Σωτήρης Σέρμπος: Η ευκαιρία θέλει μέταλλο
Διαβάζεται σε 5'
Συντάκτης ή παραλήπτης στη δυτική επαναπροσέγγιση με την Τουρκία;
- 22 Νοεμβρίου 2026 07:10
Ξεκινώ από το αυτονόητο: μία από τις θεμελιώδεις ελευθερίες της ανοιχτής θάλασσας αφορά την άσκηση του δικαιώματος πόντισης καλωδίων (άρθρα 79 και 87). Δεν προϋποθέτει άδεια ή συναίνεση, σε οποιαδήποτε υφαλοκρηπίδα. Κι όμως, για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου, μια γαλλική ρηματική διακοίνωση, που θα εξασφάλιζε την επιχειρησιακή συνεργασία της Άγκυρας, αρκούσε ώστε μια NAVTEX να γράψει «συναίνεση».
Η Αθήνα διαβεβαίωσε ότι, με πυξίδα το Δίκαιο της Θάλασσας, άδεια δεν ζητήθηκε. Πιθανόν η πυξίδα να βρισκόταν σε νόμιμη άδεια απουσίας όσο διαρκούσε η γαλλική διαμεσολάβηση. Με διαφορετικούς τρόπους, το 2024 και το 2026, το Δίκαιο της Θάλασσας πνίγηκε στα βαθιά νερά του τουρκικού πειθαναγκασμού: τότε στην Κάσο, τώρα μέσω τρίτου. Νομικά, κανένα προηγούμενο. Πολιτικά, ένα τετελεσμένο de facto αναγνώρισης των τουρκικών διεκδικήσεων. Οι ελευθερίες δεν παζαρεύονται. Ασκούνται.
Το επεισόδιο δεν είναι αστοχία αλλά σύμπτωμα αιφνιδιασμού: συμμετέχουμε πλέον σε μια γεωπολιτική περιπέτεια, μια δοκιμασία αντοχών χωρίς το άλλοτε δεδομένο προστατευτικό δίχτυ. Καθώς υποχωρούν τα αξιακά αναχώματα του δυτικού δημοκρατικού υποδείγματος, ανοίγει ο δρόμος για δευτερεύουσες δυνάμεις, όπως η Τουρκία, να διεκδικήσουν αναβαθμισμένο ρόλο και να διαπραγματευτούν δυναμικά την επιρροή τους. Η αντιδυτικότητά της είναι «διεκδικητική», όχι «δομική». Έτσι, μετά την Ουκρανία και το Ιράν, η τουρκική αναβάθμιση είναι γεγονός.
Το κόστος, ωστόσο, έχει αποδέκτη. Η Δύση έχει, υπερβολικά μονόπλευρα, εκχωρήσει στην Ελλάδα το βάρος υπεράσπισης της «δυτικής λίμνης», χωρίς αντίστοιχο λόγο στη διαμόρφωσή της. Η Άγκυρα, θεσμοθετώντας τη «Γαλάζια Πατρίδα», φιλοδοξεί να γίνει κλειδοκράτορας του Αιγαίου. Οι πρωτεύουσες που της εμπιστεύονται τα κλειδιά δεν αγοράζουν σταθερότητα. Αγοράζουν στρατηγικό ρίσκο.
Το ρίσκο της Δύσης είναι η δική μας μόχλευση. Η δυτική επαναπροσέγγιση με την Τουρκία δεν είναι απειλή να ξορκίσουμε, αλλά ευκαιρία να αδράξουμε. Ο Φινλανδός Πρόεδρος Στουμπ τάχθηκε υπέρ βαθύτερης συνεργασίας με τον «απαραίτητο νατοϊκό σύμμαχο». Όσοι επιμένουν ότι οι Ευρωπαίοι δεν ενδιαφέρονται χάνουν τη μεγάλη εικόνα: όποιος ζητά, από τα F‑35 έως τον εκσυγχρονισμό της τελωνειακής ένωσης, καλείται και να δώσει. Το απέδειξε ο Γιάννος Κρανιδιώτης, ο τελευταίος αρχιτέκτονας: η στρατηγική του Ελσίνκι έδεσε την ευρωπαϊκή προοπτική της Άγκυρας με την ένταξη της Κύπρου.
Στην τακτική αναδίπλωση της Τουρκίας (2023–25), όμως, η Αθήνα προτίμησε ευσεβείς πόθους από δεδομένα και τη διμερή πεπατημένη από έναν «Κρανιδιώτη 2.0». Πώς περάσαμε από τον αρχιτέκτονα στον υπεργολάβο; Από τρία ελλείμματα πολιτικής. Στρατηγικής, αφού ακόμη συζητάμε το καλώδιο και καθόλου την αιγιαλίτιδα ζώνη. Προώθησης, αφού το Αιγαίο, κομβικό για το ΝΑΤΟ μετά το 2022, δεν έγινε ατού. Αφήγησης, αφού διαθέτουμε καλή εικόνα χωρίς επιρροή απέναντι σε κακή εικόνα με επιρροή.
Για να κλείσουν, η εξωτερική πολιτική χρειάζεται μέταλλο και βαρύτητα, που, επί Τραμπ, αξιώνουν από όσους την ασκούν διορατικότητα, στιβαρότητα και αυτοπεποίθηση. Δεν παραδίδονται με το χαρτοφυλάκιο ούτε αναπληρώνονται με επικοινωνιακούς χειρισμούς. Προϋποθέτουν το τρίπτυχο της ομαλότητας: άνθρωποι, διαδικασίες, πολιτικές. Όπου λείπουν, η διστακτικότητα βαφτίζεται σύνεση.
Μπορεί η μικρή μας στάνη να βγάλει και άλλο γάλα; Μπορεί, γιατί η ισχύς του μικρότερου κρίνεται από τη μόχλευση ανά ζήτημα, όχι από το μέγεθος. Ασκείται με «ρεαλισμό με αρχές»: ενεργητική διαπραγμάτευση πρώτα με Αμερικανούς και Ευρωπαίους, μετά με την Άγκυρα. Απέναντι στην «άδεια βιτρίνα» μιας κλινικά νεκρής ενταξιακής διαδικασίας, ας προτείνουμε ειδική σχέση ΕΕ–Τουρκίας σε πολυμερές πλαίσιο, με θετική αιρεσιμότητα που ανταμείβει μια εκλογικευμένη Τουρκία, όχι μια κατά φαντασία μεσογειακή υπερδύναμη.
Από τους συμμάχους, ας απαιτήσουμε δικαιότερη κατανομή βαρών: αν η ηγεμονία έχει καθήκοντα, η συμμαχία θεμελιώνει και δικαιώματα. Με έρεισμα την αποτροπή, η χώρα πρέπει να εκπέμπει κρυστάλλινο μήνυμα: η αναθεωρητική αυθαιρεσία θα έχει κόστος, καθώς κάθε ασάφεια ερμηνεύεται ως πρόσκληση για τετελεσμένα.
Πρώτο βήμα ομαλότητας, θεσμικός διάλογος και εθνική συνεννόηση αντί για άγονες αγκυλώσεις: Πρωθυπουργός και προκάτοχοι στο ίδιο τραπέζι. Μια απαιτητική διαπραγμάτευση, με θέσεις θεμελιωμένες στη διεθνή νομιμότητα, προσφέρει στο πολιτικό σύστημα και την ευκαιρία να γεφυρώσει το χάσμα που άνοιξαν τα χρόνια των μνημονίων ανάμεσα στο ίδιο και στην κοινωνία. Το εθνικό αφήγημα δεν έχει ιδεολογικά σύνορα. Ο εξωστρεφής πατριωτισμός ενίσχυσε ιστορικά τη θέση της χώρας. Η κοινωνία διψά να τον δει αναβαπτισμένο από τολμηρές ηγεσίες με πράξεις πίστης.
Συντάκτης ή παραλήπτης, αρχιτέκτονας ή υπεργολάβος: η απάντηση δεν έχει γραφτεί. Και το 1999 η αρχή ήταν δύσκολη. Ο Κρανιδιώτης επέμενε: «Πού θα πάει, θα τα καταφέρουμε». Η Ελλάδα μικραίνει μόνο όταν διστάζει.
* Ο Σωτήριος Σέρμπος είναι Καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, πρώην Σύμβουλος Εξωτερικής Πολιτικής του Πρωθυπουργού.