Στην Κύθνο δες τις μικρές χειρονομίες στα καφενεία, στις πλατείες και στα πανηγύρια

Το Thermia Project επιστρέφει για πέμπτη συνεχή χρονιά στην Κύθνο, παρουσιάζοντας την ομαδική έκθεση σύγχρονης τέχνης Convivial Gestures, η οποία αποτελεί το αποτέλεσμα του φετινού προγράμματος φιλοξενίας καλλιτεχνών στο νησί. Από τις 4 έως τις 19 Ιουλίου, το Δημοτικό Σχολείο της Χώρας Κύθνου φιλοξενεί τα νέα έργα των Κυβέλης Ζωής, Γιάννη Μαλινάκη και Πολίνας Μήλιου, σε επιμέλεια της Οντέτ Κουζού, με ελεύθερη είσοδο για το κοινό.

Η έκθεση στρέφει το βλέμμα στις μικρές, σχεδόν ανεπαίσθητες χειρονομίες που συγκροτούν την καθημερινή ζωή ενός νησιού: τις συναντήσεις στα καφενεία και στις πλατείες, τα πανηγύρια, τις κοινές διαδρομές, τις στιγμές ξεκούρασης, μουσικής και συντροφικότητας. Μέσα από αυτές τις βιωματικές πρακτικές, που αποτελούν ζωντανό κομμάτι της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της Κύθνου, οι καλλιτέχνες εξερευνούν τους τρόπους με τους οποίους οι κοινότητες διαμορφώνουν συλλογική μνήμη, ταυτότητα και σχέσεις.

Κατά τη διάρκεια της παραμονής τους στην Κύθνο, οι τρεις δημιουργοί ανέπτυξαν νέα έργα σε άμεσο διάλογο με τον τόπο και τους ανθρώπους του. Η ζωγραφική, η γλυπτική και οι εγκαταστάσεις τους συνομιλούν με τις αφηγήσεις, τα έθιμα και τις καθημερινές εμπειρίες του νησιού, προτείνοντας μια σύγχρονη εικαστική ανάγνωση της συνύπαρξης, όπου η τέχνη λειτουργεί ως πεδίο συνάντησης ανάμεσα στη μνήμη, την παράδοση και το παρόν.

Πώς μετατρέπεται η καθημερινότητα ενός κυκλαδίτικου νησιού σε σύγχρονη εικαστική δημιουργία; Η επιμελήτρια της έκθεσης, Οντέτ Κουζού, μιλά στο News24/7 για το Convivial Gestures, τις μικρές χειρονομίες που κρατούν ζωντανές τις κοινότητες και τη σημασία της βιωματικής έρευνας στη σύγχρονη τέχνη.

Η φετινή έκθεση εστιάζει στις μικρές χειρονομίες της καθημερινής συνύπαρξης. Τι ήταν αυτό που σας έκανε να αναζητήσετε το θέμα ακριβώς στην Κύθνο;

Στην Κύθνο η καθημερινότητα εξακολουθεί να εκτυλίσσεται σε μεγάλο βαθμό στον δημόσιο χώρο. Οι άνθρωποι συναντιούνται αυθόρμητα στα σοκάκια, στις πλατείες και στα καφενεία, μοιράζονται τον χρόνο τους, συμμετέχουν στα πανηγύρια και στις τοπικές γιορτές και αποτελούν τρόπους με τους οποίους διατηρούν ζωντανές τις μεταξύ τους σχέσεις. Πρόκειται για μικρές, ανεπίσημες χειρονομίες που δύσκολα καταγράφονται, αλλά διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί μια κοινότητα και πιστεύω πως αποτελούν μέρος της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς του τόπου. Με ενδιέφερε η σύγχρονη τέχνη να λειτουργήσει ως εργαλείο παρατήρησης και ερμηνείας αυτών των πρακτικών, όχι με μια νοσταλγική ή λαογραφική ματιά, αλλά ως κάτι ζωντανό, που συνεχίζει να εξελίσσεται και να συνυπάρχει με τις νέες συνθήκες ζωής στο νησί. Εκεί θεωρώ ότι βρίσκεται και το ενδιαφέρον της φετινής θεματικής.

Ποιες πλευρές της ζωής στο νησί λειτούργησαν ως αφετηρία για τους καλλιτέχνες; Υπήρξε κάποια εικόνα ή συνήθεια που τους επηρέασε ιδιαίτερα;

Οι καλλιτέχνες πέρασαν τρεις εβδομάδες, τον Μάιο, στην Κύθνο, αφιερώνοντας χρόνο στην εξερεύνηση του νησιού, των εθίμων του, καθώς και στη γνωριμία με τους ανθρώπους του. Ο/Η καθένας/μία προσέγγισε αυτά τα ερεθίσματα διαφορετικά, μέσα από τη δική του/της εικαστική πρακτική. Για παράδειγμα, η Κυβέλη Ζωή εμπνεύστηκε από τις καθημερινές στιγμές συναντήσεων στα στενά της Χώρας, καθώς και από σκηνές τοπίων που αντλούν από την παράδοση των γιορτών της Κύθνου. Από την άλλη, ο Γιάννης Μαλινάκης συνδύασε εικόνες του τοπίου, της μουσικής και της καθημερινότητας μαζί με ονειρικά στοιχεία της χαρακτηριστικά της ζωγραφικής του, ενώ η Πολίνα Μήλιου στράφηκε και στο έθιμο της Κούνιας της Λαμπρής ως γλυπτική αφορμή.

Το Thermia Project συμπληρώνει πέντε χρόνια. Πώς έχει εξελιχθεί η σχέση του προγράμματος με την τοπική κοινότητα από την πρώτη διοργάνωση μέχρι σήμερα;

Νομίζω ότι αυτό που έχει αλλάξει περισσότερο είναι ότι το Thermia Project δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως μια μεμονωμένη πολιτιστική δράση που έρχεται στο νησί κάθε καλοκαίρι, αλλά ως μια πρωτοβουλία που έχει αποκτήσει συνέχεια και χτίζει σταδιακά σχέσεις εμπιστοσύνης. Ένα παράδειγμα είναι το Δημιουργικό Παιδικό Εργαστήριο, το οποίο πραγματοποιήσαμε για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά σε συνεργασία με τον Δήμο Κύθνου. Η συμμετοχή των παιδιών και ο ενθουσιασμός τους μας έδειξαν ότι αυτή η δράση έχει αρχίσει να γίνεται μέρος του προγράμματος και της σχέσης που χτίζουμε με το νησί.

Οι τρεις καλλιτέχνες προέρχονται από διαφορετικές αφετηρίες και μέσα. Τι κοινό στοιχείο είδατε στις πρακτικές τους και επιλέξατε να τους φέρετε μαζί σε αυτή την έκθεση;

Και οι τρεις τους τοποθετούν τον άνθρωπο στο επίκεντρο της πρακτικής τους και προσεγγίζουν τη μνήμη και στοιχεία της καθημερινής ζωής μέσα από μια σύγχρονη εικαστική ματιά. Η Κυβέλη τείνει σε ζωγραφικές συνθέσεις που μοιάζουν με φαντασιακά σκηνικά όπου συναντιούνται χειρονομίες των ανθρώπων του τόπου που παρατηρεί, ο Γιάννης μέσα από τις διαχρονικές ανθρώπινες φιγούρες που κατοικούν τα έργα του, και η Πολίνα μέσα από γλυπτικές παρεμβάσεις που ενεργοποιούνται από την ανθρώπινη παρουσία και τη σχέση του σώματος με τον χώρο. Ταυτόχρονα, αισθανόμουν ότι οι δουλειές τους μοιράζονταν μια κοινή ευαισθησία στη χρωματική παλέτα και στο φως, κάτι που μου θύμιζε έντονα την Κύθνο, τον ιδιαίτερο ουρανό, τον ορίζοντα και τις αποχρώσεις του τοπίου. Είχα την αίσθηση ότι τα έργα τους θα συνομιλούσαν ήδη με το νησί, πριν ακόμη βρεθούν εκεί.

Πόσο διαφορετικά θα ήταν τα έργα αν είχαν δημιουργηθεί σε ένα ατελιέ της Αθήνας και όχι μέσα από μια περίοδο παραμονής και έρευνας στην Κύθνο;

Πιστεύω ότι θα ήταν εντελώς διαφορετικά. Η ουσία ενός residency είναι ότι δίνει στους καλλιτέχνες τον χρόνο να εξερευνήσουν έναν τόπο χωρίς να γνωρίζουν εκ των προτέρων πού θα τους οδηγήσει αυτή η διαδικασία. Οι ιδέες προκύπτουν μέσα από τις περιηγήσεις, τις συναντήσεις, τις εικόνες και τις εμπειρίες που αποκτούν όσο βρίσκονται στην Κύθνο. Δεν έρχονται με έτοιμα έργα ή μια προκαθορισμένη πρόταση. Τα έργα διαμορφώνονται σταδιακά μέσα από τη βιωματική σχέση που αναπτύσσουν με τον τόπο. Παράλληλα, η συνθήκη της συγκατοίκησης και της καθημερινής συνεργασίας δημιουργεί έναν συνεχή διάλογο μεταξύ τους, ο οποίος επηρεάζει ουσιαστικά την εξέλιξη της δουλειάς τους. Όλοι εργάζονται με κοινό στόχο την παραγωγή νέων έργων για την έκθεση που ακολουθεί μετά την ολοκλήρωση της φιλοξενίας.

Σε μια εποχή όπου η κοινωνική ζωή μεταφέρεται όλο και περισσότερο στις οθόνες, τι πιστεύετε ότι μπορούν να μας θυμίσουν οι μορφές συλλογικότητας που εξακολουθούν να επιβιώνουν στα νησιά;

Η κοινωνική ζωή σήμερα διαμεσολαβείται παντού από την εικόνα, την ταχύτητα και την απόσταση. Αυτό που με ενδιαφέρει στην Κύθνο είναι ότι ορισμένες μορφές συνύπαρξης εξακολουθούν να χρειάζονται φυσική παρουσία: να μοιράζεσαι εγγύτητα, χρόνο, αναψυχή, μια γιορτή, μια διαδρομή, μια στάση κάπου για να πεις τα νέα σου. Δεν θα ήθελα δηλαδή να το αντιμετωπίσουμε ως κάτι εξιδανικευμένο ή ως μια εικόνα του παρελθόντος, αλλά να αναρωτηθούμε τι σημαίνει σήμερα να βρίσκεις αφορμές να συνυπάρχεις και να μοιράζεσαι έναν αυθόρμητο χώρο ή μια εμπειρία με άλλους ανθρώπους. Νομίζω ότι αυτό είναι τελικά και το ερώτημα που θέτει η φετινή έκθεση.