Κωνσταντίνος Μπουλμέτης: Η μεγάλη μεταρρύθμιση είναι η αλλαγή του κράτους

Στην Ελλάδα συνηθίζουμε να αντιμετωπίζουμε κάθε εκλογική αναμέτρηση ως μια επιλογή προσώπων. Συζητάμε ποιος θα κυβερνήσει, ποιος θα γίνει υπουργός, ποιος θα εφαρμόσει ένα διαφορετικό οικονομικό πρόγραμμα. Όμως η πραγματική πρόκληση είναι βαθύτερη.

Το ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος θα κυβερνήσει. Το ερώτημα είναι με ποιο κράτος θα κυβερνήσει.

Εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, η μεγαλύτερη πολιτική σημασία του σχεδίου «Αριστοτέλης» που παρουσίασε ο Αλέξης Τσίπρας. Δεν αποτελεί απλώς μια πρόταση διοικητικής αναδιάρθρωσης. Αποτελεί μια διαφορετική αντίληψη για τη σχέση κράτους, κοινωνίας και δημοκρατίας.

Για δεκαετίες, ανεξαρτήτως κυβερνήσεων, η Ελλάδα οικοδόμησε ένα βαθιά συγκεντρωτικό μοντέλο. Τα υπουργεία συσσώρευαν αρμοδιότητες, οι δήμοι περίμεναν εγκρίσεις, οι περιφέρειες λειτουργούσαν συχνά με περιορισμένα περιθώρια πρωτοβουλιών και οι πολίτες βίωναν ένα κράτος που έμοιαζε μακρινό, πολύπλοκο και αργό.

Το μοντέλο του επιτελικού κράτους επιχείρησε να δώσει απάντηση μέσα από μεγαλύτερο κεντρικό συντονισμό. Ωστόσο, η εμπειρία των τελευταίων ετών άνοιξε μια ευρύτερη δημόσια συζήτηση για το κατά πόσο η περαιτέρω συγκέντρωση αρμοδιοτήτων οδηγεί τελικά σε μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα ή αν απαιτείται μια διαφορετική ισορροπία ανάμεσα στην κεντρική διοίκηση και την Αυτοδιοίκηση.

Η δική μου εμπειρία από την Τοπική Αυτοδιοίκηση, αλλά και από τη συνεργασία με δεκάδες δήμους στην υλοποίηση αναπτυξιακών έργων, με οδηγεί σε ένα σαφές συμπέρασμα: η Ελλάδα δεν πάσχει από έλλειψη ανθρώπων με γνώσεις και διάθεση να προσφέρουν. Πάσχει από ένα διοικητικό σύστημα που συχνά δυσκολεύεται να εμπιστευθεί αυτούς που βρίσκονται πιο κοντά στον πολίτη.

Και εδώ ακριβώς εντοπίζεται η ουσία του σχεδίου «Αριστοτέλης».

Η πρόταση αντιστρέφει τη φορά του κράτους. Αντί η δημόσια διοίκηση να οργανώνεται αποκλειστικά από το κέντρο προς την περιφέρεια, προτείνει ένα μοντέλο στο οποίο η Τοπική Αυτοδιοίκηση αποτελεί τον θεμέλιο λίθο του σχεδιασμού και της υλοποίησης δημόσιων πολιτικών. Η κεντρική διοίκηση εξακολουθεί να έχει τον στρατηγικό της ρόλο, αλλά λειτουργεί περισσότερο ως εγγυητής, συντονιστής και υποστηρικτής, παρά ως αποκλειστικός διαχειριστής κάθε απόφασης.
Για τον πολίτη αυτή η αλλαγή δεν είναι αφηρημένη θεσμική συζήτηση.

Σημαίνει ότι οι αποφάσεις για το σχολείο του παιδιού του, για τις υποδομές της περιοχής του, για τις κοινωνικές υπηρεσίες, για τις τοπικές επενδύσεις και για την καθημερινότητά του μπορούν να λαμβάνονται ταχύτερα και από ανθρώπους που γνωρίζουν τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας.
Σημαίνει ότι οι δήμοι θα μπορούν να σχεδιάζουν αντί να περιμένουν.

Να προγραμματίζουν αντί να ζητούν συνεχώς εγκρίσεις.

Να λογοδοτούν απευθείας στους πολίτες και όχι αποκλειστικά στην κεντρική διοίκηση.

Γι’ αυτό και οι οικονομικές προτάσεις που παρουσιάστηκαν, η ενίσχυση των εισοδημάτων, η στήριξη της εργασίας, η ενδυνάμωση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, οι δημόσιες επενδύσεις, η αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης και η παραγωγική ανασυγκρότηση, αποκτούν πραγματική αξία μόνο αν συνοδευτούν από ένα κράτος που μπορεί να τις εφαρμόσει αποτελεσματικά σε κάθε γωνιά της χώρας.

Η ανάπτυξη δεν μπορεί να παραμένει προνόμιο του κέντρου.

Η δημοκρατία δεν μπορεί να εξαντλείται στην κάλπη.

Και η Αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να περιορίζεται στη διαχείριση της καθημερινότητας.
Αν θέλουμε μια Ελλάδα πιο δίκαιη, πιο ανταγωνιστική και πιο αποτελεσματική, οφείλουμε να μεταφέρουμε όχι μόνο αρμοδιότητες, αλλά και εμπιστοσύνη, πόρους και ευθύνη στις τοπικές κοινωνίες.

Γιατί τελικά η πραγματική μεταρρύθμιση δεν είναι να αλλάξει απλώς η κυβέρνηση. Η πραγματική μεταρρύθμιση είναι να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο το κράτος αντιλαμβάνεται τον πολίτη.
Όχι ως παθητικό αποδέκτη αποφάσεων.

Αλλά ως τον πραγματικό πρωταγωνιστή της Δημοκρατίας.

*Ο Κωνσταντίνος Μπουλμέτης είναι Διευθυντής του Γραφείου του Γραμματέα της ΕΛ.Α.Σ.