Γρίπη και κρυολόγημα: Πώς να τα αποφύγετε – Οι συμβουλές των ειδικών

Το φθινόπωρο φέρνει μαζί του χαμηλότερες θερμοκρασίες, περισσότερους κλειστούς χώρους και, μαζί, την έξαρση των κρυολογημάτων και της γρίπης.

Την ίδια στιγμή, αυξάνονται οι υποσχέσεις για «θαυματουργές» λύσεις: από συμπληρώματα διατροφής και υπερτροφές μέχρι προϊόντα που υποτίθεται ότι ενισχύουν το ανοσοποιητικό.

Πέρα όμως από το σωστό πλύσιμο των χεριών και τη βασική προσοχή όταν βήχουμε ή φτερνιζόμαστε, τι πραγματικά μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο να αρρωστήσουμε;

Λοιμωξιολόγοι και ανοσολόγοι εξηγούν ποιες πρακτικές ακολουθούν οι ίδιοι για να προστατεύσουν τον οργανισμό τους.

Η βιταμίνη D έχει μεγαλύτερη σημασία από τη βιταμίνη C

Η συνήθεια να καταναλώνουμε μεγάλες ποσότητες χυμού πορτοκαλιού μόλις εμφανιστούν τα πρώτα συμπτώματα ενός κρυολογήματος ίσως δεν είναι τόσο αποτελεσματική όσο πιστεύουμε.

Η Τζένα Ματσιόκι, ανοσολόγος και συγγραφέας του βιβλίου «Immune to Age: The Game-Changing Science of Lifetime Health», εξηγεί ότι η εικόνα γύρω από τη βιταμίνη C είναι πιο σύνθετη.

«Η τακτική λήψη συμπληρωμάτων βιταμίνης C δεν μειώνει σημαντικά τον αριθμό των κρυολογημάτων στον γενικό πληθυσμό, αν και μπορεί να μειώσει ελαφρώς τη διάρκεια και τη σοβαρότητά τους», αναφέρει.

Η βιταμίνη C μπορεί να προσφέρει κάποια οφέλη όταν λαμβάνεται μέσω τροφών όπως τα ακτινίδια, οι πιπεριές και τα εσπεριδοειδή, όμως η έναρξη λήψης της μόνο μετά την εμφάνιση συμπτωμάτων δεν έχει δώσει σταθερά αποτελέσματα.

«Η βιταμίνη C δεν είναι αμελητέα, αλλά δεν είναι και το θαυματουργό συστατικό που κάποτε παρουσιαζόταν ως τέτοιο», σημειώνει η ειδικός.

Αντίθετα, όλο και περισσότερες μελέτες δείχνουν ότι η βιταμίνη D μπορεί να διαδραματίζει σημαντικότερο ρόλο στη λειτουργία του ανοσοποιητικού.

«Η βιταμίνη D βοηθά τα κύτταρα του ανοσοποιητικού να λειτουργούν σωστά», αναφέρει η Σίνα Κρουίκσανκ, καθηγήτρια Βιοϊατρικών Επιστημών και Δημόσιας Επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ.

Τα επίπεδα της βιταμίνης D στον οργανισμό μειώνονται φυσιολογικά τους ψυχρότερους μήνες, καθώς περιορίζεται η έκθεση στον ήλιο. Η ακτινοβολία UVB ενεργοποιεί την παραγωγή της στο δέρμα.

Σύμφωνα με μελέτες, η βιταμίνη D μπορεί να ενισχύσει την παραγωγή αντιφλεγμονωδών κυττάρων του ανοσοποιητικού, όπως τα ρυθμιστικά Τ-κύτταρα, αλλά και κυττάρων με αντιμικροβιακές ιδιότητες στους αεραγωγούς, συμβάλλοντας στην προστασία από ορισμένες λοιμώξεις.

Καλές πηγές βιταμίνης D είναι τα λιπαρά ψάρια, οι κρόκοι αυγών, τα εμπλουτισμένα δημητριακά και το γάλα, ενώ μπορεί να ληφθεί και μέσω συμπληρωμάτων.

Αερισμός χώρου, υγρασία και απλές πρακτικές που βοηθούν

Η αυξημένη υγρασία στο σπίτι κατά τους φθινοπωρινούς και χειμερινούς μήνες μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με το άπλωμα βρεγμένων ρούχων σε κλειστούς χώρους.

Η Ρεμπέκα Ντράμοντ, καθηγήτρια Ανοσολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ, εξηγεί ότι «το άπλωμα βρεγμένων ρούχων μέσα στο σπίτι μπορεί να αυξήσει την υγρασία και να οδηγήσει στην ανάπτυξη μυκήτων».

Η μεγάλη έκθεση σε σπόρια μυκήτων μπορεί να επιβαρύνει το ανοσοποιητικό σύστημα, ενώ μπορεί επίσης να επιδεινώσει προβλήματα όπως το άσθμα και οι φλεγμονές στους πνεύμονες.

Για όσους δεν χρησιμοποιούν στεγνωτήριο, η λύση είναι ο συχνός αερισμός του σπιτιού, η χρήση αφυγραντήρα ή ειδικών θερμαινόμενων απλώστρων.

Μία από τις πιο απλές μεθόδους που φαίνεται να έχει αποτέλεσμα είναι οι γαργάρες με αλατόνερο.

«Οι γαργάρες με αλατόνερο έχουν δείξει ενθαρρυντικά αποτελέσματα για το κοινό κρυολόγημα όταν ξεκινούν νωρίς», αναφέρει η Ματσιόκι.

Ανάλογα οφέλη έχουν παρατηρηθεί και από τις ρινικές πλύσεις με υπέρτονο αλατούχο διάλυμα. Μελέτη του 2019 έδειξε ότι αποτελεσματικές μπορεί να είναι λύσεις με συγκέντρωση τουλάχιστον 1,5% αλάτι.

Οι πρακτικές αυτές βοηθούν στην απομάκρυνση βλέννας και ιικών σωματιδίων, ενώ φαίνεται ότι ενισχύουν και τους φυσικούς μηχανισμούς άμυνας των κυττάρων στη μύτη.

Διατροφή, ψευδάργυρος και εμβόλια

Ο ψευδάργυρος είναι ένα ακόμη συστατικό που έχει μελετηθεί σε σχέση με το κοινό κρυολόγημα.

Μελέτη του 2024, που δημοσιεύτηκε στη βάση δεδομένων Cochrane Database of Systematic Reviews, έδειξε ότι η χρήση ψευδαργύρου μπορεί να μειώσει τη διάρκεια του κρυολογήματος κατά περίπου 2,4 ημέρες, πιθανώς επειδή περιορίζει τον πολλαπλασιασμό των ιών.

Η Ματσιόκι προτείνει τη λήψη ψευδαργύρου σε μορφή παστίλιας και όχι απλού δισκίου, καθώς έτσι μπορεί να δράσει απευθείας στον λαιμό και το στόμα. Τα αποτελέσματα φαίνεται να είναι καλύτερα όταν λαμβάνεται στα πρώτα στάδια της λοίμωξης.

Όσον αφορά τη διατροφή, δεν υπάρχει μία και μοναδική τροφή που να «θωρακίζει» το ανοσοποιητικό, παρά τις σχετικές υποσχέσεις που κυκλοφορούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για τον κουρκουμά, το τζίντζερ ή άλλα δημοφιλή προϊόντα.

Μια ισορροπημένη διατροφή με ποικιλία φρούτων και λαχανικών παραμένει η πιο ασφαλής επιλογή.

«Τρώω τα χρώματα του φθινοπώρου και πάντα προσθέτω ελαιόλαδο», λέει η Ματσιόκι.

Τα πορτοκαλί λαχανικά, όπως τα καρότα, η κολοκύθα και η γλυκοπατάτα, περιέχουν β-καροτένιο, το οποίο ο οργανισμός μετατρέπει σε βιταμίνη Α. Η βιταμίνη αυτή συμβάλλει στη διατήρηση της υγείας της μύτης, του λαιμού και των αεραγωγών, που αποτελούν την πρώτη γραμμή άμυνας απέναντι στους αναπνευστικούς ιούς.

Το ελαιόλαδο βοηθά στην καλύτερη απορρόφηση των καροτενοειδών, καθώς οι συγκεκριμένες ουσίες είναι λιποδιαλυτές.

Παράλληλα, το σκόρδο μπορεί να έχει ορισμένες αντιικές ιδιότητες, αν και τα επιστημονικά δεδομένα για την πρόληψη των κρυολογημάτων παραμένουν περιορισμένα.

Η δραστική ουσία του, η αλισίνη, παράγεται όταν το σκόρδο συνθλίβεται. Για τον λόγο αυτό, οι ειδικοί προτείνουν να περιμένουμε λίγα λεπτά πριν το μαγειρέψουμε, ώστε να ολοκληρωθεί η χημική διαδικασία που ενεργοποιεί τις ευεργετικές του ιδιότητες.

Εμβόλια για την Covid, τη γρίπη και τον RSV

Τέλος, οι ειδικοί υπενθυμίζουν τη σημασία των εμβολιασμών. Το εμβόλιο της γρίπης μειώνει τον κίνδυνο μόλυνσης, σοβαρής νόσησης, θανάτου και μετάδοσης του ιού, ενώ χρειάζεται περίπου δύο εβδομάδες για να αναπτύξει κάποιος προστασία.

Αξίζει επίσης να ελέγχουμε ποια άλλα εμβόλια είναι διαθέσιμα, καθώς ορισμένοι αναπνευστικοί ιοί μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή νόσηση σε ευάλωτες ομάδες.

Ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός (RSV), για παράδειγμα, μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρά συμπτώματα και νοσηλεία, ιδιαίτερα σε άτομα αυξημένου κινδύνου. Το εμβόλιο για τον RSV χορηγείται σε συγκεκριμένες ομάδες, όπως οι εγκυμονούσες και οι ηλικιωμένοι άνω των 75 ετών.