Μιχάλης Παρασκάκης: “Η νέα μουσική δεν είχε ποτέ στην Ελλάδα ζωντανό οικοσύστημα”

O ΤΕΤΤΤΙΞ, στην πρώτη του εμφάνιση στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής στο ΚΠΙΣΝ, ανοίγει το πολυδιάστατο φεστιβάλ Ημέρες Σύγχρονης Μουσικής την Κυριακή 25 Οκτωβρίου 2026, στις 19.30, με ένα πρόγραμμα για τους τόπους, πραγματικούς ή επινοημένους, όπου επιστρέφουμε με τη μνήμη ή καταφεύγουμε με τη φαντασία.

Το πρόγραμμα της συναυλίας περιλαμβάνει πέντε έργα, τα οποία παρουσιάζονται σε πρώτη εκτέλεση σε μουσική διεύθυνση Κορνήλιου Σελαμσή.. To μυστηριώδες «Eva’s Dream» του Νίκου Γαλενιανού, με τη φωνή της Νίκης Λαδά, πατάει στον «Χαμένο Παράδεισο» του Τζον Μίλτον: μια αλληγορία για τον παράδεισο του καθενός.

Το νοσταλγικό «The Musicians of Dourgouti» του Γιάννη Κυριακίδη ξεκινά από τη μουσική ζωή στο Δουργούτι (τον σημερινό Νέο Κόσμο) τη δεκαετία του ’50. Το υπερβατικό «Κρύψου πίσω από την κουρτίνα» της Ελένης Ράλλη ψάχνει διαδρομές ανάμεσα στις συνηχήσεις και τον χώρο. Στο σκοτεινό «Υπάρχουν αισθήσεις που είναι ύπνος» του Μιχάλη Παρασκάκη, που συνοδεύει τη φωνή της Κρίστια Μιχαήλ,, μια έγκλειστη γυναίκα φτιάχνει ήχους για να ζήσει χρόνους και τόπους έξω από το παρόν του εγκλεισμού της.

Στα εκρηκτικά «6 Τραγούδια σε ποίηση Τ. Σ. Έλιοτ» του Γιάννη Χρήστου, στη νέα ενορχήστρωση του Νίκου Ιωακείμ με τη φωνή του Ηλία Μανιατόπουλου ο ποιητής φωτογραφίζει το παρελθόν του.

Λίγο πριν τη συναυλία ο συνθέτης, ιδρυτής του συνόλου ΤΕΤΤΤΙΞ και πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών Μιχάλης Παρασκάκης μιλά για το νέο εγχείρημα του συνόλου, τις προσωπικές και καλλιτεχνικές διαδρομές που συναντιούνται στο πρόγραμμα, αλλά και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η σύγχρονη μουσική δημιουργία στην Ελλάδα.

H συναυλία «Πέντε μονοπάτια» στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ, στο πλαίσιο των Ημέρων συνδέει πέντε έργα με τη μνήμη, τον τόπο και τη φαντασία. Πώς προέκυψε η ιδέα αυτού του προγράμματος;

Τις συναυλίες μας τις διατρέχει πάντα μια κεντρική ιδέα, που προσπαθούμε να μην είναι μουσικολογικής φύσης. Τα «Πέντε μονοπάτια» περιλαμβάνουν πέντε από τα έξι έργα της πρώτης μας δισκογραφικής δουλειάς – το έκτο θα παιχτεί σε άλλη συναυλία των Ημερών.

Είναι ένα ιδιαίτερα προσωπικό εγχείρημα για τον ΤΕΤΤΤΙΞ γιατί περιλαμβάνει όλους τους συνθέτες-μέλη του, την Ελένη Ράλλη, με την οποία έχουμε συνεργαστεί ξανά, και τον Γιάννη Κυριακίδη, παλιό μου καθηγητή και σύνδεσμό μας με την Ολλανδία, όπου σπουδάσαμε οι περισσότεροι. Τέλος, ο Γιάννης Χρήστου είναι ένας συνθέτης που αγαπάμε και στον οποίο επιστρέφουμε συχνά. Τα μονοπάτια λοιπόν είναι ο δρόμος που κάθε ένας μας συνθέτες ακολουθεί στη μουσική του.

Το σύνολο ΤΕΤΤΤΙΞ συμπληρώνει σχεδόν μία δεκαετία παρουσίας στη σύγχρονη μουσική. Ποιο είναι το βασικό στοίχημα του συνόλου σήμερα;

Για μένα τα «Πέντε μονοπάτια» είναι μια προσπάθεια να επανεφεύρουμε τη δυναμική μας. Ο τόπος ενός μουσικού είναι ο υπαρκτός χώρος δράσης του, το ζωντανό οικοσύστημα γύρω από τη μουσική του. Η Ελλάδα δυστυχώς δεν έχει ζωντανό οικοσύστημα νέας μουσικής, και το να υπάρχεις ως σύνολο μιας μουσικής χωρίς αυτό φθείρει αναπόφευκτα το όραμα. Σε αυτόν τον μη-τόπο βρίσκεται λοιπόν ο ΤΕΤΤΤΙΞ, και προσπαθεί, μαζί με όλους όσοι αγαπούν αυτή τη μουσική, να τον κάνει τόπο και να τον γνωρίσει στον κόσμο.

Στο έργο σας «Υπάρχουν αισθήσεις που είναι ύπνος» που παρουσιαστεί στη συναυλία, ο εγκλεισμός γίνεται αφετηρία για ένα ηχητικό ταξίδι. Πώς προσεγγίζετε συνθετικά τη σχέση ανάμεσα στον περιορισμό και την ελευθερία;

Το έργο είναι ένα μικρό στιγμιότυπο από ένα μεγαλύτερο έργο, αυτό της διδακτορικής μου διατριβής. Μια στιγμή όπου η γυναίκα «ξυπνά» για λίγο από τον εξαναγκασμένο διανοητικό της ύπνο. Αυτό που με συνεπήρε στην ιστορία της, που βασίζεται σε πραγματικό πρόσωπο, δεν ήταν το αυτονόητο δράμα.

Ήταν η διαπίστωση ότι, για να επιβιώσει ένας άνθρωπος σε συνθήκες μακροχρόνιου εγκλεισμού, το μυαλό αναγκάζεται να παράγει ερεθίσματα, τα οποία με τον καιρό διογκώνονται και στο τέλος γίνονται η ίδια η πραγματικότητα. Με ιατρικούς όρους τρελαίνεται· αυτό όμως της επιτρέπει να επιβιώσει. Ο περιορισμός της λοιπόν γεννά κάτι τελείως νέο, φανταστικό, κάνει ένα άλμα ελευθερίας δηλαδή προς στον διανοητικό κόσμο.

Η σύγχρονη μουσική συχνά θεωρείται δύσκολη ή απρόσιτη για το ευρύ κοινό. Πώς μπορεί να γεφυρωθεί αυτή η απόσταση;

Είναι ένα τεράστιο ζήτημα, για το οποίο έχει χυθεί πολύ μελάνι χωρίς να έχουμε καταλήξει σε πραγματικά συμπεράσματα. Η νέα μουσική είναι εύκολος στόχος, όπως κάθε τέχνη που τολμά να ξεστρατίσει από τον δρόμο του οικείου και του αναγνωρίσιμου. Πιστεύω ότι όλοι καταλαβαίνουμε πως η νέα μουσική δεν πρόκειται ποτέ να φέρει το μεγάλο κοινό της μουσικής βιομηχανίας. Αν όμως αυτό είναι το μόνο κριτήριο, χάνουμε κάτι ζωτικό: τη δυνατότητα να εξελισσόμαστε κοινωνικά μέσα από τον πολιτισμό μας.

Στον ΤΕΤΤΤΙΞ μας απασχολεί η συναυλία ως ολοκληρωμένο θέαμα. Κατ’ αρχάς η ίδια η ζωντανή εκτέλεση είναι ένα επιτελεστικό θέαμα που δεν περιορίζεται στον ήχο. Όταν μας το επιτρέπει λοιπόν το μέγεθος της παραγωγής, οι συναυλίες μας απορρίπτουν το συναυλιακό πρωτόκολλο, απελευθερώνοντας τον ακροατή από την πίεση που του ασκεί. Έτσι μπορεί να ανοιχτεί σε αυτό που τού παρουσιάζεται, χωρίς να αναμετριέται συνεχώς με ένα δυσνόητο «υψηλό» που τού επιβάλλεται ως τέτοιο.

Ως πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών, ποιες θεωρείτε τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τους Έλληνες συνθέτες και τι χρειάζεται να αλλάξει στην υποστήριξη της σύγχρονης μουσικής δημιουργίας;

Η νέα μουσική δεν είχε ποτέ στην Ελλάδα σταθερό, ζωντανό οικοσύστημα. Αυτό από μόνο του είναι σχεδόν αδιαπέραστο πρόβλημα για τους δημιουργούς της, αφού οριακά αναγνωρίζεται η καλλιτεχνική τους ύπαρξη. Υπάρχει λοιπόν ένας μεγάλος αριθμός συνθετών που δυσκολεύονται αφάνταστα να ακουστούν τα έργα τους. Κι όσοι τελικά παίζονται δεν μπορούν να ζήσουν από μία ανάθεση ανά διετία.

Η απουσία ενός τέτοιου οικοσυστήματος αντανακλάται και στην περιστασιακή υποστήριξη των θεσμών, που διαρκεί όσο διαρκεί η θητεία κάποιου που την υποστηρίζει. Επιπλέον, το εργασιακό τοπίο είναι εξαιρετικά επισφαλές, έως και επιβαρυντικό: οι αμοιβές, τα συμφωνητικά και οι συνθήκες εργασίας σπάνια είναι ικανοποιητικές και ακόμη σπανιότερα ιδανικές. Γι’ αυτό μπήκαμε στην ΕΕΜ πολλοί ενεργοί συνθέτες, για να ανοίξουμε μια συζήτηση γύρω από όλα αυτά. Θα αλλάξουν αυτά μόνο αν η αξία της νέας μουσικής, και της κάθε τέχνης, σταματήσει να ταυτίζεται με τα έσοδα που φέρνει στα ταμεία.