διαρροή ψηφοφόρων από μια ατέρμονη σύγκρουση που αυξάνει την τιμή των καυσίμων και άλλων αγαθών.

Την ίδια στιγμή, ο Τραμπ δεν θέλει να φανεί στα μάτια των ψηφοφόρων ότι έσυρε τις Ηνωμένες Πολιτείες σε έναν ακόμη δαπανηρό “βάλτο” στη Μέση Ανατολή.

Όπως ακριβώς συμβαίνει και στον Λίβανο, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ υιοθετούν όλο και περισσότερο διαφορετική στάση απέναντι στο Ιράν.

Στις διαπραγματεύσεις, οι ΗΠΑ είχαν ως προτεραιότητα την επίλυση του ζητήματος του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και την ελεύθερη διέλευση της ναυσιπλοΐας από τα Στενά του Ορμούζ. Το Ισραήλ, που ανησυχεί εδώ και καιρό για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, βλέπει επίσης μια ιστορική ευκαιρία να υποβαθμίσει το οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν και την υποστήριξή του σε ένοπλες ομάδες σε ολόκληρη την περιοχή.

Παρά τις συνεχείς συνομιλίες, υπάρχουν ελάχιστες ενδείξεις ότι το Ιράν είναι έτοιμο να κάνει παραχωρήσεις σχετικά με το εμπλουτισμένο ουράνιο και το μέλλον του πυρηνικού του προγράμματος.

Κράτη του Κόλπου

Τα αραβικά κράτη του Κόλπου επιθυμούν διακαώς να τερματιστεί η σύγκρουση το συντομότερο δυνατό. Πριν η κατάπαυση του πυρός τον Απρίλιο σταματήσει το μεγαλύτερο μέρος των εχθροπραξιών, οι ιρανικές αεροπορικές επιδρομές προκάλεσαν ζημιές σε υποδομές σε ολόκληρη την περιοχή. Αεροδρόμια, εργοστάσια αφαλάτωσης, χυτήρια αλουμινίου και πετρελαϊκές εγκαταστάσεις βρέθηκαν όλα στο στόχαστρο.

Μια επιστροφή σε έναν ευρύτερο πόλεμο θα εξέθετε αυτούς τους στόχους σε περισσότερες επιθέσεις. Μια ιρανική επίθεση με drone στο αεροδρόμιο του Κουβέιτ την περασμένη εβδομάδα υπενθύμισε την απειλή.

Παράλληλα, ο έλεγχος του Ιράν στα Στενά του Ορμούζ έχει πλήξει τις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου για εκείνα τα έθνη του Κόλπου που βασίζονται στην αποστολή δεξαμενόπλοιων μέσω του στρατηγικού περάσματος μεταξύ του Περσικού Κόλπου και της Αραβικής Θάλασσας.

Τα ευθυγραμμισμένα με τις ΗΠΑ κράτη του Κόλπου φιλοξενούν εδώ και καιρό αμερικανικές ναυτικές, αεροπορικές και στρατιωτικές βάσεις, καθώς θεωρούν ότι η συνεργασία αυτή τους προστατεύει από το Ιράν. Ωστόσο, όταν ξέσπασε ο πόλεμος, βρέθηκαν και πάλι ευάλωτα σε επιθέσεις, δοκιμάζοντας την πίστη τους σε μια συμμαχία που υποτίθεται ότι εγγυόταν την ασφάλειά τους.

Τα κράτη του Κόλπου έχουν ελάχιστα να κερδίσουν από έναν παρατεταμένο πόλεμο και πολλά να χάσουν εάν η αστάθεια γίνει η νέα κανονικότητα της περιοχής.