Τράπεζες: Πώς ερμηνεύουν την απόφαση του Αρείου Πάγου για τα δάνεια του νόμου Κατσέλη

Με προσεκτική μελέτη της πολυσέλιδης απόφασης της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου για τον τρόπο υπολογισμού των τόκων στα δάνεια του νόμου Κατσέλη προχωρούν οι τράπεζες και οι εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων (servicers), καθώς η ερμηνεία της αναμένεται να επηρεάσει χιλιάδες δικαστικές ρυθμίσεις στεγαστικών δανείων.

Παρότι η αγορά αναγνωρίζει ότι η απόφαση είναι ευνοϊκή για τους δανειολήπτες, καθώς οι τόκοι δεν θα υπολογίζονται πλέον επί του συνόλου της οφειλής αλλά επί της μηνιαίας δόσης που έχει ορίσει το δικαστήριο, οι νομικές υπηρεσίες τραπεζών και servicers εκτιμούν ότι από το κείμενο της απόφασης δεν προκύπτει ότι κάθε δόση θα επιβαρύνεται με τόκο μόνο ενός μήνα.

Τα τρία ζητήματα

Σύμφωνα με την ερμηνεία που κυριαρχεί στους νομικούς κύκλους του χρηματοπιστωτικού τομέα, η Ολομέλεια απάντησε σε τρία βασικά ζητήματα που καθορίζουν τον υπολογισμό του τόκου: τη βάση υπολογισμού, το επιτόκιο και τη διάρκεια του εκτοκισμού.

Όπως επισημαίνουν στελέχη με γνώση της υπόθεσης, η απόφαση ξεκαθαρίζει ότι ως βάση υπολογισμού του τόκου δεν λαμβάνεται το συνολικό κεφάλαιο της ρύθμισης, αλλά η εκάστοτε μηνιαία δόση. Έτσι, σε μια ρύθμιση ύψους 100.000 ευρώ με μηνιαία καταβολή 1.000 ευρώ, ο τόκος θα υπολογίζεται στο ποσό των 1.000 ευρώ και όχι στο σύνολο της οφειλής.

Αναφορικά με το επιτόκιο, οι ίδιες πηγές σημειώνουν ότι εφαρμόζεται το επιτόκιο που προβλέπει η δικαστική απόφαση. Εφόσον πρόκειται για σταθερό επιτόκιο, αυτό θα παραμένει αμετάβλητο σε όλη τη διάρκεια της ρύθμισης. Αντίστοιχα, στις περιπτώσεις κυμαινόμενου επιτοκίου θα λαμβάνεται υπόψη το επιτόκιο που ισχύει κατά τον χρόνο καταβολής κάθε δόσης.

Το βασικότερο όμως σημείο της συζήτησης αφορά τη διάρκεια για την οποία θα υπολογίζεται ο τόκος.

Νομικοί που συμβουλεύουν τράπεζες και servicers υποστηρίζουν ότι η απόφαση υιοθετεί τη γενική αρχή του αστικού δικαίου, σύμφωνα με την οποία ο τόκος αποτελεί αντάλλαγμα για τη χρήση ενός κεφαλαίου επί συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Κατά συνέπεια, κάθε δόση θεωρείται αυτοτελές κεφάλαιο και εκτοκίζεται για το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί από την έναρξη της ρύθμισης μέχρι την ημερομηνία καταβολής της.

Με βάση αυτή την ερμηνεία, η πρώτη δόση επιβαρύνεται με τόκο για έναν μήνα, η δεύτερη για δύο μήνες, η δέκατη για δέκα μήνες και η εκατοστή για εκατό μήνες. Η διαφορά σε σχέση με το παρελθόν είναι ότι ο υπολογισμός γίνεται πάνω στη δόση και όχι πάνω στο σύνολο του χρέους.

Ο εκτοκισμός των δόσεων

Στελέχη του κλάδου παραπέμπουν μάλιστα σε συγκεκριμένα αποσπάσματα της απόφασης, όπου αναφέρεται ότι όταν το δικαστήριο καθορίζει αριθμό δόσεων και χρόνο καταβολής τους, «διασπά» το αρχικό κεφάλαιο σε επιμέρους κεφάλαια. Για τον λόγο αυτό, υποστηρίζουν, η ίδια η Ολομέλεια αποκλείει τον υπολογισμό τόκων επί της συνολικής οφειλής, χωρίς όμως να καταργεί την έννοια του χρόνου εκτοκισμού.

Κατά την ίδια ανάγνωση, δεν προκύπτει από πουθενά ότι η εκατοστή δόση, για παράδειγμα, θα επιβαρυνθεί με τον ίδιο τόκο που επιβαρύνει την πρώτη δόση.

Μια τέτοια προσέγγιση, αναφέρουν, θα ερχόταν σε αντίθεση με τις θεμελιώδεις αρχές υπολογισμού των τόκων, όπως αυτές προβλέπονται στον Αστικό Κώδικα και έχουν διαμορφωθεί από τη νομολογία του Αρείου Πάγου.

Παράλληλα, οι ίδιες πηγές επισημαίνουν ότι το σκεπτικό της απόφασης δεν αφήνει περιθώρια για διαφορετική μεταχείριση μεταξύ δανειοληπτών με σταθερό και κυμαινόμενο επιτόκιο. Όπως αναφέρουν, η Ολομέλεια αναγνωρίζει ότι στις περιπτώσεις σταθερού επιτοκίου κάθε δόση εκτοκίζεται με το ίδιο επιτόκιο καθ’ όλη τη διάρκεια της ρύθμισης. Κατά συνέπεια, θεωρούν ότι η ίδια λογική πρέπει να εφαρμόζεται και στις περιπτώσεις κυμαινόμενου επιτοκίου, με τη μόνη διαφορά ότι το ποσοστό του επιτοκίου μεταβάλλεται ανάλογα με τις συνθήκες της αγοράς.

Παρά τις διαφορετικές ερμηνείες που έχουν διατυπωθεί τις τελευταίες ημέρες, τραπεζικές πηγές εκτιμούν ότι το ουσιαστικό αποτέλεσμα της απόφασης είναι η σημαντική μείωση της επιβάρυνσης για τους δανειολήπτες, καθώς ο τόκος θα υπολογίζεται σε πολύ μικρότερη βάση. Ωστόσο, υπογραμμίζουν ότι η απόφαση δεν οδηγεί σε κατάργηση των τόκων ούτε σε εκτοκισμό διάρκειας ενός μόνο μήνα για όλες τις δόσεις.

Το επόμενο διάστημα αναμένεται να ολοκληρωθεί η τεχνική επεξεργασία της απόφασης από τα νομικά επιτελεία τραπεζών και servicers, προκειμένου να αποτυπωθεί με ακρίβεια η επίδρασή της στις υφιστάμενες ρυθμίσεις και στις τιτλοποιήσεις δανείων που έχουν ενταχθεί στο πρόγραμμα «Ηρακλής». Οι πρώτες εκτιμήσεις της αγοράς, πάντως, συγκλίνουν στο ότι η απόφαση μειώνει το κόστος για τους δανειολήπτες, αλλά σε σαφώς μικρότερο βαθμό από ό,τι αρχικά είχε εκτιμηθεί από ορισμένες πλευρές.