Ο Ιωάννης Μανταφούνης φέρνει στην Αθήνα διαφορετικές καταστάσεις της ανθρώπινης εμπειρίας

Ο Ιωάννης Μανταφούνης είναι μία από τις πιο αναγνωρίσιμες ελληνικές παρουσίες στον σύγχρονο ευρωπαϊκό χορό. Γεννημένος στην Αθήνα, με σπουδές στο Ωδείο του Παρισιού, πέρασε από σημαντικά διεθνή σύνολα όπως το Nederlands Dans Theater II και τη The Forsythe Company, πριν διαμορφώσει τη δική του χορογραφική γλώσσα.

Τα τελευταία χρόνια βρίσκεται στο τιμόνι της Dresden Frankfurt Dance Company και έχει στο επίκεντρο της δουλειάς του τον αυτοσχεδιασμό, τη συμμετοχή του κοινού και τη διαρκή επαναδιαπραγμάτευση της σχέσης ανάμεσα στον χορευτή και τον θεατή.

Ο Ιωάννης Μανταφούνης επιστρέφει τώρα στην Αθήνα και στις 11 Οκτωβρίου μαζί με τη Dresden Frankfurt Dance Company ρίχνουν την αυλαία του One & Only Athens Festival στο νέο FLUX Laboratory Athens με το «A Land Within», μια site-specific περιπατητική παράσταση που μετακινεί τον θεατή από την ασφάλεια της θέσης του και τον βάζει μέσα στη δράση.

Το έργο συνοψίζει με καθαρό τρόπο όσα απασχολούν εδώ και χρόνια τον ίδιο τον σπουδαίο χορογράφο: την ελευθερία του σώματος, την ευθύνη της στιγμιαίας επιλογής, τον αυτοσχεδιασμό ως πραγματική πράξη δημιουργίας και την ανάγκη να σπάσει η παραδοσιακή απόσταση ανάμεσα στη σκηνή και το κοινό.

Στο «A Land Within», οι θεατές κινούνται ελεύθερα ανάμεσα σε διαφορετικούς χώρους και καταστάσεις, ακολουθώντας τις διαδρομές των ερμηνευτών και διαμορφώνοντας τη δική τους εμπειρία της παράστασης. Με αφετηρία τις σκέψεις του φιλοσόφου Maxime Rovere γύρω από τη σύγκρουση και τη συγχώρεση, το έργο εξερευνά διαφορετικές όψεις της ανθρώπινης εμπειρίας και θέτει στο κέντρο το σώμα ως πεδίο συνάντησης, έντασης και επικοινωνίας.

Η παρουσίαση του έργου ολοκληρώνει ένα φεστιβάλ που από την πρώτη ημέρα επιχείρησε να ανοίξει νέες συνομιλίες ανάμεσα στον χορό, την αρχαιολογία, την τεχνολογία, τη μουσική, την εικόνα και την πόλη. Το One & Only Athens Festival αποτελεί ουσιαστικά το πρώτο μεγάλο αποτύπωμα του νέου FLUX Laboratory Athens, ενός χώρου που θέλει να λειτουργήσει ως σημείο συνάντησης ανάμεσα στην καλλιτεχνική δημιουργία, την έρευνα και τον δημόσιο διάλογο.

Λίγο πριν από την παρουσίαση του «A Land Within», ο Ιωάννης Μανταφούνης μιλά στο NEWS 24/7 για τον αυτοσχεδιασμό, την ελευθερία και την ευθύνη των χορευτών, για όσα μπορεί να πει το σώμα εκεί όπου οι λέξεις δεν αρκούν, για τη σχέση τέχνης και πολιτικής, αλλά και για την εικόνα που αντικρίζει σήμερα επιστρέφοντας στην ελληνική χορευτική σκηνή.

“Το «A Land Within» γεννήθηκε από την ιδέα ενός κοινού που περπατά μέσα στους χώρους στους οποίους δουλεύουμε. Υπήρχε επίσης η σκέψη να φέρουμε το κοινό πιο κοντά στους ερμηνευτές μας, ώστε να δούμε τι θα μπορούσαν να μοιραστούν μεταξύ τους. Έτσι προέκυψε η ιδέα να δημιουργήσουμε σταθμούς σε διαφορετικά περιβάλλοντα και να συνθέσουμε αυτή την περιπατητική διαδρομή” αναφέρει ο Ιωάννης Μανταφούνης.

Και συνεχίζει μιλώνας για το κοινό που δεν κάθεται απέναντι από τη σκηνή, αλλά είναι ελεύθερο να περιπλανηθεί μέσα στην παράσταση. 

“Όταν το κοινό αλλάζει οπτική, μετατοπίζεται ταυτόχρονα και κάτι στις προσδοκίες του. Η εμπειρία του γίνεται περισσότερο αυτό που το ίδιο αναζητά και λιγότερο κάτι που του προβάλλεται ή του επιβάλλεται.

Οι θεατές γίνονται πιο ενεργοί και λιγότερο παθητικοί και, κατά κάποιον τρόπο, παρακολουθούν πιο προσεκτικά, καθώς μπορούν να επιλέξουν τον δικό τους χρόνο ως προς την εξέλιξη της διαδρομής και των γεγονότων. Αυτό τους προσφέρει αυτονομία, τόσο ως κοινό όσο και ως ανθρώπους”.

Η δουλειά σας βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στον αυτοσχεδιασμό. Πόσο δύσκολο είναι για έναν καλλιτέχνη να εγκαταλείψει τον έλεγχο και να αποδεχθεί ότι μια παράσταση δεν θα είναι ποτέ ακριβώς ίδια με την προηγούμενη;

“Είναι εύκολο, αν αυτό έχεις επιλέξει για τη ζωή σου. Είναι δύσκολο, αν σου επιβάλλεται. Στη DFDC όλοι έρχονται για να δουλέψουν πάνω στον χορευτικό αυτοσχεδιασμό και αναζητούν νέες προκλήσεις προς αυτή την κατεύθυνση. Εμείς το φτάνουμε στα άκρα όσον αφορά την ελευθερία στη λήψη αποφάσεων. Αυτό απαιτεί από τους χορευτές ένα διαφορετικό επίπεδο ευθύνης.”

Το «A Land Within» μιλά για τη σύγκρουση και τη συγχώρεση. Σε μια εποχή κατά την οποία οι άνθρωποι φαίνεται να δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να συνδεθούν πραγματικά μεταξύ τους, μπορεί ο χορός να κάνει κάτι που οι λέξεις και ο πολιτικός διάλογος δεν μπορούν;

Αυτό που αποκαλούμε σύγκρουση είναι το αποτέλεσμα ανταγωνιστικών καταστάσεων με τις οποίες μας φέρνει αντιμέτωπους η ζωή. Το σώμα βρίσκεται στον πυρήνα αυτής της διαδικασίας. Το βλέπουμε σήμερα παντού στον κόσμο. Και το σώμα είναι κάτι περισσότερο από το φυσικό σώμα· υπάρχουν τόσα πολλά στοιχεία που μας κάνουν ανθρώπους. Στους διαφορετικούς σταθμούς του «A Land Within» προτείνουμε διαφορετικές καταστάσεις της ανθρώπινης εμπειρίας.

Οι άνθρωποι είναι πολιτικά όντα από τη φύση τους. Δεν χρειάζεται να μιλήσεις για πολιτική για να τη δεις να εμφανίζεται σε κάθε πτυχή της ζωής μας. Επομένως, πρέπει να τη διαχειριστούμε και να προσπαθήσουμε να αξιοποιήσουμε όσο καλύτερα μπορούμε ό,τι προκύπτει από αυτήν.

Ελπίζω ότι εμείς το κάνουμε με δημιουργικό τρόπο”.

Το σώμα είναι το βασικό σας εργαλείο επικοινωνίας. Σε έναν κόσμο όπου η επικοινωνία πραγματοποιείται όλο και περισσότερο μέσα από οθόνες, τι μπορεί να μας πει ένα σώμα που δεν μπορεί να μεταφραστεί σε λέξεις;

“Στην ουσία, τα πάντα. Διαθέτουμε ένα εργαλείο, το σώμα, που φαίνεται να έχει τεράστιες δυνατότητες έκφρασης και δράσης, αλλά τις περισσότερες φορές δεν γνωρίζουμε καν πώς να το χρησιμοποιήσουμε στο πλήρες εύρος των δυνατοτήτων του.

Έχουμε μόνο να κερδίσουμε αν συνεχίσουμε να ερευνούμε αυτό το σώμα που έχουμε. Το σώμα σου δίνει συνεχώς σημάδια, με άμεσο τρόπο. Οι λέξεις που χρησιμοποιούμε έχουν ήδη φιλτραριστεί από το μυαλό μας, ώστε να μπορέσουμε να δώσουμε νόημα σε αυτό που αισθανόμαστε. Επομένως, η αίσθηση που βιώνεις θα είναι πάντοτε ισχυρότερη από την εξήγηση που μπορείς να δώσεις γι’ αυτήν.

Αυτό ισχύει γενικότερα για εμάς, αλλά και για τον χορό. Σε αυτό το έργο προσπαθούμε να φέρουμε αυτή την ιδέα στο προσκήνιο”.

Το FLUX Laboratory ήρθε στην Αθήνα με την υπόσχεση να δημιουργήσει έναν χώρο όπου ο χορός συναντά την επιστήμη, την αρχαιολογία, την τεχνολογία και την κοινωνία. Τι θα θέλατε πραγματικά να δείτε να αλλάζει μέσα από αυτή τη συνάντηση;

“Από τη δική μου πλευρά, αγαπώ πάντα τη συνεργασία ανάμεσα σε διαφορετικά πεδία και τη γνώση που μπορούμε να μοιραστούμε. Όλα έχουν να κάνουν με την πρόοδο και με μια αδιάκοπη διαδικασία έρευνας.

Θα ήθελα πολύ να δω πώς αυτές οι συναντήσεις μπορούν να μας πάνε ένα βήμα παραπέρα στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο λειτουργούν τα πράγματα, όχι στη βασική ή θεωρητική τους μορφή, αλλά όταν οι άνθρωποι συναντιούνται πραγματικά”.

Το FLUX χρησιμοποιεί την έννοια του «οικουμενικού φιλότιμου» και μιλά για φιλοξενία, συνύπαρξη και ανταλλαγή. Τι σημαίνει πραγματικά για εσάς να «φιλοξενείς» έναν καλλιτέχνη, μια ιδέα ή ένα κοινό;

“Είναι η έννοια της πρόθεσης που σε κάνει καλό οικοδεσπότη. Το να παίρνεις το κοινό από το χέρι ή να το αγκαλιάζεις μέσα σε ένα έργο είναι κάτι στο οποίο εστιάζουμε ιδιαίτερα. 

Έχω δημιουργήσει μια μέθοδο αυτοσχεδιασμού που, στην ουσία, αφορά αυτή τη συνειδητή και σκόπιμη «αγκαλιά». Με αυτόν τον τρόπο εκπαιδευόμαστε, δημιουργούμε και παρουσιάζουμε τη δουλειά μας καθημερινά εδώ και πολλά χρόνια. Είναι κάτι που πρέπει να το βιώσεις περισσότερο παρά να μιλήσεις γι’ αυτό.

Ένα πράγμα, πάντως, είναι βέβαιο: πρέπει να κοιτάζουμε ο ένας τον άλλον, ώστε να μπορέσουμε να συναντηθούμε και, ενδεχομένως, να μοιραστούμε κάτι μαζί.

Στη DFDC δουλεύουμε πολύ προς αυτή την κατεύθυνση”.

Επιστρέφετε στην Αθήνα έχοντας πίσω σας μια σημαντική διεθνή καριέρα και πλέον την ευθύνη της διεύθυνσης μιας μεγάλης ευρωπαϊκής ομάδας χορού. Όταν κοιτάζετε την πόλη όπου ξεκινήσατε, τι βλέπετε να έχει αλλάξει στον ελληνικό χορό και τι θεωρείτε ότι εξακολουθεί να λείπει;

“Η Ελλάδα έχει διανύσει πολύ μεγάλο δρόμο. Πλέον, Έλληνες καλλιτέχνες περιοδεύουν σε όλο τον κόσμο και μιλούν με τη δική τους φωνή. Νομίζω ότι αυτό από μόνο του τα λέει όλα.

Είναι πραγματικά συναρπαστικό να βλέπεις όλη αυτή τη δραστηριότητα να αναδύεται και να ανθίζει. Είμαι περήφανος για αυτή την εξέλιξη και για τους καλλιτέχνες που την έκαναν δυνατή”.