Τι είναι στην πραγματικότητα το Déjà Vu;

Όποιος έχει βιώσει déjà vu ξέρει ακριβώς πώς μοιάζει. Βρίσκεσαι στη μέση μιας συζήτησης, μιας δουλειάς, μιας καθημερινής στιγμής και ξαφνικά σε χτυπά η περίεργη αίσθηση: “περίμενε… αυτό το έχω ξαναζήσει“. Δεν είναι νοσταλγία. Δεν είναι ανάμνηση που μπορείς να εντοπίσεις. Είναι σαν ο νους σου να σε κάνει, για λίγα δευτερόλεπτα, να αμφισβητείς την ίδια σου την πραγματικότητα.

Σύμφωνα με άρθρο της VICE , οι ερευνητές περιγράφουν γενικά το déjà vu ως ένα “βραχυκύκλωμα” στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος χαρακτηρίζει τις εμπειρίες ως “οικείες”. Ο ψυχολόγος Alan S. Brown εκτιμά ότι περίπου το 60% των ανθρώπων το βιώνουν τουλάχιστον μία φορά στη ζωή τους, ενώ γίνεται λιγότερο συχνό όσο μεγαλώνουμε. Το στρες και η κόπωση φαίνεται επίσης να συνδέονται έντονα με την εμφάνισή του.

Όσα γνωρίζουν οι ειδικοί για την παράξενη αίσθηση του déjà vu

Ένας απλός τρόπος να το σκεφτεί κανείς είναι ότι ο εγκέφαλος λειτουργεί σε δύο παράλληλες “γραμμές”: την αναγνώριση και την ανάκληση. Η αναγνώριση είναι το ενστικτώδες συναίσθημα ότι κάτι μας είναι γνώριμο. Η ανάκληση είναι η διαδικασία κατά την οποία φέρνουμε στο μυαλό τις λεπτομέρειες που εξηγούν γιατί μας είναι γνώριμο.

Το déjà vu φαίνεται να συμβαίνει όταν ενεργοποιείται η αναγνώριση, αλλά η ανάκληση αποτυγχάνει να ακολουθήσει. Η Britannica το περιγράφει ως ένα μικρό σφάλμα επεξεργασίας, όπου γνωστικές λειτουργίες που συνήθως συνεργάζονται βγαίνουν εκτός συγχρονισμού, αφήνοντάς μας με ένα αίσθημα οικειότητας χωρίς αιτία.

Υπάρχουν επίσης κλινικά δεδομένα που βοηθούν στον εντοπισμό του “πού” συμβαίνει αυτό στον εγκέφαλο. Στην επιληψία του κροταφικού λοβού, το déjà vu μπορεί να εμφανιστεί ως μέρος της προειδοποιητικής φάσης (αύρα) μιας κρίσης. Σύμφωνα με τους ερευνητές, το déjà vu μπορεί να οφείλεται σε μια μορφή “αποσυνδεδεμένης οικειότητας”, η οποία συνδέεται με διαταραχή στη λειτουργία της παραϊπποκάμπιας περιοχής του εγκεφάλου. Αυτό δεν σημαίνει ότι το déjà vu ισοδυναμεί με επιληψία· απλώς δείχνει ότι ο μηχανισμός μπορεί να μελετηθεί πιο καθαρά σε τέτοιες περιπτώσεις.

Και μετά υπάρχει η εκδοχή που λατρεύουν να συζητούν οι άνθρωποι στις 2 τα ξημερώματα, όταν κάποιος είναι πεπεισμένος ότι το σύμπαν στέλνει σημάδια. Σε πνευματικούς κύκλους, το déjà vu παρουσιάζεται ως διαίσθηση, “μήνυμα από άλλη χρονική γραμμή” ή ακόμα και ανάμνηση από προηγούμενη ζωή. Δεν υπάρχει επιστημονική απόδειξη γι’ αυτά, όμως η ερμηνεία επιμένει επειδή το déjà vu μοιάζει με αποκάλυψη. Έρχεται με απόλυτη βεβαιότητα, ακόμη κι όταν ο εγκέφαλος δεν μπορεί να τη στηρίξει με λογική εξήγηση.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, το déjà vu είναι ακίνδυνο και παροδικό. Εξαίρεση αποτελεί όταν γίνεται συχνό, έντονο ή συνοδεύεται από άλλα νευρολογικά συμπτώματα. Οι ιατρικές οδηγίες για τις κρίσεις του κροταφικού λοβού αναφέρουν ότι το déjà vu μπορεί να αποτελεί μέρος μιας “αύρας”, μαζί με άλλες παράξενες αισθητηριακές ή συναισθηματικές αλλαγές, κάτι που αποτελεί καλό λόγο να απευθυνθεί κανείς σε γιατρό, αν αρχίσει να εμφανίζεται τακτικά.