Έξω τη λένε ακροδεξιά τρομοκρατία, στην Ελλάδα όχι

Αμέσως μόλις ένας ένοπλος δολοφόνος αιματοκύλισε την Κρακοβία, όλοι μίλησαν για τρομοκρατική ενέργεια με κίνητρο την εθνικιστική ακροδεξιά ιδεολογία. Ο πρωθυπουργός Τουσκ, δήλωσε: «Μέχρι σήμερα, δεν είχαμε αντιμετωπίσει στην Πολωνία τόσο ακραία περιστατικά τρομοκρατίας. Αυτόν τον όρο πρέπει να χρησιμοποιήσουμε για να περιγράψουμε αυτή τη σκληρή επίθεση κατά της ανθρώπινης ζωής εδώ, στην Κρακοβία». Κυβερνητικός αξιωματούχος μίλησε για «ακροδεξιές ιδεολογίες» και χαρακτήρισε «υπερεθνικιστή» τον δράστη. Απερίφραστα μιλάνε για ακροδεξιά τρομοκρατία λοιπόν.

Έχουμε στην Ελλάδα την ίδια ευκολία και τα ίδια αντανακλαστικά; Αναγνωρίζουμε ως τρομοκρατικές τις επιθέσεις ακροδεξιών οργανώσεων και μεμονωμένων δραστών; Και πριν σπεύσει κανείς να μιλήσει για διαφορετικά μεγέθη με την Κρακοβία: αναγνώρισε κανείς ακροδεξιά τρομοκρατία το 1999, όταν ο χρυσαυγίτης Καζάκος πυροβόλησε εννέα μετανάστες, σκοτώνοντας δύο στους δρόμους της Αθήνας; Τη δεκαετία του 2010, οι επιθέσεις κατά μεταναστών, η οργανωμένη μαζική βία κατά πολιτικών αντιπάλων, οι επιθέσεις κατά συνδικαλιστών, η δράση των ταγμάτων εφόδου αντιμετωπίστηκαν στη δημόσια συζήτηση ως τρομοκρατική δράση; Η απάντηση είναι όχι.

Δεν αναφέρομαι στη δικαστική χρήση του όρου, δε μπαίνω στη συζήτηση για την εφαρμογή του νόμου περί εγκληματικής η τρομοκρατικής οργάνωσης. Ας το κάνουν οι πιο ειδικοί. Μιλάω για το πιο απλό και συνηθισμένο: στην καθημερινή μας επικοινωνία και πληροφόρηση, αναγνωρίζουμε την οργανωμένη ακροδεξιά βία ως τρομοκρατία; Τη λέμε έτσι;

Η απάντηση είναι όχι. Υπάρχει μια κραυγαλέα ασυμμετρία στον τρόπο με τον οποίο αναγνωρίζεται, ονοματίζεται και επικοινωνείται η πολιτική βία της ακροδεξιάς σε σύγκριση με την πολιτική βία της άκρας αριστεράς. Ευεξήγητο: έχουν διαφορετικές διαδρομές ονοματοδοσίας που εκκινούν από την ίδια την ιστορική κατασκευή της έννοιας της τρομοκρατίας στην Ελλάδα.
Οργανώσεις όπως η 17 Νοέμβρη και ο Επαναστατικός Αγώνας χαρακτηρίστηκαν άμεσα με τον όρο «τρομοκρατία». Η μεταπολιτευτική εμπειρία της τρομοκρατίας διαμορφώθηκε σε μεγάλο βαθμό από αυτές τις οργανώσεις της επαναστατικής αριστεράς. Εξάλλου, ο Εμφύλιος και η δικτατορία είχαν δημιουργήσει μακρά παράδοση αντιμετώπισης της αριστεράς ως εσωτερικού εχθρού. Όλος ο μετεμφυλιακός κρατικός μηχανισμός ασφαλείας δομήθηκε και εργάστηκε εναντίον κομμουνιστών και «κομμουνιστογενών». Αυτές ήταν οι επιχειρησιακές του προδιαγραφές. Η δικτατορία συνέχισε και κορύφωσε αυτή τη λειτουργία. Ούτε στη Μεταπολίτευση η κρατική αντιτρομοκρατική λειτουργία δεν έχασε τον αντικομμουνιστικό της χαρακτήρα.

Κι όμως, τα πρώτα χρόνια μετά τη Χούντα καθόλου δεν έλειψαν οι νεοφασιστικές τρομοκρατικές ενέργειες με τυφλούς στόχους στον γενικό πληθυσμό. Αυτές δεν ήταν αρκετές για να διευθυνθεί το «εθνικό λεξιλόγιο της τρομοκρατίας». Μπορεί να έβαζε βόμβες ο Μιχαλολιάκος στους κινηματογράφους “Έλλη” και “Ρεξ” το 1978 με δεκάδες τραυματίες αλλά αυτό δεν αρκούσε για να περάσει στη συλλογική συνείδηση ως τρομοκράτης. Αλλά και πιο μετά: πρωταγωνιστούσε ο Κασιδιάρης στο πογκρόμ κατά μεταναστών το 2011 (μετά τη δολοφονία Καντάρη) που οδήγησε σε δεκάδες τραυματισμούς και έναν θάνατο, αλλά αυτό δεν αρκούσε για να μιλήσουμε για τρομοκρατική δράση.

Ταυτόχρονα, η ακροδεξιά βία συχνά παρουσιάζεται ως κοινωνικό πρόβλημα, όχι ως πολιτική και θεσμική απειλή. Αναδεικνύονται μάλιστα κοινωνικά αίτια, περίπου ως δικαιολογητική βάση, η οικονομική κρίση και το μεταναστευτικό φαινόμενο.

Οι επιθέσεις σε μετανάστες ή ΛΟΑΤΚΙ αναγνωρίζονται βέβαια ως ρατσιστικά ή ομοφοβικά εγκλήματα μίσους. Παραγνωρίζεται ωστόσο έτσι μια ουσιαστική παράμετρος: σκοπός είναι η τρομοκράτηση, η επιβολή μέσω του φόβου και της βίας. Κάθε επίθεση έχει συγκεκριμένο θύμα αλλά λειτουργεί σα μήνυμα κατατρομοκράτησης προς ολόκληρη την ομάδα με αυτά τα χαρακτηριστικά. Ταυτόχρονα λειτουργεί ως μέσο πολιτικής κινητοποίησης και προσέλκυσης υποστηρικτών.

Λόγω της περιορισμένης ορατότητας αυτών των θυμάτων, η τρομοκρατική βία που στοχεύει κυρίως μετανάστες, πρόσφυγες και ακτιβιστές που δείχνουν αλληλεγγύη σε αυτούς αναγνωρίζεται ως δικό τους μόνο πρόβλημα.

Αντίθετα, η πολιτική βία εναντίον του κράτους ή πιο «mainstream θυμάτων» αναγνωρίζεται ευκολότερα, συχνά καταχρηστικά, ως απειλή για ολόκληρη την κοινωνία. Φτάνουμε έτσι και σε τραγελαφικές καταστάσεις. Κάνει επιδρομή το οπλισμένο τάγμα εφόδου και δεν το λέμε τρομοκρατία, ενώ αποκαλούνται έτσι τα τρικάκια και τα γκράφιτι έξω από το σπίτι ενός δημοσιογράφου.

Δεν είναι δυσεξήγητη, είναι όμως επικίνδυνη αυτή η βαθιά εδραιωμένη ασυμμετρία στην πολιτική νοηματοδότηση και πρόσληψη της οργανωμένης βίας. Τα αστυνομικά, δικαστικά και δημοσιογραφικά ρεφλέξ ενσωματώνουν αυτόματα την αντισυστημική βία της άκρας αριστεράς στο «εθνικό λεξιλόγιο» της τρομοκρατίας και την εντάσσουν στο συνεχές της αριστερής τρομοκρατίας. Αντίθετα, δεν νοείται συνεχές ακροδεξιάς τρομοκρατίας. Η ακροδεξιά νεοφαστική βία εκλαμβάνεται ως κάτι έκτακτο, χωρίς συνέχεια και κλιμάκωση. Δεν κατατάσσεται σε διακριτό συνεχές, δεν αντιμετωπίζεται ως αντίστοιχη απειλή.

Η παρατήρηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία τώρα που ενεργοποιούνται ξανά πυρήνες νεοφασιστικοί. Πρέπει η βίαιη δράση τους με συντεταγμένες επιθέσεις σε στόχους που επιλέγονται με συγκεκριμένα κριτήρια, να αναγνωρίζεται και να αντιμετωπίζεται ως αυτό που πραγματικά είναι: οργανωμένη τρομοκρατική βία.