ΠΛΑΣΜΑΦΑΙΡΕΣΗ ΚΑΙ “ΑΝΑΝΕΩΣΗ”: ΟΤΑΝ ΜΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΜΕΤΑΤΡΕΠΕΤΑΙ ΣΕ ΔΗΘΕΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΥΕΞΙΑΣ

Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αυξανόμενο ενδιαφέρον για θεραπείες που υπόσχονται «ανανέωση του αίματος», «αποτοξίνωση» ή ακόμη και επιβράδυνση της βιολογικής γήρανσης.

Ανάμεσα σε αυτές έχει αρχίσει να προβάλλεται και η θεραπευτική πλασμαφαίρεση ή, ακριβέστερα η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος (Therapeutic Plasma Exchange – TPE), κατά την οποία αφαιρείται μέρος του πλάσματος του ασθενούς και αντικαθίσταται με κατάλληλο υγρό υποκατάστασης, συχνά διάλυμα ανθρώπινης αλβουμίνης -πιο βασική και άφθονη πρωτεΐνη στο πλάσμα του αίματος, η οποία παράγεται αποκλειστικά από το ήπαρ.

«Είναι όμως απαραίτητο να γίνει ένας σαφής διαχωρισμός: η θεραπευτική πλασμαφαίρεση είναι μια πραγματική και σημαντική ιατρική θεραπεία. Δεν αποτελεί καθιερωμένη μέθοδο γενικής “αποτοξίνωσης”, αναζωογόνησης ή ανανέωσης ενός κατά τα άλλα υγιούς οργανισμού».

Τι πραγματικά είναι η θεραπευτική πλασμαφαίρεση

Κατά τη θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος, το αίμα του ασθενούς περνά μέσα από ειδικό σύστημα εξωσωματικής κυκλοφορίας. Τα έμμορφα στοιχεία του αίματος  -ερυθρά και λευκά αιμοσφαίρια και αιμοπετάλια- διαχωρίζονται από το πλάσμα και επιστρέφουν στον ασθενή, ενώ το αφαιρούμενο πλάσμα αντικαθίσταται, ανάλογα με την ένδειξη, με αλβουμίνη, πλάσμα ή άλλο κατάλληλο διάλυμα.

Ο θεραπευτικός στόχος είναι συγκεκριμένος: η απομάκρυνση από την κυκλοφορία παθολογικών ουσιών, όπως αυτοαντισώματα, ανοσοσυμπλέγματα, παραπρωτεΐνες ή άλλοι παράγοντες που συμμετέχουν αποδεδειγμένα στην παθοφυσιολογία μιας νόσου.

Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες της American Society for Apheresis (ASFA) αξιολογούν τη θεραπευτική αφαίρεση για συγκεκριμένες παθήσεις και κατατάσσουν τις ενδείξεις ανάλογα με την ποιότητα των επιστημονικών δεδομένων και τον ρόλο της θεραπείας.

Η πλασμαφαίρεση χρησιμοποιείται, μεταξύ άλλων και ανάλογα με την κλινική περίπτωση, σε σοβαρά αιματολογικά, νευρολογικά, νεφρολογικά και ανοσολογικά νοσήματα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα, ενώ εφαρμογές υπάρχουν επίσης σε επιλεγμένες αυτοάνοσες και νευρολογικές παθήσεις.

Αυτό απέχει σημαντικά από την ιδέα ότι το πλάσμα ενός υγιούς ανθρώπου είναι κατά κάποιο τρόπο «παλιό» ή «τοξικό» και πρέπει περιοδικά να αντικαθίσταται.

Η έννοια της «αποτοξίνωσης» χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή

Ο όρος «detox» χρησιμοποιείται ευρύτατα στον χώρο της ευεξίας, χωρίς όμως να αντιστοιχεί συνήθως σε σαφώς καθορισμένη ιατρική διαδικασία.

Ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει ήδη ιδιαίτερα αποτελεσματικούς μηχανισμούς μεταβολισμού και αποβολής ουσιών, κυρίως μέσω του ήπατος, των νεφρών, των πνευμόνων και του γαστρεντερικού συστήματος.

Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση δεν «καθαρίζει γενικά» το αίμα.

Απομακρύνει ένα σημαντικό μέρος των ουσιών που βρίσκονται μέσα στο πλάσμα — και αυτό ακριβώς αποτελεί το πλεονέκτημά της όταν κάποια από αυτές τις ουσίες προκαλεί συγκεκριμένη νόσο.

Η ίδια όμως, διαδικασία μπορεί να απομακρύνει και φυσιολογικά, απαραίτητα συστατικά.

 

Γιατί ο προηγούμενος ιατρικός έλεγχος είναι ουσιαστικός

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η πιθανότητα πραγματοποίησης τέτοιων παρεμβάσεων χωρίς πλήρη ιατρική αξιολόγηση και σωστές υποδομές με εποπτεία συγκεκριμένων ιατρικών ειδικοτήτων.

Η TPE είναι εξωσωματική θεραπευτική πράξη και ο ασθενής πρέπει να αξιολογείται εξατομικευμένα πριν αποφασιστεί εάν μπορεί και εάν πρέπει να υποβληθεί σε αυτή.

Το πλήρες ιατρικό ιστορικό έχει ουσιαστική σημασία.

Πρέπει να είναι γνωστά τα χρόνια νοσήματα, προηγούμενες καρδιολογικές ή νεφρολογικές παθήσεις, αιμορραγική διάθεση, προηγούμενες αλλεργικές ή μεταγγισιολογικές αντιδράσεις, φάρμακα που λαμβάνει ο ασθενής -ιδίως αντιπηκτικά και άλλα φάρμακα που μπορεί να επηρεάσουν την αιμόσταση ή τη διαδικασία— καθώς και προηγούμενες επεμβάσεις και σημαντικά νοσήματα.

Αντίστοιχα, ο κατάλληλος εργαστηριακός έλεγχος πριν από τη θεραπεία πρέπει να καθορίζεται από το πρωτόκολλο, την ένδειξη και τα χαρακτηριστικά του ασθενούς και μπορεί να περιλαμβάνει γενική αίματος, νεφρική και ηπατική λειτουργία, ηλεκτρολύτες και ασβέστιο, ολικές πρωτεΐνες και αλβουμίνη και, όπου ενδείκνυται, έλεγχο της αιμόστασης και άλλες εξετάσεις.

Δεν είναι επιστημονικά ορθό να αντιμετωπίζεται μια τέτοια διαδικασία με τη λογική ότι «ο ενδιαφερόμενος αισθάνεται υγιής, άρα μπορεί να την κάνει».

Ποιοι είναι οι πιθανοί κίνδυνοι;

Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση θεωρείται γενικά ασφαλής όταν πραγματοποιείται για σωστή ένδειξη, σε κατάλληλα επιλεγμένο ασθενή, από έμπειρη ιατρική ομάδα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι στερείται επιπλοκών.

Μεταξύ των πιθανών προβλημάτων περιλαμβάνονται:

• υπόταση και αιμοδυναμική αστάθεια,
• υποασβεστιαιμία από τη χρήση κιτρικού και συμπτώματα όπως παραισθησίες ή μυϊκές κράμπες,
• διαταραχές ηλεκτρολυτών,
• αλλεργικές ή αναφυλακτικές αντιδράσεις, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιούνται προϊόντα πλάσματος,
• μεταβολές παραγόντων πήξης και ενδεχόμενη αύξηση του αιμορραγικού κινδύνου,
• μείωση ανοσοσφαιρινών και άλλων φυσιολογικών πρωτεϊνών,
• επιπλοκές από την αγγειακή προσπέλαση, ιδιαίτερα όταν απαιτείται κεντρικός φλεβικός καθετήρας και
• αλληλεπιδράσεις με συγκεκριμένες φαρμακευτικές αγωγές.

«Ο κίνδυνος αποκτά διαφορετική βαρύτητα, όταν απέναντί του υπάρχει ένα αποδεδειγμένο θεραπευτικό όφελος για μια σοβαρή νόσο και διαφορετική όταν η διαδικασία πραγματοποιείται σε έναν υγιή άνθρωπο χωρίς αναγνωρισμένη θεραπευτική ένδειξη».

Τι γνωρίζουμε για την «αντιγήρανση»;

Το ερευνητικό ενδιαφέρον γύρω από την πλασμαφαίρεση και τη βιολογία της γήρανσης είναι υπαρκτό και δεν πρέπει να αγνοείται. Υπάρχουν πλέον μερικές μελέτες που εξετάζουν την επίδραση της TPE σε βιοδείκτες ή «βιολογικά ρολόγια» γήρανσης.

Τα αποτελέσματα, όμως, δεν επιτρέπουν ακόμη να μετατραπεί μια ερευνητική υπόθεση σε καθιερωμένη θεραπεία αντιγήρανσης.

Μάλιστα, δημοσιευμένη ανθρώπινη μελέτη του 2025 σε υγιείς ενήλικες δεν κατέδειξε επιγενετική αναζωογόνηση με το πρωτόκολλο που εξετάστηκε και οι ερευνητές επισήμαναν ότι απαιτούνται περισσότερα δεδομένα για τη μακροχρόνια ασφάλεια.

Από την άλλη πλευρά, άλλη μικρή τυχαιοποιημένη μελέτη σε 42 άτομα άνω των 50 ετών ανέφερε ευνοϊκές μεταβολές σε ορισμένους δείκτες βιολογικής ηλικίας μετά από TPE.

Ακριβώς αυτή η αντίθεση των πρώιμων αποτελεσμάτων δείχνει το πραγματικό επίπεδο της επιστημονικής γνώσης: υπάρχει ενδιαφέρουσα έρευνα, αλλά όχι ακόμη επαρκής τεκμηρίωση ότι η πλασμαφαίρεση παρατείνει τη ζωή, προλαμβάνει τις ασθένειες της γήρανσης ή προκαλεί κλινικά σημαντική «αναζωογόνηση» σε υγιείς ανθρώπους.

Άλλωστε, η μεταβολή ενός εργαστηριακού ή γενετικού βιοδείκτη δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με αποδεδειγμένη βελτίωση της υγείας ή αύξηση του προσδόκιμου ζωής.

Από την ιατρική θεραπεία στο εμπορικό «wellness»

Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο ζήτημα.

Μία θεραπεία μπορεί να είναι εξαιρετικά αποτελεσματική για συγκεκριμένες παθήσεις και ταυτόχρονα να μην έχει αποδειχθεί ότι προσφέρει όφελος σε υγιείς ανθρώπους.

Η μεταφορά μιας τεχνικής από την αιματολογία, τη νευρολογία, τη νεφρολογία και την εντατική ιατρική στον χώρο της «ευεξίας» δεν μπορεί να γίνεται απλώς αλλάζοντας την ορολογία της.

Όροι όπως «plasma renewal», «blood rejuvenation», «detoxification» ή «anti-aging plasma exchange» μπορεί να δημιουργήσουν στον ενδιαφερόμενο την εντύπωση μιας απλής προληπτικής θεραπείας. Στην πραγματικότητα πρόκειται για μια εξωσωματική ιατρική παρέμβαση με συγκεκριμένη φυσιολογία, συγκεκριμένες ενδείξεις και υπαρκτούς κινδύνους.

Το ζήτημα είναι η σχέση οφέλους-κινδύνου

Η σύγχρονη ιατρική δεν αξιολογεί μια θεραπεία μόνο με το ερώτημα «είναι σχετικά ασφαλής;».

Το σωστό ερώτημα είναι: ποιο αποδεδειγμένο όφελος περιμένουμε για τον συγκεκριμένο ασθενή και δικαιολογεί αυτό το όφελος τους κινδύνους της παρέμβασης;

Σε έναν ασθενή με σοβαρή νόσο για την οποία η πλασμαφαίρεση αποτελεί τεκμηριωμένη θεραπευτική επιλογή, η απάντηση μπορεί να είναι ξεκάθαρα θετική.

Σε έναν υγιή άνθρωπο που επιθυμεί «αποτοξίνωση» ή «ανανέωση», όμως, το αναμενόμενο κλινικό όφελος δεν έχει ακόμη τεκμηριωθεί επαρκώς. Συνεπώς, ακόμη και ένας σχετικά μικρός κίνδυνος αποκτά διαφορετική σημασία.

Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση δεν πρέπει να δαιμονοποιείται

Ακριβώς όμως, επειδή είναι πραγματική ιατρική θεραπεία, δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως απλή διαδικασία ευεξίας, «καθαρισμού του αίματος» ή γενικής ανανέωσης του οργανισμού.

Η έρευνα για πιθανές εφαρμογές της πλασμαφαίρεσης στη βιολογία της γήρανσης είναι θεμιτή και ενδιαφέρουσα. Η έρευνα, όμως, δεν πρέπει να συγχέεται με αποδεδειγμένη θεραπεία.

Μέχρι να υπάρχουν ισχυρά δεδομένα που να αποδεικνύουν ουσιαστικό κλινικό όφελος σε υγιείς ανθρώπους, η παρουσίαση της πλασμαφαίρεσης ως θεραπείας «detox», «anti-aging» ή «αναζωογόνησης» θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με επιστημονική επιφύλαξη».

«Στην ιατρική, η καινοτομία είναι απαραίτητη. Εξίσου απαραίτητη όμως, είναι η τεκμηρίωση και κυρίως η ασφάλεια του ανθρώπου που εμπιστεύεται μια ιατρική πράξη».

*Ο Χρυσόστομος Χρυσοστομίδης είναι πλαστικός χειρουργός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών, Μέλος της Ελληνικής Εταιρίας Πλαστικής Επανορθωτικής & Αισθητικής Χειρουργικής, με εμπειρία σχεδόν τριών δεκαετιών.