ΣτΕ: Το Υπ. Μετανάστευσης δεν μπορεί να “κόβει” ΜΚΟ κατά το δοκούν

Η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας έθεσε σαφή όρια στη διοικητική εποπτεία των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων παρότι η υποχρέωση των οργανώσεων να γράφονται στο προβλεπόμενο Μητρώο κρίνεται ως σύμφωνη με το Σύνταγμα της χώρας. Πρακτικά, το ΣτΕ έκρινε πως το Κράτος μπορεί να υποχρεώνει τις ΜΚΟ να γράφονται στο Μητρώο που συστάθηκε για να λαμβάνουν χρηματοδοτήσεις ή να δραστηριοποιούνται σε δομές, ωστόσο αφαιρεί από τον αρμόδιο Υπουργό τη δυνατότητα να ελέγχει την ένταξη των μελών.

Όλα αυτά παρά τους επικοινωνιακούς πανηγυρισμούς του Θάνου Πλέυρη ο οποίος χαρακτήρισε την απόφαση ως “μεγάλη νίκη” πριν προσθέσει πως αναμένει “το τελικό περιεχόμενο της απόφασης του ΣτΕ, προκειμένου να υπάρξει συμμόρφωση με όσα επιμέρους αυτή ορίζει”.

Συγκεκριμένα, το Δικαστήριο εξέτασε προσφυγές που αφορούσαν τη λειτουργία του “Μητρώου Ελληνικών και Ξένων Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (ΜΚΟ)” και του “Μητρώου Μελών Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (ΜΚΟ)” του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, τα οποία προβλέπονται στο άρθρο 78 του ν. 4939/2022 και ρυθμίζονται ειδικότερα με την υπουργική απόφαση 82876/8.5.2026.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Προέδρου του ΣτΕ:

“Ως προς την εξουσιοδοτική διάταξη της παραγράφου 5 του άρθρου 78 του ν. 4939/2022 για τη ρύθμιση των σχετικών με τη λειτουργία του Μητρώου Μελών Μ.Κ.Ο. ζητημάτων το Δικαστήριο έκρινε, κατά πλειοψηφία, ότι αντίκειται στο άρθρο 43 παρ. 2 εδ. β΄ του Συντάγματος, διότι με αυτήν παρέχεται εξουσιοδότηση για την έκδοση απόφασης του Υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου για τη ρύθμιση των εν λόγω ζητημάτων, χωρίς να περιέχεται στον νόμο η βασική ουσιαστική ρύθμιση σχετικά με τις προϋποθέσεις εγγραφής και πιστοποίησης των ενδιαφερομένων προσώπων στο Μητρώο Μελών Μ.Κ.Ο.”.

Η Τροποποίηση άρθρου 78 ν. 4939/2022 ανέφερε συγκεκριμένα:

“5. Με απόφαση του Υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου ορίζονται οι διαδικασίες και τα δικαιολογητικά εγγραφής και πιστοποίησης στο Μητρώο, οι προϋποθέσεις διαγραφής από αυτό, καθώς και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια για τη λειτουργία του Μητρώου”.

Σε απλά λόγια οι ΜΚΟ δεν υποχρεούνται να καταχωρούν τα απλά μέλη τους ή τους εθελοντές τους σε ξεχωριστό κυβερνητικό μητρώο μελών, καθώς αυτή η διαδικασία ακυρώθηκε.

Η Ολομέλεια έκρινε επίσης ότι η ρύθμιση που επιτρέπει στον Γενικό Γραμματέα Υποδοχής Αιτούντων Άσυλο να απορρίπτει ή να εγκρίνει αιτήσεις εγγραφής στο Μητρώο κατά διακριτική του ευχέρεια, αντίκειται στο δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι και βρίσκεται εκτός εξουσιοδότησης.

Η ακυρωθείσα τροποποίηση:

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με την ανακοίνωση του ΣτΕ: 

“Αντίκεινται στο δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι και έχουν τεθεί εκτός εξουσιοδότησης α) η ρύθμιση του άρθρου 3 παρ. 4 εδ. τελευταίο της Υ.Α. 82876/8.5.2026, σύμφωνα με την οποία ο Γενικός Γραμματέας Υποδοχής Αιτούντων Άσυλο διατηρεί το δικαίωμα, κατά συνεκτίμηση στοιχείων που αφορούν τη δράση των υπό εγγραφή φορέων και κατά τη διακριτική του ευχέρεια, να απορρίψει ή να κάνει δεκτή την αίτηση εγγραφής στο Μητρώο · ως προς την ίδια ρύθμιση κρίθηκε ότι αντίκειται επίσης στις αρχές της ασφάλειας δικαίου και της προβλεψιμότητας (με μειοψηφία)”.

Επίσης, η Υπουργική Απόφαση απαιτούσε από όσους διοικούν ή εκπροσωπούν τις ΜΚΟ να καταθέτουν το ποινικό τους μητρώο. Απέναντι σε αυτό το ζήτημα το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάσισε να στείλει ένα προδικαστικό ερώτημα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Δ.Ε.Ε.) ζητώντας διευκρινήσεις για τη συνταγματικότητα της πρόβλεψης αυτής.

 

Το ΣτΕ έκρινε επίσης ότι η οριζόντια απαγόρευση επανεγγραφής μιας οργάνωσης στο Μητρώο για δύο χρόνια μετά τη διαγραφή της δεν είναι νόμιμη, εφόσον η διαγραφή οφείλεται σε τυπικές μόνο παραβάσεις υποχρεώσεων. Σύμφωνα με την απόφαση, ένα τέτοιο μέτρο μπορεί να δικαιολογηθεί αποκλειστικά σε περιπτώσεις σοβαρότερων παραβάσεων, όπως η πλημμελής εκτέλεση του έργου που έχει αναλάβει η οργάνωση.

Το Δικαστήριο έκρινε ότι δεν παραβιάζουν το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι:

• η υποχρέωση ελέγχου των οικονομικών καταστάσεων των οργανώσεων από ορκωτούς ελεγκτές λογιστές,
• οι έλεγχοι για την τήρηση των υποχρεώσεων των εγγεγραμμένων οργανώσεων,
• η δυνατότητα διαγραφής οργάνωσης όταν διαπιστώνεται πλημμελής εκτέλεση του έργου που έχει αναλάβει.

 

Ανάμεσα στις ΜΚΟ που προσέφυγαν ήταν η RSA η οποία ανακοίνωσε σχετικά:

“Αντισυνταγματική ως προς βασικές της διατάξεις έκρινε η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) την Υπουργική Απόφαση για τη λειτουργία του Μητρώου ΜΚΟ του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, σε μία κρίσιμη εξέλιξη για τον πολυετή δικαστικό αγώνα που δίνουν για τη δίκαιη μεταχείριση της κοινωνίας των πολιτών η RSA και άλλες οργανώσεις.

Σύμφωνα με τη χθεσινή ανακοίνωσή του, το ΣτΕ κρίνει αντισυνταγματικές και αντίθετες με την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι τις διατάξεις που προβλέπουν τη δυνατότητα του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου να απορρίπτει την εγγραφή οργανώσεων στο Μητρώο ΜΚΟ κατά τη διακριτική του ευχέρεια, αυτές που υποχρεώνουν τις οργανώσεις να δημοσιεύουν τα στοιχεία των συνδρομητών και χορηγών τους, καθώς και αυτές που απαγορεύουν για διάστημα διετίας την επανεγγραφή οργανώσεων που έχουν διαγραφεί από το Μητρώο.

Παράλληλα, το Δικαστήριο υποβάλλει προδικαστικά ερωτήματα στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) σχετικά με τη συμβατότητα με την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και την προστασία των προσωπικών δεδομένων των ρυθμίσεων του ελληνικού νόμου που απαγορεύουν την εγγραφή οργανώσεων σε περίπτωση άσκησης ποινικής δίωξης σε βάρος όσων ασκούν την διοίκηση ή/και των νομίμων εκπροσώπων για οποιοδήποτε κακούργημα ή σε περίπτωση τελεσίδικης καταδίκης για συκοφαντική δυσφήμηση.

Αντισυνταγματική έκρινε, δε, τη διάταξη για τη σύσταση του Μητρώου Μελών ΜΚΟ με υπουργική απόφαση, εφόσον λείπουν από τον βασικό νόμο οι ουσιαστικές προϋποθέσεις για την εγγραφή των μελών, υπαλλήλων και συνεργατών οργανώσεων.

Η απόφαση αυτή αποτελεί μια κομβική νίκη και δικαίωση για τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών που δίνουν επί χρόνια έναν επίμονο αγώνα προάσπισης των δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου – και ειδικά για το Μητρώο ΜΚΟ από το 2020. Απέναντι στις συστηματικές προσπάθειες συρρίκνωσης του δημοκρατικού χώρου και στοχοποίησης της αλληλεγγύης, η Δικαιοσύνη βάζει φρένο στην αυθαιρεσία”.