ΤΟΝ ΕΚΛΕΨΑΝ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΝΤΕΓΡΑΨΑΝ ΑΝΕΛΕΗΤΑ – Ο ΠΙΟ ΑΔΙΚΗΜΕΝΟΣ ΝΤΡΑΜΕΡ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ
Η ιστορία του ανθρώπου, που τη μουσική του τη βρίσκεις σε περισσότερα από 1.300 τραγούδια εκεί έξω.
Όταν πέθανε ο Κλάιντ Στάμπλφιλντ, πίσω το 2017, οι τίτλοι που συνόδευαν τους γεμάτους εγκώμια επικήδειούς του, αναφέρονταν σε έναν άνθρωπο που έπεσε θύμα εκμετάλλευσης όσο λίγοι στη μουσική βιομηχανία.
Προχωρώντας στο κείμενο, διαβάζοντας το ποιος ήταν και τι έκανε, διαπίστωνες και κάτι ακόμα πιο στενάχωρο: ότι η εκμετάλλευσή του έγινε με απόλυτα νόμιμο τρόπο.
Ο Στάμπλφιλντ υπήρξε ο ντράμερ του Τζέιμς Μπράουν από το 1965 έως το 1971, έχοντας περάσει προηγουμένως και από την μπάντα του αδικοχαμένου, Ότις Ρέντινγκ.
Το 1969, έπαιξε ντραμς σε ένα τραγούδι του Μπράουν, το Funky Drummer, ένα κομμάτι με επαναλαμβανόμενο μουσικό μοτίβο πάνω στο οποίο τα όργανα αυτοσχεδίαζαν με μικρές, σύντομες μουσικές φράσεις.
Η δική του μουσική φράση θα εξελισσόταν στην αιτία που ο ίδιος θα μνημονεύεται για πάντα. Ταυτόχρονα, όμως, θα γινόταν και η πηγή της δυστυχίας του.
Στο Funky Drummer, μέσα σε μόλις 20 δευτερόλεπτα, γεννήθηκε ένα drum loop που θα ακουγόταν ξανά και ξανά σε περισσότερα από 1.300 τραγούδια -από τους Public Enemy, Eric B. & Rakim και Beastie Boys μέχρι τον George Michael, τη Britney Spears και τον Ed Sheeran.
Στο 5:34 του τραγουδιού, ο Στάμπλφιλντ ξεκινά ένα drum break που μοιάζει να σκίζει τον χρόνο στα δύο. Εκείνη η μικρή σόλο στιγμή θα εξελισσόταν σε μία από τις θεμελιώδεις πρώτες ύλες του hip-hop. Αυτά τα λίγα δευτερόλεπτα μουσικής θα επέτρεπε σε εκατοντάδες παραγωγούς να δημιούργησουν ολόκληρα νέα τραγούδια.
Μπορεί, λοιπόν, αυτό το κομμάτι να ήταν για τον “Νονό της Soul” απλώς μια ακόμη επιτυχία μικρής εμβέλειας, αλλά για τον Στάμπφιλντ και την κουλτούρα του χιπ χοπ, θα ήταν κάτι πολύ μεγαλύτερο.
Μόνο που μέσα στον ενθουσιασμό της νέας κουλτούρας, σχεδόν κανείς δεν σκέφτηκε να πληρώσει ή έστω να αναφέρει τον άνθρωπο πίσω απ’ αυτόν τον ήχο.
Αυτός ο μουσικός που κρυβόταν πίσω από έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους ήχους όλων των εποχών πέθανε σχεδόν φτωχός.
Όταν έφυγε, στις 18 Φεβρουαρίου, άφησε πίσω του απλήρωτους ιατρικούς λογαριασμούς ύψους 90.000 δολαρίων. Χρέη που εξοφλήθηκαν τελικά από τον Prince -έναν από τους μεγαλύτερους θαυμαστές του.
Όσο δούλευε ο Στάμπλφιλντ για τους αστέρες της soul, ήξερε καλά πώς λειτουργούσε το μουσικό σύστημα της εποχής: οι session μουσικοί πληρώνονταν μία φορά για την ηχογράφηση και τέλος.
Δεν διατηρούσαν δικαιώματα, ούτε επί της εκτέλεσης ούτε επί της δημιουργικής συμβολής τους.
Σε ένα ντοκιμαντέρ του PBS το 2009, ο ίδιος θυμόταν τον Μπράουν να του αφήνει απόλυτη δημιουργική ελευθερία, όσο ηχογραφούσαν το κομμάτι: «Δεν μου είπε ποτέ τι να παίξω… Έπαιξα αυτό που ένιωθα. Αλλά εκείνος το κατείχε».
Ο ίδιος ο Στάμπλφιλντ αντιμετώπιζε το ότι του “έκλεβαν” το drum loop με μια πικρή ηρεμία: “Χρησιμοποιούν τα drum patterns μου σε τόσα τραγούδια… ποτέ δεν μου έδωσαν credit, ποτέ δεν με πλήρωσαν. Δεν με νευρίαζε αυτό, αλλά είναι ασέβεια να χρησιμοποιείς κάτι χωρίς να πληρώνεις τον άνθρωπο που το δημιούργησε”.
Και όσο το sample περνούσε από το χιπ χοπ στο ροκ και στην ποπ, η αόρατη επιρροή του μεγάλωνε. Παραγωγοί αλλοίωναν τον ήχο του, άλλαζαν ταχύτητες, πείραζαν τόνους και ρυθμούς.
“Με τη σημερινή τεχνολογία μπορούν να το κάνουν ό,τι θέλουν”, έλεγε. “Και πολλές φορές δεν θα ξέρω καν ότι είμαι εγώ. Δεν με ενδιέφεραν τόσο τα χρήματα· ήθελα απλώς να γράφει κάπου ότι αυτός είναι ο Κλάιντ που παίζει”.
Πρέπει να πούμε ότι ο Στάμπλφιλντ δεν ήταν ο μόνος που την πάτησε έτσι. Παρόμοια μοίρα είχε και ο Τζι Σι Κόουλμαν των Winstons, ο άνθρωπος πίσω από το περίφημο “Amen Break” — ίσως το μοναδικό drum sample που μπορεί να σταθεί δίπλα στο Funky Drummer σε επιρροή και αντιγραφή. Πρόκειται για ένα break του χρησιμοποιήθηκε από τους NWA μέχρι τους Oasis. Κι όμως, ο Κόουλμαν πέθανε άστεγος και χωρίς να έχει λάβει ούτε ένα δολάριο για το έργο του που το κόπιαραν εκατοντάδες.
Ήταν μια εποχή όπου ακόμη και οι διάσημοι καλλιτέχνες δυσκολεύονταν να διεκδικήσουν όσα τους ανήκαν. Πόσο μάλλον για τους session μουσικούς. Εκεί η μάχη ήταν σχεδόν χαμένη από την αρχή.
Η μουσική βιομηχανία χτίστηκε πάνω στην εκμετάλλευση των πνευματικών δικαιωμάτων — και άνθρωποι όπως ο Στάμπλφιλντ δεν είχαν ποτέ την ιδιοκτησία του ίδιου τους του ήχου.
Κι όμως, χωρίς τη φαντασία και τον ρυθμικό ιδιοφυή αυθορμητισμό αυτών των μουσικών, τα τελευταία 30 χρόνια της ποπ κουλτούρας θα ακούγονταν πολύ διαφορετικά.
