Από την αίθουσα του Εφετείου στο Θέατρο Βράχων: Η Δώρα Χρυσικού σε μια συγκλονιστική κατάθεση ψυχής

Δεκαοχτώ ενάτου ο Παύλος Φύσσας δολοφονήθηκε από τη ναζιστική οργάνωση. Τέσσερις τρίτου το εφετείο έκρινε ένοχους τους 42 κατηγορούμενος, μεταξύ αυτών και τον δολοφόνο του Παύλου. Η Χρυσή Αυγή είναι εγκληματική οργάνωση. Και το «Δεκαοχτώ Ενάτου» επιστρέφει για μία ξεχωριστή παράσταση στο Θέατρο Βράχων Μελίνα Μερκούρη στις 17 Ιουνίου.

Το «Δεκαοχτώ Ενάτου» είναι ο θεατρικός μονόλογος που έχει ήδη συγκινήσει άπαντες, γιατί δεν αφηγείται απλώς μία από τις πιο σκοτεινές σελίδες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, αλλά επιχειρεί να φωτίσει το πρόσωπο εκείνου που συνήθως μένει αόρατο: του απλού ανθρώπου που βρίσκεται μπροστά σε ένα ιστορικό γεγονός και καλείται να αποφασίσει αν θα σωπάσει ή αν θα αναλάβει το κόστος της αλήθειας.

Το έργο της Μαρίας Λούκα, σε σκηνοθεσία Κοραή Δαμάτη και ερμηνεία της Δώρας Χρυσικού, είναι εμπνευσμένο από τις πραγματικές καταθέσεις των δύο νεαρών γυναικών που βρέθηκαν τυχαία μπροστά στη δολοφονία του Παύλου Φύσσα το βράδυ της 18ης Σεπτεμβρίου 2013 στο Κερατσίνι. Δύο κορίτσια που θα μπορούσαν να είχαν κάνει αυτό που τους συνέστηναν σχεδόν όλοι: να μη μπλέξουν. Να κοιτάξουν αλλού. Να ξεχάσουν. Δεν το έκαναν. Και αυτή ακριβώς η στιγμή βρίσκεται στον πυρήνα της παράστασης αυτής.

Η ηρωίδα του έργου δεν είναι μια γενναία αγωνίστρια χωρίς αμφιβολίες. Δεν είναι ένας άνθρωπος που γνωρίζει εξαρχής ποιο είναι το σωστό και το ακολουθεί αταλάντευτα. Είναι ένας καθημερινός άνθρωπος. Μια κοπέλα που τρέμει, φοβάται, αμφιβάλλει, λυγίζει, σκέφτεται να τα παρατήσει. Βρίσκεται λίγες ώρες πριν από την κατάθεσή της στη δίκη της Χρυσής Αυγής και παλεύει με τον εαυτό της.

Όπως έχει πει η Δώρα Χρυσικού στη συνέντευξη που έδωσε στο NEWS 24/7: «Δεν ήθελα να δημιουργήσω μια ηρωίδα-πασιονάρια. Ήθελα να φτιάξω μια ηρωίδα εύθραυστη, να παλεύει με το νευρικό της σύστημα και με τον φόβο της και να δίνει μάχη με τον εαυτό της για να ξεπεράσει τις αγκυλώσεις και να πάει να καταθέσει».

Αυτός ο φόβος είναι και ο μεγάλος πρωταγωνιστής της παράστασης. «Ο φόβος και το σοκ είναι οχήματα αλλαγής», λέει η Δώρα Χρυσικού. Και πράγματι, το «Δεκαοχτώ Ενάτου» εξερευνά ακριβώς τη στιγμή κατά την οποία ένας συνηθισμένος άνθρωπος μετατρέπεται σε ιστορικό υποκείμενο. Τη στιγμή που η αδιαφορία παύει να είναι επιλογή.

Η παράσταση γεννήθηκε μέσα από την προσωπική εμπειρία της ίδιας της ηθοποιού στις αίθουσες του Εφετείου. Για χρόνια η Δώρα Χρυσικού παρακολουθούσε τη δίκη της Χρυσής Αυγής ως ενεργή πολίτης. Εκεί γνώρισε την οικογένεια του Παύλου Φύσσα, τη Μάγδα Φύσσα και τους ανθρώπους που σήκωσαν στις πλάτες τους έναν δικαστικό αγώνα που κράτησε περισσότερο από πέντε χρόνια.

«Θεώρησα χρέος μου ως πολίτης αυτής της χώρας να πηγαίνω στη δίκη. Ήταν η μεγαλύτερη δίκη της μεταπολίτευσης», δηλώνει χαρακτηριστικά.

Η ιδέα για την παράσταση γεννήθηκε σε μία από αυτές τις δικαστικές συνεδριάσεις. Από την ανάγκη να μη μείνουν μόνο ως δικαστικά πρακτικά οι ιστορίες των ανθρώπων που βρέθηκαν απέναντι στον φόβο και αποφάσισαν να τον ξεπεράσουν.

Η Δώρα Χρυσικού βρίσκεται μόνη επί σκηνής και κουβαλά το βάρος μιας ολόκληρης εποχής

Η ερμηνεία της μετατρέπει τη Δάφνη, την ηρωίδα του έργου, σε κάτι πολύ περισσότερο από έναν θεατρικό χαρακτήρα. Γίνεται η γειτόνισσα, η φίλη, η αδελφή, ο άνθρωπος της διπλανής πόρτας που ξαφνικά βρίσκεται αντιμέτωπος με την Ιστορία.

Η παράσταση δεν αφορά μόνο τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα. Αφορά όσα προηγήθηκαν και όσα ακολούθησαν. Αφορά την κανονικοποίηση του μίσους, τη βία που φυτρώνει στις γειτονιές, την κοινωνική αδιαφορία και τη στιγμή που οι δημοκρατίες δοκιμάζονται.

Η ίδια η ηθοποιός έχει μιλήσει συχνά για το σοκ που ένιωσε από τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα. «Η δολοφονία του Παύλου ήταν σοκ, σαν να κάθεσαι σε μια ηλεκτρική καρέκλα. Μέχρι τότε δολοφονούνταν μετανάστες από ανθρώπους που είχαν απόλυτη συγκάλυψη και ατιμωρησία. Ο Παύλος έγινε το σημείο καμπής».

Μέσα από την παράσταση αναδεικνύεται και μια άλλη, βαθιά πολιτική διάσταση: η ευθύνη της κοινωνίας απέναντι στον φασισμό.

Η Δώρα Χρυσικού αποφεύγει συνειδητά να αντιμετωπίσει το έργο ως μια κομματική αφήγηση. «Το εγχείρημα είναι πολιτικό, δεν είναι κομματικό», τονίζει στη συνέντευξή της. «Θα ήθελα να έρθει να δει την παράσταση κάθε άνθρωπος που πιστεύει στη δημοκρατία. Η δολοφονία του Παύλου δεν ανήκει ούτε στην Αριστερά ούτε στην Αναρχία. Αφορά όλους μας».  Αυτή η οπτική διαπερνά ολόκληρο το έργο.

Το «Δεκαοχτώ Ενάτου» δεν μιλά μόνο για τον Παύλο Φύσσα

Μιλά για την επιλογή ανάμεσα στην αδιαφορία και τη συμμετοχή. Για το αν θα σηκώσουμε το βλέμμα όταν συμβαίνει η αδικία δίπλα μας. Για το αν μπορούμε να νικήσουμε τον φόβο.

«Δεν πιστεύω ότι υπάρχουν άνθρωποι γεννημένοι ήρωες», λέει χαρακτηριστικά η Δώρα Χρυσικού. «Υπάρχουν άνθρωποι που κάποια στιγμή γίνονται μεγαλύτεροι από τον φόβο τους».

Ίσως γι’ αυτό η παράσταση συγκινεί τόσο βαθιά. Επειδή δεν εξιδανικεύει τους ανθρώπους. Αντίθετα, αναγνωρίζει τις ρωγμές τους, τις αδυναμίες τους, την αγωνία τους. Και ακριβώς μέσα από αυτές αναδεικνύει τη σημασία της επιλογής.

Στο τέλος, η ηρωίδα αποφασίζει να μιλήσει, να καταθέσει, να πει αυτό που είδε, να αρνηθεί να γίνει συνένοχη της σιωπής. Και κάπου εκεί ο προσωπικός της αγώνας συναντά τον συλλογικό.
Γιατί, όπως υπενθυμίζει η Μάγδα Φύσσα, «η αγάπη, η αλληλεγγύη και η ειρήνη κέρδισαν».

Μην χάσετε το «Δεκαοχτώ Ενάτου». Δεν είναι μόνο μια παράσταση για μια δολοφονία που σημάδεψε την Ελλάδα ή μια παράσταση που λειτουργεί ως φόρος τιμής στον Παύλο Φύσσα. Είναι μια παράσταση για τη δημοκρατία, τη μνήμη και την ευθύνη που θυμίζει ότι ο φασισμός δεν ηττάται μόνο στις δικαστικές αίθουσες, αλλά καθημερινά, μέσα στις κοινωνικές σχέσεις, στις γειτονιές, στους χώρους εργασίας και στις μικρές προσωπικές αποφάσεις του καθενός μας.