ΕΡΓΑΤΕΣ, ΑΓΡΟΤΕΣ … ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΕΣ, Ο ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ ΤΟΥ ΠΣΑΠ

Ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Αμειβομένων Ποδοσφαιριστών (και ποδοσφαιριστριών, πλέον) γιορτάζει 50 χρόνια από την ίδρυσή του, οργανώνει το Σάββατο 19/9 μια μεγάλη εκδήλωση στο Σύνταγμα τιμώντας το παρελθόν του και κοιτώντας το μέλλον του. Η αλήθεια είναι ότι αν συγκρίνεις το τότε με το τώρα θα διαπιστώσει τις τεράστιες αποστάσεις που κατάφεραν να διανύσουν οι Έλληνες ποδοσφαιριστές αυτό τον μισό αιώνα. Όσα τώρα φαντάζουν αυτονόητα, τα συμβόλαια, η ασφάλεια, η αίσθηση του καθαρού επαγγελματία, τότε στις αρχές της μεταπολίτευσης ήταν διεκδικούμενα, σε ένα ομιχλώδες σκηνικό, όπου ο δυναμισμός και ο ριζοσπαστικός συνδικαλισμός του ΠΣΑΠ κατάφερε να ξεκαθαρίσει, μέσα από ζυμώσεις, απεργίες, διεκδικήσεις και παρεμβάσεις που εξέπληξαν την κοινωνία για την ωριμότητα τους.

Αυτή την συναρπαστική ιστορία θα προσπαθήσουμε να εξιστορήσουμε, με τη βοήθεια του Νίκου Μάλλιαρη – μαχητικού μέλους του Συνδέσμου τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του- και του πολύτιμου αρχείου του.

Οι Έλληνες ποδοσφαιριστές- στην εποχή της ευδαιμονίας και της εξασφάλισης, του σεβασμού από τους Έλληνες (και ξένους) εργοδότες τους- χρωστάνε πολλά σε εκείνους τους πιονιέρους, που δεν δίστασαν να τσαλακώσουν την εικόνα των λαϊκών ειδώλων να σηκώσουν … τα πανώ και να ξεκινήσουν. Έθεσαν προωθημένα αιτήματα, αρθρώνοντας ένα λόγο που ξένισε το τότε αθλητικό κατεστημένο. Κανείς δεν φανταζόταν ότι οι “ήρωες της Κυριακής” θα έθεταν επί τάπητος το θέμα της αμειβόμενης εργασίας στα γήπεδα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.

Ο Μίμης Δομάζος, ο Μίμης Παπαϊωάννου, ο Αντώνης Αντωνιάδης, ο Κούλης Αποστολίδης, ο Γιώργος Κούδας, ο Γιάννης Γκαϊτατζής, ο Νίκος Χρηστίδης. ο Λάκης Νικολάου με τη νομική υποστήριξη του Αριστείδη Καμάρα, που μόλις είχε σταματήσει το ποδόσφαιρο, μπήκαν μπροστά, συγκρούστηκαν, διεκδίκησαν, προχώρησαν σε δυναμικές κινητοποιήσεις και επί της ουσίας πέτυχαν να αλλάξουν τη μοίρα των ποδοσφαιριστών. Ίσως να μην το περίμεναν ούτε οι ίδιοι, ίσως να τους παρέσυρε όλους το κλίμα της εποχής, ίσως να κέρδισε στο τέλος το μαχητικό (όσο και ενωτικό, τουλάχιστον τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του) πνεύμα του Συνδέσμου. Δεν ήταν τυχαίοι, κάθε άλλο. Μιλάμε για τα πρώτα ονόματα στη δεκαετία του 70 (και τα πρώτα των 80’s) κάτι που αποτέλεσε και το μεγάλο όπλο, αλλά και το μυστικό της συνδικαλιστικής επιτυχίας.

Ξαφνικά, οι ποδοσφαιριστές που ήταν έρμαια του άθλιου παραγοντισμού (γιγαντώθηκε στα χρόνια της δικτατορίας, με τον περιβόητο ΓΓΑ Κωνσταντίνο Ασλανίδη, να εξουσιάζει και να εκμαυλίζει κάθε δημοκρατική διαδικασία στον ελληνικό αθλητισμό) βρίσκονταν στο μάτι του κυκλώνα σε κάθε “ύποπτο” αποτέλεσμα, με τις δωροδοκίες να ανθούν περισσότερο από το χορτάρι στα ελληνικά γήπεδα, τη μια ήταν ημίθεοι, την άλλη πουλημένοι, άρχισαν να μιλάνε για συμβόλαια, ασφάλιση, κατοχύρωση και άλλα … κομμουνιστικά. Να ζητάνε τον επαναπατρισμό των πολιτικών προσφύγων, να απαιτούν την εκδίωξη των αστυνομικών σκυλιών που ήθελαν να βάλουν στα γήπεδα, να προχωράνε σε απεργιακές κινητοποιήσεις.

Δεν ήταν εύκολο να τους αποδεχθούν έτσι εύκολα, απόδειξη και τα δημοσιεύματα, όπως αυτό της Αθλητικής Ηχούς, λίγο πριν από την πρώτη απεργιακή κινητοποίηση τον Δεκέμβριο του 1977

Σύμφωνα με την εφημερίδα ο νεοσύστατος συνδεσμος των ποδοσφαιριστών περιφρόνησε “όχι μόνο τους Έλληνες φιλάθλους που τους συντηρούν, αλλά και τον λόγο της Πολιτείας”.  “Α.Η”, μάλιστα, έκανε γκάλοπ το οποίο κατέλησε στο συμπέρασμα ότι όλος ο κόσμος ήταν εναντίον των παικτών, γιατί τους βαρέθηκε να τους ακούει να διεκδικούν, ενώ αμείβονται πλουσιοπάροχα (από το υστέρημα των “απλών φιλάθλων”).

Πάντα ο στόχος όταν γίνεται μια απεργιακή κινητοποίηση είναι να βρεθεί αντιμέτωπη με τους συνδικαλιστές. “Κλείνουν οι δρόμοι, πως θα πάμε στη δουλειά μας, βαρεθήκαμε…” ακόμα και τώρα χρησιμοποιούνται σαν επιχειρήματα “δυσφορίας” και δυσφήμισης των απεργών.

Ο αθλητικός Τύπος δεν είχε δει με καλό μάτι τον συνδικαλισμό των ποδοσφαιριστών, γιατί ως γνωστόν “ο αθλητισμός δεν είναι δυνατόν να ανακατεύεται με την πολιτική” αλλά οι …πολιτικοί είχαν κάθε δικαίωμα να ασχολούνται με τον αθλητισμό. Αργότερα, ακόμα και στα χρόνια του επαγγελματισμού, ακούγαμε και το περίφημο “οι αθλητές πληρώνονται για να παίζουν, όχι για να μιλάνε”.

Παιδά της κατοχής, του εμφυλίου και της μετεμφυλιακής Ελλάδας

Μόνο, που δεν ήξεραν ποιους ακριβώς είχαν απέναντί τους. Ο Νίκος Μάλλιαρης, που στα πρωτόλεια του ΠΣΑΠ υπηρετούσε την στρατιωτική του θητεία και γράφτηκε στον Σύνδεσμο όταν απολύθηκε, με την εμπειρία αυτής της 50ετίας υποστηρίζει ότι ο συνδικαλισμός στο ποδόσφαιρο είχε μια πρωτοφανή επιτυχία γιατί:

“Οι περισσότεροι από τους πρωταγωνιστές, πρωτοπόρους του ΠΣΑΠ, είχαν γεννηθεί και μεγαλώσει στη δεκαετία του 40 και του 50, κουβαλούσαν τις μνήμες και τα βιώματα της κατοχής, της αντίστασης, του εμφυλίου και της μετεμφυλιακής Ελλάδας. Προέρχονταν σε συντριπτική πλειοψηφία από λαϊκά στρώματα, είχαν συγγενείς που συμμετείχαν σε λα¨οκούς αγώνες. Δεν ήταν όμως μόνο αυτό. Γνώρισαν από πρώτο χέρι τον παραγοντισμό και τη διαπλοκή του με τους πολιτικούς και τον Τύπο, αλλά δεν εκμαυλίστηκαν ποτέ, ενδεχομένως γιατί ακολουθούσαν τον δικό του και των οικογενειών τους, αξιακό κώδικα. Ο συνδικαλισμός στο ελληνικό ποδόσφαιρο συνέπεσε με τις εργατικές διεκδικήσεις στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης και εντάσσεται στο γενικότερο κλίμα της μεταδικτατορικής Ελλάδας”.

Η επισήμανση είναι σωστή. Η χούντα είχε καταλύσει κάθε συνδικαλιστική ελευθερία και η πτώση της το 1974, έφερε στο προσκήνιο την ανάτπτυξη του εργατικού κινήματος σε κάθε επίπεδο με μεγάλες απεργίες σε βιομηχανίες, ιδιωτικό και δημόσιο τομέα. Έχουν γράψει ιστορία οι κινητοποιήσεις των καθηγητών, ή των δημοσιογράφων. Στην συζήτηση για το μέλλον του ελληνικού αθλητισμού οι ποδοσφαιριστές άρθρωσαν συγκριμένο λόγο, είχαν επιχειρήματα, θέσεις και πέτυχαν να γίνουν στο τέλος ισότιμοι συνομιλητές της Πολιτείας αλλά και των συλλόγων, που αργότερα έγιναν ανώνυμες ποδοσφαιρικές εταιρείες.

“Με τα μεγάλα ονόματα να ενσωματώνονται στο κοινό όραμα, έμειναν ανεπηρεάστοι στην προσπάθεια τους μακριά από κομματικές ή οπαδικές, κοινωνικές ακόμα και γεωγραφικές διαφορές” προσθέτει ο Μάλλιαρης που τότε ήταν οργανωμένος στο ΚΚΕ (όπως και ο Κώστας Λεβέντης, από τους πρωτεργάτες του Συνδέσμου) αλλά αυτό δεν τον εμπόδισε να συνεργαστεί και να δώσει κοινή μάχη με συναθλητές που προέρχονταν από άλλους (και κάθε άλλο παρά όμορους) πολιτικούς χώρους.

Το χαρακτηριστικό στιγμιότυπο με τον αείμνηστο Μίμη Δομάζο είναι ενδεικτικό της σκέψης και της πολιτικής που ακολούθησε ο ΠΣΑΠ, στα πρώτα του βήματα. Το διηγείται ο Μάλλιαρης: “Την παραμονή της πρώτης απεργιακής κινητοποίησης το 1977, πάμε στο νυχτερινό κέντρο που είχε τότε ο Δομάζος, για να τον ενημερώσουμε, επειδή δεν μπορούσε να παραβρεθεί στην συνεδρίαση του ΔΣ. Εκείνη την ώρα διευθετούσε τη σειρά στα πρώτα τραπέζια, μιλούσε με τους θαμώνες και αφού άρχισε το πρόγραμμα, ήρθε κοντά μας. Του λέμε, Μίμη αποφασίσαμε το και το, αναλύοντας την κατάσταση. Ο Δομάζος με κοίταξε, χαμογελώντας: Μάλλιαρη, πες μου, τι κάνουμε. Δεν χρειάζεται να μου εξηγείς. Εγώ γεννήθηκα σε ένα σπίτι όπου από τη μια κοιμόμουν εγώ και από την άλλη η μάνα μου έκρυβε αριστερούς”. Έτσι λειτουργούσαμε. Κι αυτοί οι άνθρωποι, όπως ο Δομάζος, ο Παπαϊωάννου, ο Αντωνιάδης, μπήκαν μπροστά και μας βοήθησαν να φτάσουμε στην επίτευξη των στόχων μας…”

Ανήμερα του “Όχι”

Το 1975 είχε ξεκινήσει μια μεγάλη συζήτηση για το μέλλον του ελληνικού αθλητισμού, μετά την κατάρρευση της δικτατορίας, είχε ως κεντρικό άξονα την ανάπτυξη του ελληνικού ποδοσφαίρου.

Οι παίκτες ξεκινούν τις πρώτες παρεμβάσεις τους στο υπό διαμόρφωση νέο αθλητικό νομοσχέδιο, με τους πρώτους πυρήνες να εμφανίζονται σε τρεις πόλεις. Όπως γράφουν ο Θανάσης Τσούμας και ο Μανόλης Χουμεριανός στο βιβλίο τους “Επαγγελματισμός και συνδικαλισμός στο ποδόσφαιρο” (εκδόσεις OPPORtUNA, 2017) “τα δίκτυα αυτά θα δραστηριοποιούνταν στα ξενοδοχεία όπου κατέλυαν οι αποστολές των ομάδων στους χώρους των προπονήσεων καθώς και στους αγωνιστικούς χώρους κατα τις μέρες διεξαγωγής των αγώνων”.

Στη Θεσσαλονίκη πρωτοστατούν οι Αποστολίδης, Σαράφης, Σπυρίδωνος, Κασάπης, Σεντελίδης, Χρηστίδης, Κούδας με την κίνηση να βρίσκει μιμητές στην Πάτρα, όπου ο στρατευμένος Λεβέντης, δημιουργεί μια κίνηση όπου συμμετέχουν οι Μιχαλόπουλος, Παππάς, Σιόντης και Βέργος. Στην Αθήνα δραστηριοποιούνται οι Καμάρας, Δομάζος, Παπαϊωάννου, Αντωνιάδης, Οικονομόπουλος και Κρεμμύδας. Η ίδρυση των Συνδέσμων Μακεδονίας και Πελοποννήσου-Ηπείρου, συσπειρώνει δεκάδες ποδοσφαιριστές απ’ όλες τις ομάδες και κάπως έτσι οδηγούμαστε στην ίδρυση του ΠΣΑΠ, σε μια συμβολική ημερομηνία (28 Οκτωβρίου) του 1975. Τα 45 ιδρυτικά μέλη είναι έτοιμα, για το επόμενο βήμα.

Ο Αριστείδης Καμάρας, ο Κούλης Αποστολίδης και ο Κώστας Λεβέντης ενώνουν τα κομμάτια του παζλ στο συνέδριο που φιλοξενείται στο ξενοδοχείο “Achaia Beach” με τη συμμετοχή 150 ποδοσφαιριστών απ’ όλη την Ελλάδα και την πρώτη Διοικούσα Επιτροπή συνθέτουν οι Δομάζος, Παπαϊωάννου, Αντωνιάδης, Αποστολίδης, Γκαϊτατζής, Οικονομόπουλος και Λεβέντης. Νομικός σύμβουλος ορίζεται ο Αριστέιδης Καμάρας, που αρχίζει να συντάσσει το καταστατικό. Στα πλαίσια του συνεδρίου, προγαμματίζονται δυο αγώνες, ο πρώτος μεταξύ των αποδεσμευμένων ποδοσφαιτιστών, που δεν είχαν δικαίωμα μεταγραφής και ο δεύτερος μεταξύ Βορείων και Νοτίων, ώστε να υπογραμμιστεί η ενότητα του συνδέσμου. Ο τότε Δήμαρχος Πατρέων, Θοδωρής Άνινος, υποστηρίζει την προσπάθεια και παραχωρεί το Δημοτικό Στάδιο, αλλά η ΕΠΟ ζητάει τη …  μη διεξαγωγή του ματς, επειδή την επομένη θα έπαιζαν οι εθνικές ελπίδων Ελλάδας και Πολωνίας (και οι Πολωνοί ενδεχομένως να χρειάζονταν το γήπεδο). Η ομοσπονδία πρότεινε άλλο γήπεδο, ο ΠΣΑΠ όμως είχε ήδη ξεκινήσει την πορεία του.

Λίγους μήνες αργότερα, τον Ιούνιο του 1976, αναγγέλλεται επίσημα η ίδρυση του Συνδέσμου στο ξενοδοχείο “Κάραβελ”, ενώ ένα χρόνο αργότερα (Μάιος του 1977) γίνεται η πρώτη Γενική Συνέλευση και οι εκλογές για την ανάδειξη του πρώτου ΔΣ, το οποίο συγκροτείται ως εξής:

• Πρόεδρος: Μίμης Δομάζος 
• Α’ Αντιπρόεδρος: Μίμης Παπαϊωάννου 
• Β’ Αντιπρόεδρος: Κούλης Αποστολίδης 
• Γενικός Γραμματέας: Κώστας Λεβέντης
• Ταμίας: Αντώνης Αντωνιάδης
• Ειδικός Γραμματέας: Κώστας Αϊδινίου
• Εφορος Γραφείων: Γιάννης Μπαλάφας
• Αναπληρωτής Γεν.Γραμματέας: Βίκτωρ Μητρόπουλος
• Αναπληρωτής Ταμίας: Λάκης Γκλέζος
• Σύμβουλοι: Κώστας Αϊδινίου, Γιάννης Μπαλάφας

Δεν ήταν εύκολο για τους ποδοσφαιριστές να σπάσουν τα στερεότυπα, να αφήσουν κατά μέρος τις όποιες διαφορές τους και να ενωθούν σε ένα κοινό μέτωπο, ώστε να ακουστεί ο λόγος και οι προτάσεις τους. Έγιναν ενοχλητικοί, επίμονοι, αλλά στο τέλος πέτυχαν: “Αυτά που τους ένωσαν ήταν πολλά περισσότερα από εκείνα που τους χώρισαν” λέει ο Μάλλιαρης, που έγινε μέλος του ΔΣ στην επόμενη Γενική Συνέλευση (το 1978): “Είχαν, είχαμε, σφυρηλατήσει την αλληλεοκτίμηση από την κοινή συνύπαρξη στα γήπεδα ή στις εθνικές ομάδες. Χτίστηκε μέσα στα χρόνια αυτή η σχέση, που αργότερα μετατράπηκε σε αλλγηλεγγύη. Μπορεί να φορούσαν διαφορετικά χρώματα στις φανέλες τους, στα ίδια γήπεδα όμως έπαιζαν, τους ίδιους παράγοντες είχαν να αντιμετωπίσουν, η ίδια τύχη, ατυχία καλύτερη, τους περίμενε σε περίπτωση ενός σοβαρού τραυματισμού, στο ίδιο μήκος κύματος ζούσαν παίζοντας μπάλα. Όλο αυτό το πλαίσιο λειτούργησε θετικά και γίναμε, τουλάχιστον τα πρώτα χρόνια, μια γροθιά…”

Το κατεστημένο, Πολιτεία και ποδοσφαιρικές αρχές, δεν τους είδαν με καλό μάτι. Ο Αχιλλέας Καραμανλής, υφυπουργός αθλητισμού, δεν δεχόταν να τους συναντήσει, μέχρι που έγινε ένα ευτράπελο. Ο Μάλλιαρης διηγείται: “Ήμασταν στη Βουλή με ένα σχέδιο πρότασης, περνάμε από τα Γραφεία των κομμάρτων και μπαίνουμε στο Γραφείο του Αχιλλέα. Πετάγεται η Γραμματέας του, μας λέει “τι θέλετε, ο υπουργός δεν βρίσκεται στο Γραφείο του”. Της λέμε, “θέλουμε να αφήσουμε αυτό το κείμενο” ξαφνικά ανοίγει η πόρτα και ο Υπουργός πέφτει πάνω μας. Αμήχανος, μας λέει ελάτε να τα πούμε. Του απαντάμε “αφού δεν είστε εδώ, φεύγουμε…” Έτσι ήμασταν, έτσι λειτουργούσαμε”.

Ο ΠΣΑΠ όμως πετυχαίνει σιγά-σιγά να ακουστεί. Να γίνει μια ισχυρή φωνή, που εκπροσωπεί τους ποδοσφαιριστές. Αντί του Αχιλλέα Καραμανλή, συναντάει τον Πρωθπουργό, Γεώργιο Ράλλη, αργότερα θα συναντηθεί με τον Ανδρέα Παπανδρέου, ενώ μπαίνει ακόμα και στα Γραφεία του ΚΚΕ για μια συνάντηση με τον Χαρίλα Φλωράκη (και τον Μίκη Θεοδωράκη).

Θέλοντας και μη ΓΓΑ, ΕΠΟ και πιο μετά η ΕΠΑΕ, θα διαπραγματευτούν μαζί του, με πολλά από τα αιτήματα του να συμπεριλαμβάνονται, εν τέλει, στα νομοσχέδια.

Οι δυο μεγάλες απεργίες

Φυσικά δεν έγιναν όλα αυτά χωρίς αγώνες και μαχητική διεκδίκηση. Ο ΠΣΑΠ προβάλλει ως βασικό αρχικό αίτημα την ασφάλιση των μελών του, ζητώντας πρόβλεψη από το νέο αθλητικό νομοσχέδιο. Δεν του δίνουν σημασία και η πρώτη κινητοποίηση έρχεται τον Δεκέμβριο του 1977. Αρχικά το ΔΣ αποφασίζει την δεκάλεπτη καθυστέρηση της έναρξης των αγώνων της Α Εθνικής στις 18/12 και μια εβδομάδα αργότερα ανακοινώνεται απεργία στις 26/12. Γίνεται ένας μικρός χαμός, οι αγώνες γίνονται με ερασιτέχνες, οι συσκέψεις είναι διαδοχικές και τελικά ο ΓΓΑ, Κώστας Παπαναστασίου, διαβεβαιώνει ότι θα δοθεί λύση από ιδιωτική ασφαλιστική εταιρεία.

Δυο χρόνια αργότερα ο Σύνδεσμος κατεβαίνει ξανά σε απεργία με δυναμικό τρόπο. Το νομοσχέδιο περί ποδοσφαιρικών ανώνυμων εταιρειών, αφήνει εκτός τις προτάσεις του ΠΣΑΠ, που ζητάει

• Τη δημιουργία ασφαλιστικού Ταμείου
• Την καθιέρωση της πενταετίας, αντί της οκταετίας για τη δυνατότητα ενός παίκτη να μένει ελεύθερος, με ρύθμιση των σχέσεων ΠΑΕ-ποδοσφαιριστών, όχι περιορισμούς στους μισθούς και ευχέρεια προσφυγής στα πολιτικά δικαστήρια, μετά την εξάντληση των αντίστοιχων στην αθλητική δικαιοσύνη.

Οι κινητοποιήσεις ξεκινούν με δεκάλεπτες καθυστερήσεις, συμμετέχουν πλέον και οι ποδοσφαιριστές της Β Εθνικής, η ΕΠΟ αποφασίζει μηδενισμό για τις ομάδες της οποίας οι παίκτες απεργούν, ο ΠΣΑΠ δεν κάνει πίσω και προχωράει σε απόφαη για απεργία στις 9/12. Η ΕΠΑΕ και η Πολιτεία συσκέπτονται πυρετωδώς, εξαπολύονται απειλές κατά των απεργών με ενεργοποίηση του Νόμου 330 περί μη τήρησης νόμιμων διαδικασιών σε απεργιακή κινητοποίηση που συνεπάγεται με ποινική δίωξη των ποδοσφαιριστών. “Δε γίνεται διάλογος με παιδιά που με βρίζουν συνέχεια” δηλώνει ο Αχ.Καραμανλής, ενώ στον Τύπο διαρρέουν πληφοροφορίες ότι η κυβέρνηση εξετάζει την αύξηση της φορολογίας των εισοδημάτων των παικτών, τις κυρώσεις σε όσους εργάζονται στο δημόσιο (ΔΕΗ, ΟΤΕ κλπ) και κυρίως τον καταρτισμό του δελτίου ΠΡΟ-ΠΟ με αγγλικούς αγώνες.

Ποδοσφαιριστές και υφυπουργός βρίσκονται σε θέση μάχης, ανταλλάσουν ανακοινώσεις, αλλά η απεργία γίνεται. Ο ΠΣΑΠ καταγγέλλει ως υπεύθυνο της όλης κατάστασης τον Αχιλλέα Καραμανλή και δηλώνει αποφασισμένος να συνεχίσει τον αγώνα του. Ιδού πως περιγράφει τα γεγονότα, την επόμενη της απεργίας, η “Ελευθεροτυπία”

 

Κυβέρνηση, ΓΓΑ. ΕΠΟ και ΕΠΑΕ αιφνιδιάζονται από τη μαχητικότητα του συνδέσμου, που είναι διατεθειμένος να συνεχίσει την απεργία. Οι παίκτες συνειδητοποιούν τη δύναμη τους με καθολική συμμετοχή στην κινητοποίηση τους, που καταλήγει σε δίμηνη αναστολή των κινητοποιήσεων τους αλλά συμμετοχή τους σε επιτροπή για την επεξεργασία των αιτημάτων τους.

Εκείνη την εποχή γιγαντώθηκε και το φοιτητικό κίνημα με τον αγώνα του κατά του περίφημου Νόμου 815. Οι κινητοποιήσεις των φοιτητών αναγκάζουν την κυβέρνηση να υποχωρήσει. Προφανώς ο αγώνας του ΠΣΑΠ δεν είχε την ίδια εμβέλεια και απήχηση, δεν περνάει όμως απαρατήρητος. Κάθε άλλο.

Παρά τις υποσχέσεις, πάντως, πολλά από τα αιτήματα των ποδοσφαιριστών δεν γίνονται δεκτά, ιδιαίτερα εκείνο της πενταετίας, με αποτέλεσμα ο ΠΣΑΠ μετά τη λήξη της αναστολής της απεργίας να εξαγγείλει νέα κινητοποίηση το Μάιο του 1980. Η ΠΑΕ Ολυμπιακός, που είχε περάσει στα χέρια του Σταύρου Νταϊφά, καταφέρνει να διασπάσει την απεργία, συμφωνώντας με τους “ερυθρόλευκους” ποδοσφαιριστές, με αποτέλεσμα ο ΠΣΑΠ, να αναστείλει την απεργία, καταγγέλλοντας τις κινήσεις των παραγόντων, εναντίον του συνδικαλισμού των παικτών…

Ο Σύνδεσμος έχει κάνει μικρές και μεγάλες νίκες, πάνω απ’ όλα, όμως, έχει καταφέρει να εκπέμψει ένα ισχυρό μήνυμα προς την κοινωνία, που αντιμετωπίζει με διαφορετικό μάτι, πλέον, τον Έλληνα ποδοσφαιριστή.

Οι δράσεις του ΠΣΑΠ, άλλωστε, δεν αφορούν μόνο τα αυτονόητα (συμβόλαια, ασφάλιση) αλλά είναι πολύπλευρες. Σταχυλογούμε μερικές απ’ αυτές…

Η εκδοση του “Ποδοσφαιριστή”

Οι παίκτες αποκτούν επίσημα τη φωνή τους, με την έδοση της εφημερίδας “Ποδοσφαιριστής” που έρχεται να καλύψει ένα σημαντικό κενό στην ενημέρωση για τα αιτήματα του ΠΣΑΠ. Ο Νίκος Καραγιαννίδης, μετέπειτα εκδότης και Διευθυντής της αθλητικής εδημερίδας “Ο Φίλαθλος”, αναλαμβάνει να υποστηρίξει το εγχείρημα. Μέσα από τα τεύχη του, διαπιστώνει κανείς πόσο διεύρυνε τους ορίζοντες του ο Σύνδεσμος.

Ο επαναπατρισμός των πολιτικών προσφύγων είναι ένα από τα πρώτα θέματα, που απασχολούν τον ΠΣΑΠ, καθώς πολλά από τα μέλη του, προέρχονταν από τις χώρες, όπου είχαν καταφύγει χιλιάδες Έλληνες, μετά το τέλος του εμφυλίου Πολέμου.

Οι ποδοσφαιριστές μπορούσαν να έρχονται ελεύθερα από τις ανατολικές χώρες, όχι όμως και οι γονείς τους, καθώς ίσχυαν ακόμα οι μετεμφυλιακοί νόμοι, που απαγόρευαν τον επαναπατρισμό των προσφύγων.

Σε ένα άλλο τεύχος, ο Λάκης Νικολάου, γράφει για την παντελή έλλειψη ιατρικής περίθαλψης και θέτει άμεσα το θέμα της ύπαρξης ορθοπεδικού γιατρού και φυσιοθεραπευτή σε κάθε επαγγελματική ομάδα.

Ολοκληρώνοντας τις σπουδές του στην Ιατρική Σχολή, ο διεθνής κεντρικός αμυντικός της ΑΕΚ, μετέφερε ανάγλυφα τη ζοφερή πραγματικότητα στο καυτό θέμα των τραυματισμών, την αποκατάσταση τους και γενικότερα της ιατρικής υποστήριξης των ποδοσφαιριστών:

“Δυστυχώς στην Ελλάδα οι σύλλογοι (με εξαίρεση μερικούς και αυτό είναι προς τιμήν τους) πολύ μικρή σημασία δίνου στο θέμα της σωστής ιατρικής περίθαλψης και ακόμα λιγότερη στο θέμα της προληπτικής ιατρικής του ποδοσφαιριστή.

Επισημαίνω την έλλειψη αυτής της φροντίδας σε σύγκριση με τις προηγμένες ποδοσφαιρικά χώρες, που η στελέχωση μιας ομάδας περιλαμβάνει εκτός των άλλων και γιατρούς διαφόρων ειδικοτήτων, όπως παθολόγους, διαιτολόγους, ψυχιάτρους, ορθοπεδικούς-αθλητίατρους, ξέχωρα βέβαια από ειδικευμένους φυσιοθεραπευτές…” σημειώνει στο άρθρο του ο Λ.Νικολάου.

Λίγο πιο κάτω προσθέτει με νόημα:

“Δεν πρέπει με κανένα τρόπο να αφερθούμε στην κρίση, ή στα χέρια ανθρώπων που δεν είναι ειδικοί. Ο φυσιοθεραπευτής της ομάδας μας (και θα πρέπει να έχει τις προϋποθέσεις και τις γνώσεις για να κατέχει αυτόν τον τίτλο) θα δώσει τις πρώτες βοήθειες, μέχρι εκεί φυσικά που φτάνουν οι αρμοδιότητες του και ανάλγοα με το είδος και τη φύση της πάθησης, να μας κατευθύνει στον ειδικό γιατρό. Ας μην ξεχνάμε ότι φιανιμενικά “αθώοι” αρχικά τραυματισμοί, οδήγησαν σε σοβαρά προβλήματα αθλητές επειδή ακριβώς δεν ακολουθήθηκε ο σωστός δρόμος και η σωστή αγωγή”.

Όχι στα αστυνομικά σκυλιά

Μια επίσης προωθημένη θέση του Συνδέσμου ήταν η αντίθεση του στην είσοδο στα γήπεδα των σκυλιών της αστυνομίας. Ο ΠΣΑΠ είχε συγκεκριμένες θέσεις κατά της βίας, ζητούσε επίμονα σεμινάρια από τα σχολεία και την εκπαίδευση των φιλάθλων και αντιτάχθηκε στην … αστυνομοκρατία που προωθούσε τότε η κυβέρνηση.

Διαισθανόταν, άλλωστε, τον κίνδυνο ότι τα σκυλιά αν έμπαιναν στα γήπεδα θα χρησιμοποιούνται και σε άλλες περιπτώσεις καταστολής, έξω από τα γήπεδα.

Το σχετικό ψήφισμα που υπέγραψαν όλοι οι αρχηγοί των ομάδων Α και Β Εθνικής ζητούσε την απόσυρση του νομοσχεδίου και τη λήψη μέτρων “που θα προλαμβάνουν τις οποιεσδήποτε ασχήμιες στα γήπεδα (που οφείλονται στην έξαρση της οπαδοποίησης και του φανατισμού) και θα βασίζονται στην συνεργασία της πολιτείας και των εκπροσώπων του ποδοφαιρικού χώρου (παράγοντες, διαιτητές, προπονητές, φίλαθλοι, τύπος και ποδοσφαιριστές).

Η λύση των προβλημάτων του ποδοσφαίρου και η ανάπτυξη του αθλητισμού και φίλαθλου πνεύματος δεν επιτυγχάνεται με κατασταλτικά μέτρα όπως ΜΑΤ και ΣΚΥΛΙΑ, αλλά με την ειλικρινή συνεργασία των ανθρώπων”.

Η σύνδεση με την FIF PRO

Ένα από τα βασικά επιτεύματα του ΠΣΑΠ στο ξεκίνημα της λειτουργίας του ήταν η άμεση σύνδεση με τη Διεθνή Ομοσπονδία Επαγγελματιών Ποδοσφαιριστών (FIFPro). Η υποστήριξη της ήταν πολύ σημαντική, γιατί ο Σύνδεσμος βρήκε άμεση συμπαράσταση, απέκτησε μια ξεχωριστή οντότητα αλλά πήρε και πολύτιμες συμβουλές για το πως εξελισσόταν το ποδόσφαιρο στην Ευρώπη.

Θυμίζουμε ότι στα τέλη της δεκαετίας του 70 βασικός κυβερνητικός άξονας ήταν η ένταξη της Ελλάδας στην ΕΟΚ, κάτι που εκμεταλλεύτηκε ο ΠΣΑΠ τονίζοντας ότι δεν μπορούσε το ποδόσφαιρο να μείνει σε πρακτικές που δεν είχαν καμιά σχέση με τα τεκταινόμενα στον υπόλοιπο κόσμο. Εκεί, δηλαδή, που ήθελε να ενταχθεί η χώρα…

Τον Δεκέμβριο του 1979 το συνέδριο της FIFPro φιλοξενήθηκε στην Αθήνα με διοργανωτή τον ΠΣΑΠ.  Καταμεσίς των απεργιακών κινητοποιήσεων, οι Έλληνες ποδοσφαιριστές έβρισκαν ισχυρές φωνές συμπαράστασης, που βοήθησαν στη μάχη κατά των επίσημων φορέων του ποδοσφαίρου στην Ελλάδα.

Ο ΠΣΑΠ, βέβαια, έπαιζε και ποδόσφαιρο. Τα μέλη του συμμετείχαν σε φιλικούς αγώνες σε διάφορες κοινωνικές εκδηλώσεις, αντιμετώπιζαν τους ηθοποιούς και καλλιτέχνες, έχοντας ενεργή παρουσία σε κάθε επίπεδο. Ήταν τα πρώτα χρόνια μιας προσπάθειας, πρωτοποριακής για τα δεδομένα του ελληνικού αθλητισμού αλλά και του συνδικαλισμού της χώρας.  Ουσιαστικά άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονταν τότε οι ποδοσφαιριστές. Δεν ήταν πια έντεκα μαντράχαλοι πίσω από ένα τόπι που ξενυχτούσαν και οδηγούσαν γρήγορα αυτοκίνητα, άλλα άνθρωποι κανονικοί, ουσιαστικά εργαζόμενοι στα γήπεδα, με γνώση και άποψη.

Το παλιό σύνθημα που ακουγόταν στις διαδηλώσεις “εργάτες, αγρότες, φοιτητές” θα μπορούσε, εκείνα τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης, να έχει και τους …ποδοσφαιριστές, σαν κατάληξη. Και δεν θα’ ταν καθόλου ειρωνικό.

Κάποιοι από τους τότε πρωτοπόρους έχουν φύγει από τη ζωή. Κάποιοι άλλοι θα τιμηθούν στην εκδήλωση που διοργανώνει ο Σύνδεσμος σε αυτή την επέτειο των 50 χρόνων από τότε που οι ποδοσφαιριστές άρθρωναν ένα διαφορετικό λόγο, που έκανε θόρυβο, αλλά και εισακούστηκε…

• Πηγές: Θανάσης Τσούμας, Μανώλης Χουμεριανός, Επαγγελματισμός και συνδικαλισμός στο ποδόσφαιρο (1975-1982), Ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Ελλήνων Ποδοσφαιριστών (ΠΣΑΠ) και η εφημερίδα “ο ποδοσφαιριστής” (εκδόσεις OPPORtUNA, 2017)
• Αρχείο Νίκου Μάλλιαρη
• Ψηφιακές Συλλογές της Βουλής