Οι 7 αλλαγές στην όραση που δεν πρέπει να αγνοήσετε

Η όραση μεταβάλλεται φυσιολογικά όσο περνούν τα χρόνια, ωστόσο ορισμένα συμπτώματα δεν πρέπει να αποδίδονται απλώς στη γήρανση. Από τη δυσκολία στην ανάγνωση κοντινών αντικειμένων μέχρι την εμφάνιση ξαφνικών «μυγών» στο οπτικό πεδίο, οι ειδικοί εξηγούν ποιες αλλαγές θεωρούνται αναμενόμενες και ποιες μπορεί να συνδέονται με σοβαρότερα προβλήματα.

Η αποκόλληση αμφιβληστροειδούς, δηλαδή η απομάκρυνση του φωτοευαίσθητου ιστού στο πίσω μέρος του ματιού από τη φυσιολογική του θέση, είναι μια σχετικά σπάνια κατάσταση.

Ο κίνδυνος εμφάνισής της κατά τη διάρκεια της ζωής είναι μικρότερος από 1%, ωστόσο αυξάνεται σε ανθρώπους με υψηλή μυωπία, προηγούμενο τραυματισμό στο μάτι ή οικογενειακό ιστορικό αποκόλλησης αμφιβληστροειδούς. Η ηλικία αποτελεί επίσης σημαντικό παράγοντα κινδύνου.

Όπως επισημαίνει η Τέρι Γκάιστ, πρόεδρος της Αμερικανικής Ένωσης Οπτομετρών, «η ηλικία αποτελεί παράγοντα κινδύνου για σχεδόν κάθε οφθαλμική νόσο».

Πολλές παθήσεις των ματιών εξελίσσονται χωρίς εμφανή συμπτώματα, γι’ αυτό η Αμερικανική Ακαδημία Οφθαλμολογίας συστήνει σε όλους τους ενήλικες άνω των 40 ετών προληπτικό οφθαλμολογικό έλεγχο κάθε πέντε έως δέκα χρόνια.

Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία άνθρωποι ενδέχεται να χρειάζονται ακόμη συχνότερες εξετάσεις. Ο Σίνου Χαριπρασάντ, ειδικός χειρουργός αμφιβληστροειδούς και επικεφαλής του Τμήματος Οφθαλμολογίας και Οπτικών Επιστημών στο UChicago Medicine, προτείνει οι άνθρωποι άνω των 55 ετών να εξετάζονται κάθε ένα έως δύο χρόνια και όσοι έχουν ξεπεράσει τα 65 να κάνουν ετήσιο έλεγχο, ακόμη και χωρίς συμπτώματα.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται σε όσους έχουν οικογενειακό ιστορικό οφθαλμικών παθήσεων ή προβλήματα υγείας, όπως ο διαβήτης και η υπέρταση, που μπορούν να προκαλέσουν βλάβες στον αμφιβληστροειδή.

Οι αλλαγές που θεωρούνται συχνές με την ηλικία

Δυσκολία στην ανάγνωση από κοντά

Η απώλεια της ικανότητας εστίασης σε κοντινά αντικείμενα —όπως μικρά γράμματα σε ένα μπουκάλι φαρμάκου ή στην οθόνη ενός κινητού— είναι μία από τις πρώτες αλλαγές που παρατηρούν πολλοί άνθρωποι μεγαλώνοντας.

Σύμφωνα με τον Άντριου Ίβαχ, κλινικό εκπρόσωπο της Αμερικανικής Ακαδημίας Οφθαλμολογίας, πρόκειται για μια συνηθισμένη εξέλιξη της όρασης.

Με την πάροδο του χρόνου, ο φυσικός φακός του ματιού σκληραίνει και χάνει την ελαστικότητά του, με αποτέλεσμα να δυσκολεύεται να εστιάσει σε κοντινά αντικείμενα. Η κατάσταση αυτή ονομάζεται πρεσβυωπία και εμφανίζεται συνήθως γύρω στην ηλικία των 40 ετών.

«Οι άνθρωποι στην ηλικία της πρεσβυωπίας συχνά πιστεύουν ότι χάνουν γρήγορα την όρασή τους, όμως αυτή είναι μια απολύτως φυσιολογική αλλαγή του ματιού», εξηγεί ο Χαριπρασάντ.

Η αντιμετώπιση μπορεί να γίνει με γυαλιά οράσεως ή γυαλιά ανάγνωσης, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε ανθρώπου.

Ξηροφθαλμία και δυσκολία σε χαμηλό φωτισμό

Η χρήση οθονών για πολλές ώρες μπορεί να προκαλέσει ξηρότητα και ερεθισμό στα μάτια σε κάθε ηλικία, όμως η ξηροφθαλμία γίνεται συχνότερη όσο μεγαλώνουμε, καθώς μειώνεται η φυσική παραγωγή δακρύων.

Τα τεχνητά δάκρυα μπορούν να προσφέρουν ανακούφιση, ωστόσο όταν η ξηρότητα επιμένει χρειάζεται αξιολόγηση από οφθαλμίατρο ώστε να αποκλειστούν άλλες αιτίες.

Παράλληλα, πολλοί μεγαλύτεροι άνθρωποι παρατηρούν ότι δυσκολεύονται περισσότερο να προσαρμοστούν από το έντονο φως στο σκοτάδι ή να εκτελέσουν καθημερινές δραστηριότητες σε χαμηλό φωτισμό.

Η αλλαγή αυτή συνδέεται με τη σταδιακή φθορά των φωτοϋποδοχέων του αμφιβληστροειδούς, των κυττάρων που μετατρέπουν το φως σε σήματα τα οποία επεξεργάζεται ο εγκέφαλος.

Η δυσκολία προσαρμογής στο σκοτάδι μπορεί να σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας (AMD), μιας συχνής πάθησης του αμφιβληστροειδούς που αποτελεί σημαντική αιτία μη αναστρέψιμης απώλειας όρασης μετά τα 50.

Συμπτώματα που χρειάζονται άμεσο έλεγχο από οφθαλμίατρο

Θολή όραση, παραμορφώσεις και «μυγάκια»

Η εικόνα που γίνεται θολή, λιγότερο καθαρή ή παραμορφωμένη αποτελεί συχνό σύμπτωμα σε μεγαλύτερες ηλικίες και μπορεί να σχετίζεται με τον καταρράκτη.

Στον καταρράκτη, ο φυσικός, διαυγής φακός του ματιού σταδιακά θολώνει, προκαλώντας μειωμένη ευκρίνεια, παραμορφώσεις ή ακόμη και διπλή όραση. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν φωτοστέφανα γύρω από πηγές φωτός.

Στα αρχικά στάδια, ειδικά γυαλιά μπορεί να βοηθήσουν, ενώ όταν η κατάσταση εξελιχθεί η χειρουργική επέμβαση αποτελεί αποτελεσματική επιλογή.

Ένα ακόμη σύμπτωμα που χρειάζεται προσοχή είναι όταν οι ευθείες γραμμές εμφανίζονται κυματιστές ή καμπυλωτές. Η ξαφνική αυτή παραμόρφωση μπορεί να αποτελεί ένδειξη ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας, αλλά και άλλων παθήσεων, όπως η διαβητική οφθαλμική νόσος.

«Αν οι γραμμές που θα έπρεπε να είναι ευθείες ξαφνικά εμφανίζονται κυματιστές, αυτό είναι κάτι που πρέπει οπωσδήποτε να αξιολογηθεί», σημειώνει η Γκάιστ.

Παράλληλα, η ξαφνική εμφάνιση πολλών νέων «μυγών», λάμψεων ή σκοτεινών σημείων στο οπτικό πεδίο μπορεί να αποτελεί ένδειξη αποκόλλησης υαλοειδούς, διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας ή ακόμη και αποκόλλησης αμφιβληστροειδούς.

Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται άμεση επικοινωνία με ειδικό, καθώς ορισμένες μορφές αποκόλλησης αμφιβληστροειδούς αποτελούν επείγουσες καταστάσεις και η καθυστέρηση στη θεραπεία αυξάνει τον κίνδυνο μόνιμης απώλειας όρασης.

Περιορισμός της περιφερικής όρασης

Σε αντίθεση με την εκφύλιση της ωχράς κηλίδας, που επηρεάζει κυρίως το κέντρο της όρασης, το γλαύκωμα συνήθως ξεκινά από την περιφέρεια του οπτικού πεδίου.

Η νόσος προκαλεί βλάβες στο οπτικό νεύρο, δημιουργώντας σταδιακά «τυφλά σημεία» και περιορίζοντας την περιφερική όραση. Επειδή η εξέλιξή της είναι αργή και η κεντρική όραση συχνά παραμένει ανεπηρέαστη για μεγάλο διάστημα, πολλοί άνθρωποι δεν αντιλαμβάνονται ότι υπάρχει πρόβλημα.

Χωρίς θεραπεία, το γλαύκωμα μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη απώλεια όρασης ή τύφλωση.

Οι τακτικοί οφθαλμολογικοί έλεγχοι μετά την ηλικία των 40 ετών είναι ιδιαίτερα σημαντικοί, καθώς μπορούν να εντοπίσουν έγκαιρα το γλαύκωμα και άλλες παθήσεις ακόμη και πριν εμφανιστούν συμπτώματα.