Πώς συνδέεται η ντομάτα με το λίπος στο ήπαρ

Η μεταβολική δυσλειτουργία που σχετίζεται με στεατωτική νόσο του ήπατος, γνωστή ως MASLD, περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα ηπατικών διαταραχών. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η συσσώρευση λίπους στο ήπαρ, ενώ για να τεθεί η διάγνωση πρέπει να συνυπάρχει τουλάχιστον ένας καρδιομεταβολικός παράγοντας κινδύνου, όπως η παχυσαρκία ή η υπέρταση.

Οι αλλαγές στη διατροφή και στον τρόπο ζωής αποτελούν βασικό πυλώνα της αντιμετώπισης της νόσου. Παράλληλα, οι επιστήμονες προσπαθούν να διαπιστώσουν εάν ορισμένες τροφές μπορούν να προσφέρουν πρόσθετο όφελος.

Σε αυτό το πλαίσιο, μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nutrients εξέτασε κατά πόσο η συστηματική κατανάλωση ντομάτας μπορεί να επηρεάσει την ποσότητα λίπους στο ήπαρ ανθρώπων με MASLD.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι κατανάλωναν καθημερινά ωμή ντομάτα και σάλτσα ντομάτας παρουσίασαν μεγαλύτερη μείωση της ηπατικής στεάτωσης σε σχέση με όσους δεν κατανάλωναν ντομάτα.

Τι έδειξε η μελέτη για την ντομάτα και το λιπώδες ήπαρ

Στην έρευνα συμμετείχαν 79 ενήλικες με MASLD. Από τη μελέτη αποκλείστηκαν, μεταξύ άλλων, άτομα με υψηλή κατανάλωση αλκοόλ καθώς και όσοι είχαν δείκτη μάζας σώματος άνω του 30.

Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε δύο ομάδες. Η πρώτη ακολούθησε διατροφή χωρίς ντομάτα, ενώ η δεύτερη κατανάλωνε καθημερινά 200 γραμμάρια ωμής ντομάτας και 50 γραμμάρια σάλτσας ντομάτας. Όλα τα προϊόντα προέρχονταν από τον ίδιο παραγωγό, ενώ οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να διατηρήσουν κατά τα άλλα τις συνηθισμένες καθημερινές τους συνήθειες.

Η παρέμβαση διήρκεσε έξι εβδομάδες. Στο διάστημα αυτό οι ερευνητές παρακολούθησαν μια σειρά από δείκτες, μεταξύ των οποίων η σύσταση του σώματος, η ποσότητα λίπους στο ήπαρ, η ηπατική δυσκαμψία και τα επίπεδα χοληστερόλης.

Η ηπατική στεάτωση μειώθηκε και στις δύο ομάδες. Η μείωση, ωστόσο, ήταν μεγαλύτερη στην ομάδα που κατανάλωνε ντομάτα και σάλτσα ντομάτας.

Αντίθετα, δεν καταγράφηκαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων σε άλλους δείκτες, όπως η ηπατική δυσκαμψία, τα λιπίδια του αίματος, τα ηπατικά ένζυμα ή ο δείκτης μάζας σώματος.

Οι συγγραφείς της μελέτης εκτιμούν ότι τα αποτελέσματα υποδηλώνουν πως η κατανάλωση ντομάτας ενδέχεται να περιορίζει τη συσσώρευση λίπους στο ήπαρ ακόμη και χωρίς σημαντική απώλεια βάρους ή μείωση του κοιλιακού λίπους.

Γιατί χρειάζεται προσοχή στην ερμηνεία των αποτελεσμάτων

Παρά το ενδιαφέρον των ευρημάτων, η μελέτη έχει αρκετούς περιορισμούς.

Κατ’ αρχάς, διήρκεσε μόλις έξι εβδομάδες. Επομένως, δεν είναι δυνατόν να γνωρίζουμε εάν η επίδραση που παρατηρήθηκε διατηρείται σε βάθος χρόνου ή εάν μπορεί να μεταφραστεί σε ουσιαστική βελτίωση της πορείας της νόσου.

Επιπλέον, συμμετείχαν μόνο άτομα ηλικίας έως 65 ετών και η πλειονότητά τους ήταν άνδρες. Αυτό περιορίζει τη δυνατότητα γενίκευσης των αποτελεσμάτων σε μεγαλύτερες ηλικίες ή σε έναν πιο ισορροπημένο πληθυσμό ανδρών και γυναικών.

Η ενδοκρινολόγος και ειδικός στην παχυσαρκία Ράντα Αμπντελμασίχ, από το University of Texas Medical Branch, η οποία δεν συμμετείχε στην έρευνα, επισημαίνει ότι το δείγμα δεν αντανακλά πλήρως τους ασθενείς που συναντούν οι γιατροί στην καθημερινή κλινική πράξη.

«Η μελέτη δείχνει μια μέτρια μείωση της ηπατικής στεάτωσης μέσα σε μόλις έξι εβδομάδες, σε έναν ιδιαίτερα επιλεγμένο πληθυσμό. Στην κλινική πράξη, πολλοί ασθενείς έχουν παχυσαρκία, διαβήτη τύπου 2 ή πιο προχωρημένη μεταβολική νόσο, επομένως η δυνατότητα γενίκευσης των ευρημάτων είναι περιορισμένη», σημειώνει.

Παρόμοιες επιφυλάξεις διατυπώνει και ο παθολόγος Τζόναθαν Τζένινγκς, ο οποίος επίσης δεν συμμετείχε στη μελέτη. Όπως παρατηρεί, για να ενταχθεί κάποιος στην έρευνα αρκούσε να έχει έναν καρδιομεταβολικό παράγοντα κινδύνου, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ότι ορισμένοι παράγοντες επιβαρύνουν περισσότερο από άλλους.

«Ο διαβήτης τύπου 2 συνδέεται περισσότερο με τη MASLD από ό,τι, για παράδειγμα, η υπέρταση, όμως στη μελέτη οι παράγοντες αυτοί αντιμετωπίζονται ως ισοδύναμοι», αναφέρει.

Οι ερευνητές αναγνωρίζουν επίσης ότι η μείωση του ηπατικού λίπους θα μπορούσε να έχει επηρεαστεί και από άλλες αλλαγές στη συμπεριφορά των συμμετεχόντων, απλώς και μόνο επειδή γνώριζαν ότι λάμβαναν μέρος σε διατροφική μελέτη. Επιπλέον, βασίστηκαν εν μέρει στις δηλώσεις των ίδιων των συμμετεχόντων ως προς το κατά πόσο τήρησαν πιστά τις οδηγίες.

Ένα ακόμη ζήτημα είναι ότι η παρέμβαση περιλάμβανε ταυτόχρονα ωμή ντομάτα και σάλτσα ντομάτας. Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι σαφές εάν το πιθανό όφελος οφείλεται στη μία μορφή, στην άλλη ή στον συνδυασμό τους.

Όπως επισημαίνει η Ράντα Αμπντελμασίχ, «είναι δύσκολο να προσδιοριστεί ποιο ακριβώς συστατικό ή ποιος συνδυασμός ευθύνεται για το αποτέλεσμα που παρατηρήθηκε».

Στη μελέτη δεν μετρήθηκαν, επίσης, τα επίπεδα λυκοπενίου και καροτενοειδών στο αίμα. Πρόκειται για ουσίες που περιέχονται στην ντομάτα και ενδέχεται να παίζουν ρόλο στην επίδρασή της στην υγεία του ήπατος.

Η ντομάτα μπορεί να βοηθά, αλλά δεν αποτελεί θεραπεία

Οι ίδιοι οι συγγραφείς χαρακτηρίζουν τη μελέτη διερευνητική και υπογραμμίζουν ότι τα αποτελέσματα πρέπει προς το παρόν να θεωρούνται ενδεικτικά και όχι οριστικά.

Το γεγονός ότι μειώθηκε το λίπος στο ήπαρ είναι ενδιαφέρον, ωστόσο δεν παρατηρήθηκε αντίστοιχη βελτίωση σε άλλους κλινικά σημαντικούς δείκτες.

«Η μελέτη έδειξε βελτίωση στο ηπατικό λίπος, αλλά όχι σημαντικές αλλαγές στην ηπατική δυσκαμψία, στους δείκτες ίνωσης, στα ηπατικά ένζυμα, στην αντίσταση στην ινσουλίνη, στους δείκτες φλεγμονής, στα λιπίδια ή στη σύσταση του σώματος», τονίζει η Ράντα Αμπντελμασίχ.

«Επομένως, παρότι τα απεικονιστικά ευρήματα παρουσιάζουν ενδιαφέρον, δεν μπορούμε να συμπεράνουμε ότι η κατανάλωση ντομάτας μεταβάλλει ουσιαστικά την εξέλιξη της νόσου ή βελτιώνει κλινικά σημαντικά αποτελέσματα», προσθέτει.

Οι ντομάτες, πάντως, μπορούν να έχουν θέση σε μια ισορροπημένη μεσογειακή διατροφή και έχουν συσχετιστεί και με άλλα πιθανά οφέλη για την υγεία, μεταξύ άλλων για το καρδιαγγειακό σύστημα.

Οι ειδικοί, όμως, προειδοποιούν ότι δεν πρέπει να εστιάζουμε υπερβολικά σε μία μόνο τροφή, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για μια σύνθετη μεταβολική νόσο όπως η MASLD.

Ο Τζόναθαν Τζένινγκς επισημαίνει ότι οποιαδήποτε σημαντική αλλαγή στη διατροφή καλό είναι να συζητείται με επαγγελματία υγείας.

«Τα αποτελέσματα είναι ενθαρρυντικά, αλλά απαιτείται προσοχή πριν από οποιαδήποτε ριζική αλλαγή στη διατροφή. Η ντομάτα και τα προϊόντα της μπορεί να δημιουργούν προβλήματα σε άτομα με γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, ενώ ορισμένα επεξεργασμένα τρόφιμα με βάση την ντομάτα μπορεί να έχουν υψηλή θερμιδική αξία», αναφέρει.

Από την πλευρά της, η Ράντα Αμπντελμασίχ τονίζει ότι η διατροφή πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μέρος μιας συνολικότερης στρατηγικής.

«Οι διατροφικές παρεμβάσεις πρέπει να εντάσσονται στη συνολική αντιμετώπιση της υποκείμενης μεταβολικής νόσου. Για τους ασθενείς με παχυσαρκία, η σταθερή απώλεια περίπου 10% ή περισσότερο του σωματικού βάρους εξακολουθεί να αποτελεί την παρέμβαση με τα ισχυρότερα επιστημονικά δεδομένα για τη βελτίωση της στεατοηπατίτιδας και της ίνωσης», εξηγεί.

Η ντομάτα, επομένως, μπορεί να αποτελεί μια ωφέλιμη προσθήκη σε ένα ισορροπημένο διατροφικό πρότυπο, δεν αποτελεί όμως θεραπεία για τη λιπώδη νόσο του ήπατος. Η αντιμετώπιση της MASLD εξακολουθεί να βασίζεται κυρίως στον έλεγχο του σωματικού βάρους, στη σωματική άσκηση, στην ισορροπημένη διατροφή και στη ρύθμιση των υπόλοιπων μεταβολικών παραγόντων κινδύνου.