“Όλοι έχουμε φανταστεί ότι είμαστε κάποιος άλλος. Γι’ αυτό αγαπάμε τόσο πολύ τη λογοτεχνία και το σινεμά.”

Πώς μεταβάλλεται η ταυτότητά μας στη διάρκεια της ζωής μας;

Ο Φερνάντο (Μανόλο Σόλο) είναι ένας χαμηλών τόνων καθηγητής γεωγραφίας, του οποίου η ζωή ανατρέπεται όταν η σύζυγός του εξαφανίζεται ξαφνικά. Η ταινία “Μια Φάρμα στην Πορτογαλία” της ισπανίδας Αβελίνα Πρατ, με καουρισμακικές πινελιές, πραγματεύεται την έννοια της ταυτότητας και πώς αυτή μεταβάλλεται κατά τη διάρκεια της ζωής μας.

Με κεντρικό σκηνικό μια μεγαλοπρεπή φάρμα στις ακτές της Πορτογαλίας και χαρακτήρες που εμπνέουν μια απλότητα και ταυτόχρονα ένα δυναμισμό, με προεξέχουσα την ιδιοκτήτρια της φάρμας, Αμάλια (η Μαρία ντε Μεντέιρος του “Pulp Fiction”), η Πρατ αγγίζει υπαρξιακά διλήμματα και ξετυλίγει με έντεχνο τρόπο την νομαδική φύση του ανθρώπου.

Η ανάγκη του Φερνάντο για μια καινούργια ζωή σε έναν νέο τόπο αποτελεί κεντρικό σημείο της ιστορίας. Ωστόσο, η μετακίνηση του εμπεριέχει κάτι το απρόσμενο και το ασυνήθιστο: για να μπορέσει να επαναπροσδιορίσει την ταυτότητά του, θα υιοθετήσει κάποιου άλλου.

Η Αβελίνα Πρατ βρέθηκε καλεσμένη στο 10ο Ισπανόφωνο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Αθήνας – FeCHA, όπου η σκηνοθέτρια ήταν επίσημη καλεσμένη. Μίλησε στο NEWS24/7 για τον ήρωα της ταινίας της, και την σημασία του αλλάζεις και να μετακινείσαι.

Η ταινία ξεκινά σαν μια φαντασίωση εξαφάνισης, με έναν άνδρα να περνά σε μια άλλη ζωή. Τι είναι αυτό που σε ενδιαφέρει περισσότερο σε αυτή την παρόρμηση;

Η ζωή είναι πολύ σύντομη, αυτό που ζούμε είναι πολύ περιορισμένο. Όλοι έχουμε φανταστεί ότι είμαστε κάποιος άλλος, ότι έχουμε μια διαφορετική ζωή. Γι’ αυτό αγαπάμε τόσο πολύ τη λογοτεχνία και το σινεμά. Και αυτή είναι μία από τις σημαντικότερες παρορμήσεις πίσω από αυτή την ταινία.

Από πού προέκυψε η ιδέα και ποια ήταν η πιο καθοριστική απόφαση στην εξέλιξή της ως ιστορίας;

Οι άνθρωποι αλλάζουν χώρες όλο και πιο συχνά στις μέρες μας. Ποιοι είναι οι λόγοι τους; Φυσικά, υπάρχει ένα μεγάλο κύμα οικονομικής μετανάστευσης, αλλά υπάρχουν και άλλες μετακινήσεις. Ήθελα να εξερευνήσω τις διαφορετικές διαδρομές ανθρώπων που, κάποια στιγμή, αφήνουν τα πάντα πίσω τους για να πάνε να ζήσουν σε μια άλλη χώρα. Αναρωτήθηκα τι μπορεί να συμβεί σε κάποιον ώστε να αποφασίσει να αφήσει πίσω του τα πάντα, τη δουλειά, την οικογένεια… και έπλασα μια ιστορία.

Ως καλλιτέχνιδα, σας ενδιαφέρει η ιδέα ότι κάτι “ψεύτικο” – είτε πρόκειται για μια ζωή, μια ταυτότητα ή ακόμη και ένα αντικείμενο – μπορεί τελικά να φτάσει σε έναν ορισμένο βαθμό αλήθειας; Ήταν κάτι που είχατε στο μυαλό σας κατά τη δημιουργία της ταινίας;

Φυσικά. Αυτό ακριβώς είναι το σινεμά: προσπαθούμε να μεταφέρουμε την αλήθεια μέσα από την καθαρή μυθοπλασία. Επινοούμε ιστορίες που μας βοηθούν να κατανοήσουμε πώς λειτουργούν τα πράγματα γύρω μας, πώς σχετιζόμαστε με τους άλλους. Κάθε καλή μυθοπλασία έχει στοιχεία από τα οποία το κοινό μπορεί να πιαστεί και να τα συνδέσει με τη δική του ζωή, με τον δικό του τρόπο να βλέπει τον κόσμο, και να δει άλλες πιθανότητες, άλλους τρόπους…

Η μετανάστευση είναι ένα κεντρικό θέμα της ιστορίας και στην ταινία την προσεγγίζετε με υπαρξιακούς όρους. Μπορεί ένας άνθρωπος να γίνει «μετανάστης» μέσα στην ίδια του την ύπαρξη;

Η ζωή μπορεί να γίνει αντιληπτή ως μια μόνιμη αναζήτηση καταφυγίου, μια μόνιμη αναζήτηση του δικού μας τόπου, του σπιτιού μας… όπως κι αν θέλουμε να το αποκαλέσουμε. Και αυτό δεν είναι μόνο ένας σωματικός ή γεωγραφικός τόπος.

Οι σερβικοί χαρακτήρες έχουν μεγάλο θεματικό βάρος στο πλαίσιο της ταινίας. Τι ήταν αυτό που σας προσέλκυσε σε αυτό το κομμάτι της σύγχρονης ευρωπαϊκής ιστορίας ως φόντο της ταινίας;

Τα σύνορα είναι ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα στον σημερινό κόσμο. Ιδιαίτερα μέσα στην Ευρώπη, μου είναι πολύ δύσκολο να καταλάβω γιατί, αν προέρχεσαι από ορισμένες χώρες, έχεις τα χαρτιά που σου επιτρέπουν να εργαστείς, ενώ αν προέρχεσαι από κάποιες άλλες χώρες δεν τα έχεις. Δεν λέω ότι υπάρχει λύση σε αυτό, είναι ένα πολύ περίπλοκο ζήτημα, αλλά και πάλι…

Στην ταινία απεικονίζουμε διαφορετικές μετακινήσεις από τη μία χώρα στην άλλη, δείχνουμε την αντίθεση ανάμεσα στο να μετακινείσαι από την Ισπανία στην Πορτογαλία και στο να μετακινείσαι από τη Σερβία στην Ισπανία. Καμία σχέση.

Υπό αυτή την έννοια, το πολιτικό και το προσωπικό/συναισθηματικό συνυπάρχουν στην αφήγηση. Είναι αυτή η ένταση κάτι που σας ενδιέφερε εξαρχής;

Στην αρχή η ιστορία βασιζόταν αποκλειστικά σε προσωπικές/συναισθηματικές/υπαρξιακές διαδρομές. Αλλά σύντομα, όταν δημιουργείς ένα παρελθόν για κάθε χαρακτήρα, όταν του δίνεις ένα πραγματικό υπόβαθρο, το πολιτικό εισχωρεί στο σενάριο. Ένα καλά μελετημένο, ρεαλιστικό σκηνικό ή πλαίσιο ενισχύει τη δύναμη της ταινίας. Αυτή η ένταση είναι εμπλουτιστική.

Μιλώντας για τους φυσικούς χώρους της ταινίας, τι ήταν αυτό που σας τράβηξε σε αυτή τη φάρμα ως χώρο; Τι σημαίνει για εσάς και τι ήταν αυτό που βρήκατε κινηματογραφικά ενδιαφέρον σε αυτήν;

Είναι ένας κόσμος εντελώς διαφορετικός από εκείνον της πόλης. Ήταν σημαντικό να δείξουμε την αντίθεση ανάμεσα στη ζωή που είχε ο Φερνάντο και στη ζωή που συναντά. Ο Φερνάντο προέρχεται από έναν κόσμο ιδεών, εννοιών. Η γνώση του προέρχεται από βιβλία και χάρτες. Και ξαφνικά βυθίζεται σε ένα νέο περιβάλλον όπου πρέπει να βάλει τα χέρια του στο χώμα, στη γη… Επίσης, είναι ένας τόπος όπου βρίσκει χρόνο και χώρο. Κάτι πολύ σπάνιο. Ο ρυθμός της ταινίας αλλάζει.

Η ταινία αφήνει χώρο για την αμφισημία, την εσωτερικότητα, τη σιωπή. Ποια είναι η σημασία του να αφήνουμε κάποια πράγματα άγνωστα; Νιώθετε ότι το σύγχρονο σινεμά έχει γίνει λιγότερο άνετο με την αμφισημία;

Είναι το κοινό που ολοκληρώνει την ταινία. Μου αρέσει να αφήνω λίγο χώρο στον καθένα ώστε να ολοκληρώσει αυτό που έχει δει με τις δικές του εμπειρίες, τις δικές του απόψεις και το δικό του υπόβαθρο. Δεν θέλω να πω σε κανέναν τι να σκεφτεί. Επίσης, αυτή η ταινία αφηγείται την ιστορία από την οπτική του Φερνάντο. Υπάρχουν πράγματα που εκείνος δεν γνωρίζει, επομένως ούτε το κοινό τα γνωρίζει. Θα πρέπει να ζήσουμε με αυτή την αβεβαιότητα, όπως κάνει και ο Φερνάντο.

Από πού αντλείτε γενικότερα την έμπνευσή σας; Υπάρχει μια λογοτεχνική ποιότητα στον τρόπο με τον οποίο εξελίσσεται η ταινία με την πάροδο του χρόνου. Βλέπετε την ταινία ως λογοτεχνική με οποιονδήποτε τρόπο; Υπήρχαν επιρροές από τον κόσμο της λογοτεχνίας;

Ναι. Η ταινία έχει μια έντονη λογοτεχνική ποιότητα, είναι αλήθεια. Για μένα, η λογοτεχνία είναι η μεγαλύτερη επιρροή. περισσότερο και από το σινεμά κάποιες φορές, ειδικά όταν σκέφτομαι ιστορίες και γράφω σενάρια. Συγγραφείς όπως ο Enrique Vila-Matas στην Ισπανία ή ο Gueorgui Gospodinov στη Βουλγαρία είναι σημαντικές αναφορές.