ΕΝΑΣ ΜΙΚΡΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΓΙΑ ΝΑ ΞΑΝΑΒΡΟΥΜΕ ΤΗ ΜΑΡΙΑΝΙΝΑ ΚΡΙΕΖΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ

Αν έπρεπε κάποιος να επιλέξει μόνο τρία τραγούδια της Μαριανίνας Κριεζή, ποια θα ήταν αυτά; Το ερώτημα μοιάζει απλό, αλλά μόνο στην αρχή. Γιατί όσο ξετυλίγεται το έργο της, τόσο γίνεται φανερό πόσο δύσκολα χωρά σε λίγες επιλογές μια δημιουργός που μπορούσε να περνά με την ίδια φυσικότητα από την παιδική αθωότητα στην ερωτική μελαγχολία, από το παιχνίδι με τις λέξεις στην ειρωνεία και από το παράλογο σε μια μικρή, ξαφνική φράση που μπορεί να συγκινήσει χωρίς προειδοποίηση.

Η Μαριανίνα Κριεζή δεν έγραψε έναν μόνο τύπο τραγουδιού, ούτε απευθύνθηκε σε ένα μόνο κοινό. Έγραψε για παιδιά χωρίς να γίνεται παιδιάστικη, για ενηλίκους χωρίς να χάνει την ελαφρότητα και το παιχνίδι, για τον έρωτα χωρίς στόμφο και για την καθημερινότητα χωρίς να τη μικραίνει. Στους στίχους της συνυπήρχαν η φαντασία, η ειρωνεία, η τρυφερότητα, η παρατήρηση και ένα διαρκές αίσθημα ελευθερίας.

Λίγο πριν από το μεγάλο αφιέρωμα «Ακόμα κι αν φύγεις…» σε σύλληψη και καλλιτεχνική επιμέλεια της Δήμητρας Γαλάνη, που παρουσιάζει η Εθνική Λυρική Σκηνή στις 1, 3, 4 και 7 Οκτωβρίου στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος, η Δήμητρα Γαλάνη, η Σαβίνα Γιαννάτου και ο Γιάννης Παλαμίδας επιλέγουν για το NEWS 24/7 τα τραγούδια της Μαριανίνας Κριεζή που ξεχωρίζουν.

Οι επιλογές τους είναι διαφορετικές, αλλά όχι άσχετες μεταξύ τους. Αντίθετα, συναντιούνται σε πρόσωπα, συνεργασίες και εποχές και σχηματίζουν έναν μικρό, απρόσμενο χάρτη του έργου της. Έναν χάρτη που περνά από τη Λιλιπούπολη και τη Λένα Πλάτωνος μέχρι την Αρλέτα, τον Λάκη Παπαδόπουλο και τη Δήμητρα Γαλάνη και δείχνει ίσως καλύτερα από μια συμβατική βιογραφική αναδρομή το εύρος και την αντοχή της γραφής της.

Τα τρία τραγούδια της Δήμητρας Γαλάνη

Η Δήμητρα Γαλάνη ξεχωρίζει τρία τραγούδια της Μαριανίνας Κριεζή: το «Δεν είναι εδώ», το «Όνειρα ζαχαρωτά» με την Αρλέτα και το «Κοπερτί» με τη φωνή του Γιάννη Παλαμίδα.

Οι επιλογές της φωτίζουν διαφορετικές όψεις της στιχουργικής της Κριεζή: από τη μελαγχολία και την απουσία μέχρι το ονειρικό στοιχείο και το χαρακτηριστικό παιχνίδι με τη γλώσσα, που αποτελεί ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα στοιχεία του έργου της.

Η σχέση των δύο δημιουργών δεν περιορίστηκε, άλλωστε, στην ερμηνεία τραγουδιών. Το 2004 συνεργάστηκαν στον δίσκο «Το σ’ αγαπώ μπορεί», όπου η Δήμητρα Γαλάνη έγραψε τη μουσική πάνω σε στίχους της Μαριανίνας Κριεζή και ανέλαβε και την ερμηνεία τους.

Η συγκεκριμένη συνεργασία αποτελεί μια από τις χαρακτηριστικές συναντήσεις δύο δημιουργών που μοιράζονταν την ίδια ανάγκη για ελευθερία στη φόρμα και στο τραγούδι.

Η Δήμητρα Γαλάνη, με πορεία που ξεκινά από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 και με συνεργασίες με σημαντικούς Έλληνες συνθέτες και στιχουργούς, έχει εδώ και δεκαετίες αναπτύξει και τη δική της συνθετική δραστηριότητα, γράφοντας τραγούδια για την ίδια και άλλους ερμηνευτές, αλλά και μουσική για τον κινηματογράφο και την τηλεόραση.

Η Σαβίνα Γιαννάτου επιστρέφει στη «Ρόζα Ροζαλία»

Για τη Σαβίνα Γιαννάτου, η σχέση με το έργο της Μαριανίνας Κριεζή είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη «Λιλιπούπολη», από όπου ξεκίνησε ουσιαστικά και η επαγγελματική της πορεία.

Οι επιλογές της είναι η «Ρόζα Ροζαλία», η «Γαλάζια Κιθάρα» και ο «Γύρος του κόσμου σε ένα λεπτό». Οι δύο τελευταίες, μάλιστα, φωτίζουν ιδιαίτερα τη δημιουργική συνάντηση της Κριεζή με τη Λένα Πλάτωνος. Η «Γαλάζια Κιθάρα» γράφτηκε σε μουσική της Πλάτωνος και στίχους της Κριεζή, με τη Σαβίνα Γιαννάτου στην ερμηνεία, ενώ ο «Γύρος του κόσμου σε ένα λεπτό» προέρχεται από τον ιστορικό δίσκο «Σαμποτάζ» του 1981, επίσης σε μουσική Πλάτωνος και στίχους Κριεζή.

Οι επιλογές της Σαβίνας Γιαννάτου αναδεικνύουν και μια βασική ιδιότητα της γραφής της Κριεζή: τα τραγούδια της δεν περιορίστηκαν ποτέ σε μια αυστηρά παιδική κατηγορία. Η «Λιλιπούπολη», που άρχισε να μεταδίδεται το 1977, συνδύαζε την παιδική φαντασία με το χιούμορ, τη σάτιρα και τον σχολιασμό της πραγματικότητας, απευθυνόμενη ταυτόχρονα σε παιδιά και ενήλικες.

Η ίδια η Κριεζή είχε ήδη ασχοληθεί με την ποίηση και τη λογοτεχνία πριν από τη «Λιλιπούπολη» και στη συνέχεια κινήθηκε ανάμεσα στο θέατρο, το παιδικό βιβλίο, το ραδιόφωνο και τη στιχουργική. Παράλληλα, οι συνεργασίες της με δημιουργούς όπως η Λένα Πλάτωνος, ο Νίκος Κυπουργός, ο Δημήτρης Μαραγκόπουλος, ο Γιάννης Σπανός, ο Λάκης Παπαδόπουλος και ο Διονύσης Τσακνής διεύρυναν σημαντικά το αποτύπωμά της στο ελληνικό τραγούδι.

Οι τρεις επιλογές της Σαβίνας Γιαννάτου συμπυκνώνουν ακριβώς αυτή τη διαδρομή: από τη «Λιλιπούπολη» μέχρι το «Σαμποτάζ», από το παιδικό σύμπαν σε ένα τραγούδι που μπορούσε να συνομιλεί εξίσου με τον ενήλικο ακροατή.

Ο Γιάννης Παλαμίδας και η άλλη πλευρά της Κριεζή

Ο Γιάννης Παλαμίδας επιλέγει το «Τραγούδι της ερήμου», το «Άρωμα» και τη «Γαλάζια Κιθάρα», στρέφοντας το βλέμμα σε μια περισσότερο εσωτερική, ερωτική και μελαγχολική πλευρά της γραφής της Μαριανίνας Κριεζή.

Το «Τραγούδι της ερήμου» παραπέμπει στα αγαπημένα «Ήσυχα βράδια», σε μουσική του Λάκη Παπαδόπουλου και στίχους της Κριεζή, που πρωτοηχογραφήθηκαν με τη φωνή της Αρλέτας στον δίσκο Τσάι Γιασεμιού το 1996. Ένα τραγούδι που έμεινε στη συλλογική μνήμη για τον τρόπο με τον οποίο η Κριεζή μπορούσε να μετατρέψει την απουσία και την ανάμνηση σε μια λιτή, σχεδόν κινηματογραφική εικόνα.

Στην ίδια συναισθηματική περιοχή κινείται και το «Άρωμα», που κυκλοφόρησε το 2004, σε στίχους της Κριεζή, μουσική και ερμηνεία της Δήμητρας Γαλάνη. Ένα τραγούδι όπου η μνήμη ενεργοποιείται μέσα από τις αισθήσεις και μια προσωπική στιγμή αποκτά τη δύναμη μιας ολόκληρης ιστορίας.

Η τρίτη επιλογή του Παλαμίδα, η «Γαλάζια Κιθάρα», δημιουργεί παράλληλα μια ενδιαφέρουσα συνάντηση με τη Σαβίνα Γιαννάτου, η οποία την περιλαμβάνει επίσης στα δικά της αγαπημένα. Το τραγούδι, σε μουσική της Λένας Πλάτωνος, στίχους της Κριεζή και ερμηνεία της Γιαννάτου, αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα μιας δημιουργικής συνεργασίας που άφησε ιδιαίτερο αποτύπωμα στο ελληνικό τραγούδι.

Ένα αφιέρωμα που δεν θέλει να γίνει μουσείο

Το «Ακόμα κι αν φύγεις…» δεν αντιμετωπίζει το έργο της Μαριανίνας Κριεζή ως κάτι που πρέπει απλώς να διαφυλαχθεί στη μνήμη. Τα τραγούδια επιστρέφουν με μια σύγχρονη ηχητική προσέγγιση, σε ενορχηστρωτική επιμέλεια των Σεραφείμ Γιαννακόπουλου και Αντώνη Σουσάμογλου, με τη Δήμητρα Γαλάνη, τη Σαβίνα Γιαννάτου και τον Γιάννη Παλαμίδα επί σκηνής, μουσικό σύνολο και την Παιδική Χορωδία της ΕΛΣ.
Και ίσως αυτός να είναι ο πιο ταιριαστός τρόπος να ξανασυναντήσει κανείς τη Μαριανίνα Κριεζή.

Και οι εννέα αυτές προσωπικές επιλογές της Δήμητρας Γαλάνη, της Σαβίνας Γιαννάτου και του Γιάννη Παλαμίδα είναι ένας μικρός μόνο χάρτης για να ξαναμπούμε σε αυτόν τον κόσμο.