Στενά Ορμούζ: Άνοιγμα αλλά με “απόνερα” διαρκείας

Οι δηλώσεις για άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ από τον Ιρανό υπουργός Εξωτερικών Σεγιέντ Αμπάς Αραγτσί έδωσε “ανάσα” ελπίδας στις αγορές αλλά και στην παγκόσμια οικονομία, ένα και πλέον μήνα μετά την έναρξη ενός πολέμου που απειλεί με συνολική αποσταθεροποίηση τον πλανήτη. Προφανώς, όμως, τόσο το εύθραυστο της όλης ισορροπίας, όπως έχει καταδείξει η ιστορία της περιοχής, όσο και οι διαταραχές που έχουν καταγραφεί στην αλυσίδα αξίας δημιουργεί προβληματισμούς για τη συνέχεια.

‘Ετσι, μπορεί σε ανάρτηση στο X που δημοσιεύτηκε την Παρασκευή, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Σεγιέντ Αμπάς Αραγτσί να έγραψε ότι «σε συμφωνία με την κατάπαυση του πυρός στον Λίβανο, η διέλευση για όλα τα εμπορικά πλοία μέσω των Στενών του Ορμούζ κηρύσσεται πλήρως ανοικτή για το υπόλοιπο διάστημα της εκεχειρίας, κατά μήκος της συντονισμένης διαδρομής όπως έχει ήδη ανακοινωθεί από τον Οργανισμό Λιμένων και Ναυτιλίας της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν»,  ωστόσο οι “αναμονές” για την ομαλοποίηση είναι μεγάλες και με πολλούς αστερίσκους, ενώ και η ορατότητα για πέρας του πολέμου μάλλον παραμένει θολή. Άλλωστε με βάση αναλυτές η εκεχειρία στο Λίβανο είναι ετεροβαρής και παραμένει να φανεί πώς θα “μεταβολιστεί” από τα εμπλεκόμενα μέρη, την ώρα που ο Πρωθυπουργός του Ισραήλ Β. Νετανιάχου, αναφέρει ότι η ‘δουλειά δεν έχει τελειώσει”.

Η διάρκεια της κρίσης έχει βαρύνοντα ρόλο

Ούτως ή άλλως, “κλειδί” των εξελίξεων στην παγκόσμια οικονομία είναι το πόσο θα διαρκέσει η όλη κρίση, και πόσο γρήγορα θα αποκατασταθεί η ελευθερία διακίνησης προϊόντων και ενεργειακών πόρων μέσω των μεγάλων οδεύσεων στην περιοχή του Κόλπου.

Ήδη, ο Κυριάκος Πιερρακάκης υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Πρόεδρος του Eurogroup, σε συνέντευξή του στον Διευθυντή Ευρωπαϊκού Τμήματος του ΔΝΤ, Άλφρεντ Κάμμερ, στο πλαίσιο των Εαρινών Συνεδριάσεων στην Ουάσινγκτον. Ο κ. Πιερρακάκης επισήμανε ότι η Ευρώπη ήδη βιώνει τις επιπτώσεις της κρίσης στη Μέση Ανατολή, με καθοριστικούς παράγοντες την ένταση και τη χρονική διάρκεια των διαταραχών, ιδίως σε κρίσιμα περάσματα όπως τα Στενά του Ορμούζ.

“Η προειδοποίηση που έκανε ο Φατίχ Μπιρόλ, εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), είναι ιδιαίτερα σαφής: ότι αυτή η κρίση, αν τα Στενά παραμείνουν κλειστά για μεγάλο χρονικό διάστημα, έχει τη δυνατότητα να εξελιχθεί στη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση στην ιστορία” ανέφερε ο κ. Πιερρακάκης και προσέθεσε:

“Αυτό είναι το χειρότερο δυνατό σενάριο, το οποίο πρέπει να προσπαθήσουμε να αποφύγουμε. Αν πάρουμε ως παράδειγμα και τις δύο πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970, η συνολική απώλεια τότε, σε εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ήταν περίπου 10 εκατομμύρια. Σήμερα, ο αντίστοιχος αριθμός φτάνει τα 13 εκατομμύρια.

Αντίστοιχα, το 2022, λόγω της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, οι ροές φυσικού αερίου μειώθηκαν από 155 σε 80 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα (BCM), δηλαδή κατά περίπου 75. Αν ανάγουμε τις απώλειες σε ετήσιο επίπεδο σήμερα, φτάνουμε περίπου στα 110 BCM. Αυτό ενδέχεται να εξελιχθεί σε κάτι πολύ μεγαλύτερο και πολύ πιο επιζήμιο. Αν προσθέσουμε σε αυτό και τα λιπάσματα, το ένα τρίτο των οποίων διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, καθώς και το ήλιο, το θείο και τα πετροχημικά, τότε έχουμε ένα εξαιρετικά προβληματικό μείγμα.

Ήδη βιώνουμε τις επιπτώσεις, για παράδειγμα στις τιμές των καυσίμων. Όλες οι ευρωπαϊκές οικονομίες λαμβάνουν μέτρα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει διαμορφώσει μια «εργαλειοθήκη», ένα πλαίσιο δηλαδή αποδεκτών παρεμβάσεων, οι οποίες πρέπει να έχουν προσωρινό, στοχευμένο και προσαρμοσμένο χαρακτήρα” ανέφερε ο κ. Πιερρακάκης.

Κόστη και μεταφορές

Είναι χαρακτηριστικό ότι με βάση ανάλυση της Alpha Bank στο Δελτίο Οικονομικών Εξελίξεων με τίτλο Εξαγωγικές Επιδόσεις και Γεωπολιτική Αβεβαιότητα: Κλάδοι, Προϊόντα και Αγορές, που δημοσιεύτηκε λίγο πριν τις αποφάσεις για άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ αφού αναφέρεται στην συγκεχυμένη κατάσταση με αιχμή την εκεχειρία Ιράν – ΗΠΑ, σημειώνει ότι “το διεθνές περιβάλλον το 2026, ωστόσο, χαρακτηρίζεται από ισχυρή γεωπολιτική αβεβαιότητα και μία από τις μεγαλύτερες διαταραχές στην πλευρά της προσφοράς στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου”.

Παράλληλα προσθέτει ότι οι διαταραχές σε παραγωγή και μεταφορές έχουν σημαντική “μετενέργεια”: “Ειδικότερα, οι πρόσφατες γεωπολιτικές εξελίξεις επηρεάζουν τη δυναμική του διεθνούς εμπορίου, δημιουργώντας κινδύνους και για τις ελληνικές εξαγωγές αγαθών μέσω τριών, κυρίως, καναλιών: του αυξημένου κόστους παραγωγής, των διαταραχών στην εφοδιαστική αλυσίδα και του κινδύνου μείωσης της ζήτησης από βασικούς εμπορικούς εταίρους. Σημειώνεται ότι οι εξαγωγές προς τις 13 χώρες της Μέσης Ανατολής που έχουν επηρεαστεί συγκριτικά περισσότερο (βλ. Σημείωση) αντιπροσώπευαν το 6,4% των ελληνικών εξαγωγών το 2025, ενώ οι εξαγωγές στις ευρωπαϊκές χώρες που πιέζονται ενεργειακά υπερέβησαν το 57%”  αναφέρει η  ανάλυση της Alpha Bank.

“Καμπανάκια”

Την ίδια ώρα, κατά την παρουσίαση της Τριμηνιαίας Έκθεσης του ΙΟΒΕ για την Ελληνική οικονομία την Πέμπτη του Πάσχα,, ο Πρόεδρος του Δ.Σ. του Ινστιτούτου, κ. Γιάννης Ρέτσος  επεσήμανε πόσο ευμετάβλητη είναι η διεθνής συγκυρία εν απουσία παγκόσμιων σταθερών, ενώ οι επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή είναι ήδη σημαντικές. Σε σχέση με τον εισερχόμενο τουρισμό στη χώρα μας, ανέφερε ότι διαφαίνεται μια απαιτητική χρονιά, στην οποία η επίδοση θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το μέγεθος της επιβάρυνσης στα εισοδήματα των Ευρωπαίων, καθώς και από το πόσο οι κίνδυνοι θα επηρεάσουν την απόφαση των Αμερικανών πολιτών να επισκεφθούν την Ευρώπη.

Ο τουρισμός

Από την πλευρά, του, δε ο Γενικός Διευθυντής του ΙΟΒΕ, Καθηγητής Νίκος Βέττας, επεσήμανε τις προκλήσεις του οικονομικού σχεδιασμού σε εξαιρετικά ρευστό περιβάλλον. Μεταξύ άλλων, τόνισε ότι η οξεία και επικίνδυνη κρίση στο Ιράν και την ευρύτερη Μέση Ανατολή έχει μακροχρόνιες συνέπειες. Τέσσερα ενδεικτικά κανάλια αφορούν τον πληθωρισμό, τον τουρισμό, τις ροές κεφαλαίων και ανθρώπων, καθώς και τις προκλήσεις πολιτικής και ενδυνάμωσης θεσμών για την ΕΕ.

Μάλιστα εστίασε, στο ενδεχόμενο ισχυρών ανακατατάξεων στις τουριστικές ροές. Όπως τόνισε ο κ. Βέττας, η κρίση στη Μέση Ανατολή επηρεάζει άμεσα τον εισερχόμενο τουρισμό. Παρά τις πιέσεις από το αυξημένο κόστος μετακίνησης και τη μείωση εισοδημάτων, δεν είναι απίθανη η μετατόπιση επισκεπτών προς την Ελλάδα, όπως έχει καταγραφεί και σε προηγούμενες περιόδους αστάθειας στην περιοχή, ανέφερε ο κ. Βέττας.

Μηχανισμός για τον τουρισμό

Δεν είναι τυχαίο, μάλιστα, ότι στην άτυπη συνάντηση των Υπουργών Τουρισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης που πραγματοποιήθηκε στη Λευκωσία στις 16 και 17 Απριλίου στο πλαίσιο της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ε.Ε., η Υπουργός Τουρισμού κα Όλγα Κεφαλογιάννη, υπό το πρίσμα των πρόσφατων διεθνών εξελίξεων στη Μέση Ανατολή, που αναδεικνύουν την ευαλωτότητα του τουρισμού σε εξωγενείς κρίσεις, υπογράμμισε την ανάγκη ενίσχυσης της ανθεκτικότητας του τομέα μέσω της ανάπτυξης ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού ετοιμότητας και συντονισμού για την αποτελεσματική διαχείριση κρίσεων στον τουρισμό.

Η ενέργεια

Με βάση, δε, τον κ. Βέττα, οι τιμές ενέργειας αναμένονται αυξημένες μεσοπρόθεσμα. Όπως είπε, ακόμη και σε σενάριο περιορισμού της κρίσης, οι τιμές ενέργειας θα παραμείνουν υψηλότερες από τα προηγούμενα επίπεδα για  μήνες. Αυτό συνεπάγεται ενίσχυση του πληθωρισμού και επιβράδυνση της μεγέθυνσης, με σημαντικό τον ρόλο των ευρωπαϊκών πολιτικών αντίδρασης. Παράταση της κρίσης σημαίνει και μεγαλύτερη άνοδο του πληθωρισμού στην Ελλάδα, υπογράμμισε ο κ. Βέττας που στάθηκε στο ότι ξ αύξηση της αβεβαιότητας και του κόστους χρήματος περιορίζει τις επενδύσεις και αυξάνει το κόστος εξυπηρέτησης χρέους. Ταυτόχρονα, ενισχύεται η τάση κατεύθυνσης κεφαλαίων προς οικονομίες με σταθερότητα και αξιοπιστία πολιτικής.

Δομικό πρόβλημα η εξάρτηση από εισαγωγές

Ειδικά σε σχέση με την ενέργεια, όπως αναφέρει το Δελτίο Οικονομικών Εξελίξεων του Economic Research της Alpha Bank, με τίτλο ‘Παγκόσμια Οικονομία: «Η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης: Ποια είναι τα επόμενα βήματα;». “η τρέχουσα γεωπολιτική κρίση αναδεικνύει τους κινδύνους της εξάρτησης από εισαγωγές, ιδίως όταν υπάρχουν φυσικά «σημεία συμφόρησης». Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα πρέπει να έχουν ως στόχο τη μείωση της έκθεσης από τις ασταθείς παγκόσμιες τιμές φυσικού αερίου, μειώνοντας την ενεργειακή εξάρτηση  της οικονομίας από τους υδρογονάνθρακες.”

Τα λιπάσματα

Παράλληλα, αναφέρεται στις επιπτώσεις της κρίσης στον πρωτογενή τομέα, κάτι που άλλωστε φαίνεται στα επίπεδα τιμών, βασικών αγαθών.  Όπως αναφέρει η ανάλυση, “η γεωοικονομική ισχύς της ηπείρου έχει διαβρωθεί λόγω της υπερβολικής εξάρτησης από το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τα συναφή προϊόντα, όπως τα λιπάσματα, που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ. Περίπου το 1/3 της παγκόσμιας προμήθειας λιπασμάτων διέρχεται τα Στενά του Ορμούζ, όπως και το αντίστοιχο ποσοστό του παγκόσμιου ηλίου, προϊόν της επεξεργασίας του φυσικού αερίου και το οποίο είναι απαραίτητο για την παραγωγή chip. Ανεξαρτήτως του πόσο θα διαρκέσει αυτή η κρίση, οι ευρωπαϊκές χώρες οφείλουν να σχεδιάσουν το πώς θα μειώσουν αυτή την εξάρτηση στο άμεσο μέλλον — όπως ξεκίνησαν να κάνουν στον τομέα της Άμυνας.   

Ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους η ευρωπαϊκή οικονομία είναι επί του παρόντος ιδιαίτερα ευάλωτη στις τιμές του φυσικού αερίου, είναι ότι τα αποθέματα έχουν εξαντληθεί μετά από έναν ιδιαίτερα κρύο χειμώνα. Στα τέλη Μαρτίου, τα αποθέματα κυμαίνονταν περίπου στο 28% της συνολικής χωρητικότητας. Το ποσοστό αυτό είναι περίπου 6 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερο από ό,τι ήταν στο τέλος του περασμένου χειμώνα, το οποίο ήταν ήδη χαμηλό. 

Προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος αναπλήρωσης στο 80% πριν από την έναρξη της επόμενης περιόδου θέρμανσης, οι εταιρείες φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) θα πρέπει να εισαγάγουν αρκετό φυσικό αέριο για να καλύψουν το υπόλοιπο 50% των αποθεμάτων το ερχόμενο καλοκαίρι. Η επίτευξη του στόχου του 80% έως την έναρξη της περιόδου θέρμανσης του 2026 ήταν εξ αρχής μια πρόκληση, ωστόσο ο πόλεμος στο Ιράν έχει περιπλέξει σημαντικά τις προοπτικές διαδρομών εφοδιασμού, όσο και προς τη φυσική ασφάλεια αυτών των διαδρομών.”