“Πετούν” οι τιμές – Ρίσκα ακρίβειας βλέπει το Μεσοπρόθεσμο

Ανοδική τροχιά ακολουθεί εκ νέου ο πληθωρισμός στην Ελλάδα, με τις πιέσεις στο κόστος ζωής να εντείνονται υπό το βάρος της ενεργειακής κρίσης και της γεωπολιτικής αστάθειας. Σύμφωνα με την προκαταρκτική εκτίμηση της Eurostat, που δημοσιεύθηκε την Πέμπτη (30/4), ο πληθωρισμός εκτινάχθηκε τον Απρίλιο στο 4,6% από 3,4% τον Μάρτιο, ενώ σε μηνιαία βάση οι τιμές αυξήθηκαν κατά 1,7%.

Στην Ευρωζώνη, ο πληθωρισμός διαμορφώθηκε στο 3% από 2,6%, με την ενέργεια να αποτελεί τον βασικό παράγοντα ανόδου. Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και το νέο κύμα ανατιμήσεων στις διεθνείς αγορές ενέργειας αποτυπώνονται πλέον με σαφήνεια και στην ελληνική οικονομία.

Ενέργεια και βασικά αγαθά στο επίκεντρο

Καθοριστική είναι η εκτόξευση των τιμών στην ενέργεια, με τον σχετικό δείκτη στην Ελλάδα να αυξάνεται κατά 21,9% τον Απρίλιο, από 7,7% τον προηγούμενο μήνα. Παράλληλα, οι τιμές σε τρόφιμα, αλκοόλ και καπνό διατηρούνται σε υψηλά επίπεδα (4,1%), ενώ μικρότερη ήταν η άνοδος στις υπηρεσίες (3,9%).

Ήδη από τον Μάρτιο είχαν καταγραφεί σημαντικές αυξήσεις: μεταφορές (+8,1%), τρόφιμα (+4,5%) και στέγαση (+5,7%). Ουσιαστικά, τα στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι οι πληθωριστικές πιέσεις διαχέονται σε όλο το φάσμα της οικονομίας.

Καύσιμα: διαρκές ράλι τιμών

Σε ανοδικό σπιράλ βρίσκονται βέβαια και οι τιμές των καυσίμων, επιβαρύνοντας σημαντικά τα νοικοκυριά και τις μετακινήσεις. Η τιμή του πετρελαίου Brent κινείται κοντά στα 110 δολάρια ανά βαρέλι, ενώ Η μέση τιμή της αμόλυβδης βενζίνης διαμορφώνεται στα 2,05 ευρώ το λίτρο, από 1,75 ευρώ πριν την έναρξη της κρίσης, σημειώνοντας αύξηση περίπου 20%. Αντίστοιχα, το πετρέλαιο κίνησης έχει φτάσει τα 1,88 ευρώ από 1,57 ευρώ, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο το κόστος μεταφορών και παραγωγής.

Το Μεσοπρόθεσμο και τα ρίσκα

Στο μεταξύ κινδύνους για το εύρος επιπτώσεων από την κρίση σταθμίζει η ετήσια έκθεση προόδου έτους 2026, αναφορικά με τους στόχους που έχουν τεθεί στο Μεσοπρόθεσμο Δημοσιονομικό-Διαρθρωτικό Σχέδιο (ΜΔΣ) 2025-2028 και που κατατέθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή την Πέμπτη.

Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση προόδου και λαμβάνοντας υπόψη τις διεθνείς γεωπολιτικές εξελίξεις που επηρεάζουν τις τιμές της ενέργειας, προβλέπεται για το 2026 ρυθμός ανάπτυξης 2% και πληθωρισμός 3,2%. Το πρωτογενές αποτέλεσμα του κρατικού προϋπολογισμού, λαμβάνοντας υπόψη τα δημοσιονομικά μέτρα που έχουν ανακοινωθεί και την επίδοση του 2025, αναμένεται να ανέλθει σε 3,2% το 2026 έναντι 4,9% το 2025 και το συνολικό αποτέλεσμα γενικής κυβέρνησης σε 0,2% το 2026 έναντι 1,7% το 2025. Ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ μειώθηκε από 154,2% το 2024 σε 146,1% το 2025 και αναμένεται να αποκλιμακωθεί περαιτέρω σε 136,8% το 2026.

Όπως αναφέρει, πάντως, η έκθεση, “η αυξημένη αβεβαιότητα λόγω της παράτασης της σύγκρουσης και οι υψηλότερες διεθνείς τιμές ενέργειας, με μετακύλιση στις τιμές καταναλωτή εκτός ενέργειας, θα μπορούσαν να περιορίσουν την οικονομική δραστηριότητα, η οποία θα μεταδοθεί μέσω της μείωσης του παγκόσμιου εμπορίου, των επενδυτικών ροών και των ιδιωτικών δαπανών. Η περαιτέρω ενίσχυση του εμπορικού προστατευτισμού παραμένει ένας σημαντικός κίνδυνος, παρά το γεγονός ότι οι χαμηλότεροι δασμοί των ΗΠΑ μετά την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ αντισταθμίστηκαν εν μέρει από έναν προσωρινό παγκόσμιο δασμό των ΗΠΑ. Επιπλέον, πιθανές φυσικές καταστροφές θα μπορούσαν να επιδεινώσουν περαιτέρω τις καθοδικές πιέσεις στην ανάπτυξη.”

Καμπανάκι από την αγορά

Στο φόντο αυτό, αναλυτές και παράγοντες της αγοράς προειδοποιούν ότι η διατήρηση υψηλών τιμών πετρελαίου μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλότερη ανάπτυξη και υψηλότερο πληθωρισμό. Η επίδραση, όπως τονίζεται, δεν περιορίζεται στην ενέργεια αλλά διαχέεται σε όλη την παραγωγική αλυσίδα. Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράζεται για την αγροτική παραγωγή, λόγω αυξημένου κόστους λιπασμάτων και κινδύνου ελλείψεων.

Αξίζει να σημειωθεί ότι μείωση της ανάπτυξης και αύξηση του πληθωρισμού τόσο στην Ελλάδα όσο και σε ολόκληρη την Ευρώπη θα επιφέρει η διατήρηση των τιμών του πετρελαίου σε υψηλά επίπεδα λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή, όπως ανέφερε ο Μιχάλης Σάλλας, Πρόεδρος της Lyktos Group και επίτιμος Πρόεδρος της Τράπεζας Πειραιώς, από το βήμα του 11oυ Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών.    «Οι τιμές του πετρελαίου δεν επηρεάζουν μόνο μια συγκεκριμένη γκάμα προϊόντων αλλά το σύνολο της παραγωγής σε παγκόσμιο επίπεδο» υπογράμμισε ο κ. Σάλλας. Εκτίμησε πως αν η τιμή του πετρελαίου μονιμοποιηθεί στα 100 δολάρια το βαρέλι σε μέσο ετήσιο επίπεδο, θα υπάρξει μια αναπροσαρμογή επιτοκίων προς τα πάνω.

«Η επίπτωση είναι ότι δεν θα ξεπεράσει το 1% το εθνικό προϊόν σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Και θα περιοριστεί γύρω στο 1,7% με 1,8 το ελληνικό. Επίσης  η επίπτωση αυτή θα επιβαρύνει κατά μιάμιση τουλάχιστον μονάδα τον πληθωρισμό στην χώρα μας, με αποτέλεσμα στο τέλος του έτους να φθάσει στο 5%» εξήγησε ο Πρόεδρος της Lyktos Group

Μάλιστα, υποστήριξε ότι τα πράγματα θα είναι πολύ χειρότερα, αν η τιμή του πετρελαίου ανέβει στα 120 δολάρια το βαρέλι, εκφράζοντας την ελπίδα να βρεθεί μια λύση στις διαπραγματεύσεις και να μην φθάσουμε εκεί. Σύμφωνα με τον κ. Σάλλα, η μεγαλύτερη και πιο άμεση συνέπεια θα είναι σε όλη την αγροτοδιατροφική παραγωγή, λόγω της μεγάλης αύξησης στις τιμές των λιπασμάτων και στις σημαντικές ελλείψεις που θα εμφανιστούν. Υποστήριξε ότι αν δεν έχουν ήδη δημιουργηθεί αποθέματα τουλάχιστον για 6 μήνες, θα είναι πάρα πολύ δύσκολο να υπάρχουν λιπάσματα για τις καλλιέργειες τον Οκτώβριο.

Στους κινδύνους που δημιουργεί η γεωπολιτική αστάθεια και η ενεργειακή κρίση για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και την ευρωπαϊκή οικονομία αναφέρθηκε ο κ. Pierre Gramegna,  Managing Director, European Stability Mechanism, σε συζήτηση που πραγματοποιήθηκε στο 11ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών.

Ο ίδιος προειδοποίησε ότι οι αγορές δεν έχουν αποτιμήσει πλήρως τη διάρκεια και το βάθος της κρίσης, σημειώνοντας ότι «ενεργούν με τη λογική ότι η κρίση θα τελειώσει σύντομα», ενώ «οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι είναι πιο εύκολο να αρχίσεις έναν πόλεμο παρά να τον τελειώσεις».

Όπως ανέφερε, η κρίση έχει ήδη αφήσει βαθύ αποτύπωμα στην πραγματική οικονομία, επισημαίνοντας ότι «η αναταραχή που έχει προκληθεί από τον πόλεμο έχει κάνει ζημιά που δεν θα διορθωθεί εύκολα», ενώ υπογράμμισε ότι «η προσφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου δεν θα ομαλοποιηθεί γρήγορα», κάτι που επιβαρύνει άμεσα τις τιμές ενέργειας και το κόστος ζωής.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στον πληθωρισμό, σημειώνοντας ότι «ο πληθωρισμός είναι ήδη εκτός στόχου» και «φτάνει πλέον στην περιοχή του 3%», ενώ εξήγησε ότι «θα ήταν κοντά στο 2% αν σταματούσαν όλα αμέσως», κάτι που όμως δεν μπορεί να προεξοφληθεί. Όπως υπογράμμισε, «είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι αυτό που έχει τη μεγαλύτερη σημασία είναι οι πληθωριστικές πιέσεις, καθώς αυτές μεταφράζονται άμεσα στην καθημερινότητα των πολιτών».

Παράλληλα, επεσήμανε ότι «η επιρροή είναι ταχεία και σε πολλές χώρες», τονίζοντας ότι, αν και η σύγκρουση μπορεί να θεωρείται περιφερειακή, «οι συνέπειές της είναι παγκόσμιες», με άμεσο αντίκτυπο σε τιμές καυσίμων, μεταφορών και παραγωγής. Αναλύοντας τη διαφορά με την κρίση του 2022 μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, υπογράμμισε ότι τότε ο πληθωρισμός αυξήθηκε «από σχεδόν μηδενικά επίπεδα», ενώ σήμερα τα επιτόκια βρίσκονται ήδη σε υψηλότερα επίπεδα, γεγονός που σημαίνει ότι «ο αντίκτυπος είναι ταχύτερος», ενώ «τα περιθώρια ελιγμών των κρατών είναι μικρότερα» λόγω των επιβαρύνσεων από την πανδημία.

Η κυβέρνηση

Στο μεταξύ, μιλώντας τη Δευτέρα 27/4 ο Υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος στο ERTNEWS για τα μέτρα που έχουν παρθεί απέναντι στην αισχροκέρδεια, επισήμανε πως “χάρη στο μέτρο του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους σε συνδυασμό με τα 20 λεπτά του ευρώ ανά λίτρο στο diesel, έχουμε φρενάρει τις ανατιμήσεις και μπήκε τέλος στην αισχροκέρδεια. Να τονιστεί ότι η αύξηση στο diesel είναι η μικρότερη σε όλη την Ε.Ε., δείγμα ότι τα μέτρα λειτουργούν θετικά και θα επιμείνουμε και τον Μάιο. Το πρόβλημα είναι εδώ, θα χρειαστεί εγρήγορση, είμαστε ανοικτοί και για νέα μέτρα, στόχος να προασπίσουμε την κοινωνία και την οικονομία”.

Όσον αφορά στα τρόφιμα, ανέφερε πως με βάση τα ισχύοντα δεδομένα θα πρέπει να παραταθεί το μέτρο του πλαφόν και μετά τις 30 Ιουνίου. “Δεν είναι μέτρο για να χτυπηθεί η επιχειρηματικότητα, αλλά να προστατευτούν οι καταναλωτές. Είναι ένα δίκαιο μέτρο, διότι συνεχίζουν οι επιχειρήσεις να κερδίζουν όσο κέρδιζαν το 2025”, επισήμανε, ενώ για τους ελέγχους από τη νέα Ανεξάρτητη Αρχή είπε πως “είναι ευθύνη της Αρχής οι έλεγχοι και η τήρηση των μέτρων, αναμένουμε τα αποτελέσματα και όποιος παραβεί το νόμο, θα πληρώσει σοβαρά πρόστιμα”.

Έλεγχοι

Την ίδια ώρα, σειρά  ελέγχων πραγματοποιεί η νέα Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή σε τρόφιμα και υπηρεσίες, προκειμένου να περιορίσει τα φαινόμενα αισχροκέρδειας αλλά και των αδικαιολόγητων ανατιμήσεων, σε μια κρίσιμη περίοδο όπου πλήττονται οι οικογενειακοί προϋπολογισμοί εξαιτίας των πληθωριστικών πιέσεων.

Σύμφωνα με πληροφορίες, η διοικήτρια της Ανεξάρτητης Αρχής Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή, Δέσποινα Τσαγγάρη, έχει δώσει εντολή να ενταθούν ακόμη περισσότερο οι έλεγχοι και να εστιαστούν εκεί όπου υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις για αθέμιτη κερδοφορία. Στο επίκεντρο των ελέγχων βρίσκονται επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε όλη τη διατροφική αλυσίδα, από την παραγωγή μέχρι τους μεσάζοντες και τα καταστήματα λιανικής πώλησης.

Τεχνητή νοημοσύνη

Οι ελεγκτές, με τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, έχουν τη δυνατότητα καθημερινά και σε πραγματικό χρόνο να παρακολουθούν τις μεταβολές των τιμών. Επίσης, πολύ σύντομα οι καταναλωτές θα έχουν τη δυνατότητα να βλέπουν, μέσα από μια εφαρμογή, τις τιμές σε περισσότερα από 5.000 προϊόντα σε σούπερ μάρκετ της Ελλάδας αλλά και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Δεν είναι τυχαίο ότι οι έλεγχοι εστιάζονται και σε προϊόντα που στη χώρα μας πωλούνται ακριβότερα σε σχέση με άλλες χώρες της Ευρώπης, όπως συμβαίνει σε ορισμένες περιπτώσεις με τα δημητριακά.