Η “ΑΓΙΑ” ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΛΕΩ ΗΤΑΝ ΜΙΑ ΚΑΝΟΝΙΚΗ ΡΟΚ ΣΤΑΡ

Η “Αγία Αθανασία του Αιγάλεω“, κατά κόσμον Αθανασία Κρικέτου-Σάμαρη, ήταν διευθύντρια γηροκομείου και κατά τους ισχυρισμούς της, οραματίστρια και προφήτισσα. Χρησιμοποιώντας μία δερματική της πάθηση ως «σήμα» της θεϊκής επικοινωνίας, κατάφερε να κερδίσει τη θρησκευτική πίστη δεκάδων ανθρώπων και να δημιουργήσει μια αυτοκρατορία εκμεταλλευόμενη τις ανάγκες τους. Το πολύκροτο σκάνδαλο του «Θαυματουργού νερού» του Γ. Καματερού που «γιατρεύει» τον καρκίνο δύσκολα θα μπορέσει να ξεχαστεί στο βάθος των χρόνων.

Η Νεφέλη Μαϊστράλη, πιστή στο δικό της θεατρικό ύφος που συχνά αντλεί έμπνευση από πραγματικά γεγονότα και πρόσωπα, καταπιάνεται με την αμφιλεγόμενη αυτή φιγούρα στο έργο «Αθανασία».
Η παράσταση, η οποία παρουσιάζεται στο Θέατρο Βασιλάκου σε σκηνοθεσία του Θανάση Ζερίτη φωτίζει τη σκοτεινή και πολύπλοκη προσωπικότητά της γυναίκας αυτής που ερμηνεύει η Έλλη Τρίγγου.

Παρακολουθώντας την παράσταση, διαρκώς έκανα συνδέσεις με πρόσωπα από την επικαιρότητα, αναλογιζόμενος την ύπαρξη σύγχρονων «μεσσιανικών» προσωπικοτήτων που χειραγωγούν τα πλήθη, όπως ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος στο όνομα της ειρήνης κηρύσσει πολέμους, ή άλλους ηγέτες που εκμεταλλεύονται τη θρησκευτική πίστη και τις ανάγκες του κόσμου για να εξυπηρετήσουν τα προσωπικά τους συμφέροντα.
Κάπως έτσι η «Αθανασία» ανάγεται σε ένα σύμβολο της σύγχρονης κοινωνίας, έναν καθρέφτη της πολιτικής και κοινωνικής μας πραγματικότητας, καθώς η εκμετάλλευση της ανθρώπινης ανάγκης για πίστη και την αναζήτηση του «θαύματος» είναι διαχρονική.

Μετά το τέλος της παράστασης κάναμε μία πολύ ωραία συζήτηση με την Νεφέλη Μαϊστράλη, την Έλλη Τρίγγου και τον Θανάση Ζερίτη.

Η Αθανασία και το σύστημα της θρησκείας που ρυθμίσει τον κόσμο

Η Νεφέλη Μαϊστράλη παίρνει πρώτη τον λόγο και μιλά για την “Αθανασία”, τονίζοντας πως το έργο προήλθε από ένα βαθύ υπαρξιακό ερώτημα που αφορά τη φύση και την προέλευση του θρησκευτικού αισθήματος. “Η σχέση του ανθρώπου με την πίστη, στο πώς αυτή η πίστη επηρεάζει τον κόσμο γύρω μας, διαμορφώνοντας τον πολιτισμό και τις κοινωνικές δομές με απασχολεί πολύ. Στην καρδιά της παράστασης βρίσκεται η διερεύνηση της θρησκείας, όχι μόνο ως ιδεολογία, αλλά και ως ένα σύστημα που έχει επηρεάσει πολιτισμούς, έχει προκαλέσει πολέμους, και έχει ενσωματωθεί βαθιά στις κοινωνικές και πολιτικές δομές, ρυθμίζοντας τις ζωές των ανθρώπων και πώς αντιλαμβάνονται τον κόσμο”

Η Έλλη Τρίγγου συμφωνεί και προσθέτει πως “η θρησκεία είναι ένα σύστημα που «ρυθμίζει τον κόσμο», μαζί με το χρήμα και την εξουσία. Τι συμβαίνει λοιπόν όταν αυτό το σύστημα πέσει σε λάθος χέρια;”

Τα τελευταία χρόνια, ιδιαιτερα μετά τον κόβιντ πολύς κόσμος έχει επιστρέψει στην εκκλησία, δεν ξέρω αν το παρατηρείτε εσείς…

Η Νεφέλη σημειώνει πως: “αυτή η επιστροφή δεν υποδεικνύει απλώς την ανάγκη για πίστη, αλλά κυρίως την ανάγκη να κρατηθούν οι άνθρωποι από κάτι σε δύσκολους καιρούς. Κοινωνικά και οικονομικά αποδυναμωμένοι, πολλοί στρέφονται σε ένα πνευματικό καταφύγιο, αφού δεν έχουν άλλες σταθερές στη ζωή τους”.

Η Έλλη προσθέτει ότι “αυτό το φαινόμενο έχει και ταξικές διαστάσεις. Η ανάγκη για πνευματική στήριξη εντείνεται σε εκείνους που βιώνουν τις δυσκολίες της καθημερινότητας. Αυτή η διάσταση της πίστης συνδέεται άμεσα με την κοινωνική ανισότητα, αφού οι άνθρωποι που πλήττονται περισσότερο από τις αντιφάσεις και τα αδιέξοδα της σύγχρονης κοινωνίας αναζητούν λύτρωση ή τουλάχιστον παρηγοριά στη θρησκεία”.

Η Νεφέλη συνεχίζει αναφερόμενη στην εκρηκτική επίδραση που είχε η πανδημία του κόβιντ, η οποία ήρθε ξαφνικά και ανέτρεψε τις ζωές μας. “Κανείς δεν περίμενε ότι θα βρισκόταν αντιμέτωπος με έναν ιό που θα επηρεάσει τόσο δραματικά τον κόσμο. Και μετα ακολούθησαν σειρά άλλων κρίσεων, από την ενεργειακή και την οικονομική, μέχρι την πολιτική και τις πολεμικές συγκρούσεις που μαίνονται σ’ ολόκληρο τον κόσμο. Η ανθρώπινη ζωή, σημειώνει, έχει φτάσει σε σημείο να εκμηδενίζεται, καθώς πλέον βιώνουμε μια εποχή όπου η είδηση ενός θανάτου φτάνει στα κινητά μας σε καθημερινή βάση, κι αυτό εγκαθιδρύεται ως “κανονικότητα”, σαν να μην έχει πια το ίδιο βάρος”.

Πάντως, και η θρησκεία ιστορικά, αλλά και σήμερα έχει αναδειχθεί σε μέσο πολεμικών συγκρούσεων, εντείνοντας τον φανατισμό γύρω από θρησκευτικά ζητήματα…

Η Έλλη συμφωνεί λέγοντας: “Η δική μας θρησκεία έκανε τα εγκλήματά της πιο παλιά, και μετά τα εγκαθίδρυσε στο όνομα της αγάπης”.

Και η Νεφέλη συνεχίζει: “Ναι, ακόμη και η θρησκεία μας έχει χρησιμοποιηθεί πολλές φορές για να εκφράσει λόγια μίσους. Έχω προσωπικά βιώσει καταστάσεις μέσα σε εκκλησίες που δεν συνάδουν με το πνεύμα της αγάπης, της συμφιλίωσης και της αλληλεγγύης που θα περίμενε κανείς. Οι πρόσφατες συζητήσεις γύρω από τα δικαιώματα, όπως το θέμα των εκτρώσεων, αναδεικνύουν αυτή την ένταση”.

Και είναι επικίνδυνο το πώς εργαλειοποιείται αυτό από ορισμένους…

“Ακριβώς γι’ αυτό μιλάει και η «Αθανασία» για την εργαλειοποίηση του θρησκευτικού αισθήματος. Η θρησκεία, στο έργο αυτό, δεν παρουσιάζεται ως κάτι αγνό και ανέγγιχτο, αλλά ως κάτι που συχνά χρησιμοποιείται για συμφέροντα και εκμετάλλευση,” λέει η Νεφέλη.

Και η Έλλη αναφέρει: “Και γι’ αυτό τον λόγο η παράσταση δεν περιορίζεται σε μία συγκεκριμένη θρησκεία. Συμπεριλαμβάνει όλες τις θρησκείες, γιατί η μελέτη μας επικεντρώνεται στη θρησκεία και την εμπορευματοποίησή της. Παίρνει μεν αφορμή από οικίες μας θρησκευτικές πρακτικές που σχετίζονται με τον Χριστιανισμό, λόγω της έμπνευσης από ένα πραγματικό πρόσωπο που έζησε στην Ελλάδα, αλλά ουσιαστικά αφορά σε κάθε θρησκεία που χρησιμοποιείται με διαστρεβλωμένο τρόπο για εκμετάλλευση, τιμωρία, κέρδος και βία. Μιλάμε για την αντιστροφή του καθρέφτη όταν δηλαδή, ενώ κάτι πρεσβεύει το καλό, την αγάπη και τη συμφιλίωση, καταλήγει να οδηγεί σε έγκλημα.”

Και η Νεφέλη τονίζει: “Από φιλοσοφική άποψη, ο Χριστιανισμός έχει ένα πολύ πλούσιο και ενδιαφέρον υπόβαθρο. Υπάρχει μια σύνδεση ανάμεσα στον Σωκράτη και τον Ιησού, και οι θεωρίες τους έχουν κοινές ρίζες. Το πρόβλημα, όμως, είναι πώς χρησιμοποιούνται αυτές οι θεωρίες και ποιοι βγάζουν χρήματα από αυτές. Το έργο δεν σηκώνει το δάχτυλο εναντίον του πιστού, του ανθρώπου που πιστεύει σε ό,τι θέλει. Αυτό που θέλει να αναδείξει είναι τους μηχανισμούς εκμετάλλευσης του πιστού, ιδιαίτερα εκείνη τη στιγμή που είναι ευάλωτος και εκτεθειμένος.”

“Ακριβώς. Και γι’ αυτό το έργο μας αφορά όλους. Κάθε άνθρωπος που έχει συμμετάσχει σε αυτή την παραγωγή έχει τη δική του διαδρομή σχετικά με την πίστη. Δεν υπάρχει κοινή διαδρομή για όλους. Δεν έχουμε στόχο να καταδικάσουμε κάτι, αλλά να εξετάσουμε αυτό το ζήτημα από το προσωπικό μας πρίσμα”, συμπληρώνει η Έλλη.

Μία φιγούρα απόλυτα αμφιλεγόμενη

Ρωτώ την Έλλη πώς αισθάνεται που παίζει ένα υπαρκτό πρόσωπο και τόσο αμφιλεγόμενο πρόσωπο, όπως της Αθανασίας…

Και εκείνη απαντά πως “σαν ομάδα μελετήσαμε πολύ τα υλικά γύρω από το πρόσωπο αυτό. Δεν πάμε, όμως, να μιμηθούμε ένα υπαρκτό πρόσωπο. Και εγώ, προσωπικά, δεν έχω γνωρίσει την κυρία αυτή. Αυτό που με ενδιέφερε περισσότερο ήταν να καταλάβω πώς να προσεγγίσω το υλικό. Και η μεγάλη απορία που είχα από την αρχή ήταν: ‘Πιστεύω όσα λέει ο χαρακτήρας μου ή απλώς παριστάνω ότι τα πιστεύω;’ Και η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχει ξεκάθαρη απάντηση. Υπάρχει κάτι ενδιάμεσο, κάτι που σχετίζεται με την αυθυποβολή. Μπορεί να ξεκινήσεις με μία ιδέα, με μία κομπίνα για κάποιο λόγο, και στη συνέχεια να μην ξέρεις αν πιστεύεις πραγματικά σε αυτά ή αν έχεις μπει τόσο βαθιά σε αυτό που λες, που τελικά το πιστεύεις.”

Η Νεφέλη τονίζει πως: “Μα γι’ αυτό δεν υπάρχει ‘Αθανασία’ χωρίς τους πιστούς. Αυτοί την επαληθεύουν. Υπάρχουν πάρα πολλοί άνθρωποι που πιστεύουν σε αυτήν, και με βαθιά πίστη της λένε ‘Είσαι αυτό.’ Και εκείνη, τελικά, λέει ‘Α, εντάξει, μάλλον είναι αλήθεια. Αφού γίνεται αυτό, τότε ναι, είμαι.’ Δηλαδή, δεν είναι μόνη της. Είναι μαζί με όλο το σύστημα που την περιβάλλει.”

Και η Έλλη Τρίγγου καταλήγει πως : “Το κύρος που αποκτά η ηρωίδα προκύπτει από την επαλήθευση των άλλων. Όλοι αυτοί που την αναγνωρίζουν ως μία μεγάλη θρησκευτική προσωπικότητα. Το ζήτημα, όμως, είναι τι κάνεις με αυτή την εξουσία, με την νομιμοποίηση που σου δίνει ο κόσμος. Αυτό είναι το πραγματικό ερώτημα.”

Όντως… αυτό ισχύει για όλα…

“Από γραφής, η σκέψη είναι ότι η Αθανασία είναι μια μορφή εξουσίας” σημειώνει η Νεφέλη Μαϊστράλη .
“Θα μπορούσε να είναι ένα πολιτικό πρόσωπο” λέει η Έλλη.

Εμένα μου ήρθε εκατό φορές ο Τραμπ στο μυαλό παρακολουθώντας την πρόβα…

“Την κουβεντιάσαμε κι εμείς στις πρόβες αυτή τη σύνδεση. Η αθανασία αφορά σε τέτοιες αμφιλεγόμενες περσόνες που παίζουν στα δάχτυλα το επικοινωνιακό παιχνίδι. Τον Τραμπ, στην αρχή, τον αντιμετωπίσαμε ως μια τραγελαφική περίπτωση που οι αντιδράσεις του έδιναν αφειδώς, υλικό για αστεία βιντεάκια. Όταν όμως πέσανε οι μάσκες κι άρχισε να γίνεται ο αιμοδιψής, συντηρητικός, ρατσιστής πλανητάρχης που κάνει φρικαλεότητες χωρίς κανένα πρόσχημα, σταμάτησε ακαριαία να έχει πλάκα. Αυτή η υπερ-εξουσία είναι τρομακτική. Πόσο μάλλον όταν συγκεντρώνεται γύρω από ένα πρόσωπο.” λέει η Νεφέλη.

Και συνεχίζει μιλώντας για την Αθανασία: “Πάντως γράφοντας γι αυτήν την γυναίκα, την «θαύμασα», μ’ έναν τρόπο, στην προσπάθειά μου να καταλάβω πώς λειτούργησε και γιατί. Η Αθανασία δημιούργησε απ’ το μηδέν έναν μύθο γύρω απ’ το όνομά της και κατόρθωσε να τον διατηρήσει για χρόνια, καταργώντας τη λογική . Στην ουσία, επινόησε τον ίδιο της τον εαυτό και έπεισε εκατοντάδες ανθρώπους να την ακολουθήσουν.”

Και η Έλλη αναφέρει: «Μα μιλούσε με τρομερή πειστικότητα. Την πιστεύουν οι ακόλουθοί της τόσο απόλυτα που σε κάνει να απορείς. Πολλές φορές σκέφτομαι και εντυπωσιάζομαι απ’ το πώς κατάφερε από το 1950 μέχρι το 2020 να επικρατήσει, να βγάλει λεφτά, να μην μπει φυλακή, να ξεφύγει από τα δικαστήρια. Γλύτωνε από όλα, παρέα με τους χουντικούς, με την αστυνομία, με το ΠΑΣΟΚ, με τη ΝΔ, με όλα”.

“Είχε μπράβους, έζησε έρωτες, αγόρασε μερσεντές, είχε σοφέρ. Αν ψάξεις τη ζωή της, είναι τρελό. Ήταν μια κανονική ροκ σταρ, βίωσε κανονική προσωπολαγνεία”, λέει η Νεφέλη και συνεχίζει: “Μέσα στη διαδικασία της γραφής, την «αγάπησα» μ’ έναν τρόπο, στην προσπάθειά μου να την καταλάβω. Και όσο αλλόκοτο κι αν ακούγεται, όταν γράφω για τέτοιους ανθρώπους, για τους “κακούς”, τους αγαπάω. Γιατί η δύναμη που έχουν να πείθουν, να επηρεάζουν, είναι κάτι το συναρπαστικό.

Και όλα αυτά ενώ το Ίδρυμα το οποίο έχει ιδρύσει και στο οποίο μέσα βασανίζονταν άνθρωποι, υπάρχει ακόμη έτσι;

“Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι υπάρχουν άνθρωποι, ακόμα και σήμερα, που είχαν επαφή μαζί της, που αναγνωρίζουν την αλήθεια, αλλά αρνούνται να τη μιλήσουν ανοιχτά. Βλέπεις ότι παλαντζάρουν και προστατεύουν κάτι. Δεν τολμούν να εκφράσουν την πραγματικότητα, γιατί υπάρχει πάντα κάποιος φόβος ή εξάρτηση που τους κρατάει.” λέει η Έλλη.

“Αυτό που τελικά καταλαβαίνεις είναι ότι οι “κακοί” είναι μόνο μια αφήγηση, μια εικόνα. Ο άνθρωπος δεν είναι μόνο κακός. Σίγουρα είχε στιγμές, και μάλιστα πολύ γοητευτικές, αλλά ήταν και τρομερά χειριστική. Έπαιζε με το μυαλό σου, σοβαρά. Η ικανότητά της να χειρίζεται ανθρώπους και καταστάσεις πρέπει να ήταν κάτι το μοναδικό” προσθέτει η Νεφέλη.

Στη συζήτηση μπαίνει και ο Θανάσης Ζερίτης λέγοντας: “Με τρελαίνει που όλα αυτά τα κάνουν και άνθρωποι της εκκλησίας που διατυμπανίζουν πως πιστεύουν στον άνθρωπο, στην αγάπη. Μαζεύουν λεφτά, τόσα χρόνια, και η χώρα πάει κατά διαόλου. Ναι, έχουμε ανάγκη τη θρησκεία και την εκκλησία, έχουμε ανάγκη να πιστέψουμε, αλλά όλα έχουν ένα όριο”.

Ένα προβοκατόρικο ζήτημα και ο “φόβος”

Φοβηθήκατε πως θα προκαλέσετε που καταπιάνεστε με ένα τέτοιο προβοκατόρικο ζήτημα όπως αυτό της Αθανασίας;

Ο Θανάσης απαντά πως ναι, φοβάται: “Αλλά τι θα κάνουμε τώρα; Θα φοβόμαστε; Είχαμε αντιδράσεις ακόμη και στις “Σπυριδούλες” για ένα κομμάτι το οποίο δεν μου είχε περάσει καν από το μυαλό ότι προσβάλλει τα χρηστά ήθη και αφορά μια παράφραση του Πάτερ Ημών. Κάποιος είδε την παράσταση και του άρεσε το σημείο αυτό και το ανέβασε στο youtube. Και άρχισαν να παίρνουν τηλέφωνα να μας απειλούν. Παίξαμε δύο παραστάσεις με την αστυνομία έξω από το θέατρο”.

Και η Νεφέλη λέει: “Και τώρα αν συμβεί κάτι αντίστοιχο με τις Σπυριδούλες, θα είναι ενδεικτικό του τι συμβαίνει γύρω μας. Προφανώς και μου ‘χε περάσει απ’ το μυαλό πως θα υπάρξουν αντιδράσεις. Όμως με αφορούσε το θέμα και ακριβώς επειδή φοβόμουν να το γράψω, το έκανα. Σαν ομοιοπαθητική, φαντάσου. Δεν νομίζω ότι υπάρχει άλλος τρόπος να αντιμετωπίσεις τον φόβο, πέρα απ’ το να τον κοιτάξεις κατάματα και να τον εκλογικεύσεις.”

Ο Θανάσης σημειώνει: “Και μπορεί να προκαλέσει και μόνο ο τίτλος, η “Αθανασία” από μόνη της. Και θα αντιδράσουν χωρίς καν να το δουν.”

“Και μπορεί να πουν ότι συνδέουμε τις ψευδοπροφήτες με τα βαθιά θαύματα της πίστης, για να τη μαγαρίσουμε την πίστη. Πραγματικά δεν έχει όρια η ανθρώπινη βλακεία. Και μακάρι οι ψευδοπροφήτες να αφορούσαν μόνο την πίστη” προσθέτει η Νεφέλη.

Η αλήθεια είναι πως αν έχουν διάθεση να προσβληθούν κάποιοι, θα προσβληθούν…

“Γι΄ αυτό και εμείς θα βάλουμε το μαχαίρι στο κόκκαλο. Δε θέλουμε να κάνουμε θέατρο για να κάνουμε sold out, δε θέλουμε να ακολουθούμε ανάλαφρες συνταγές επιτυχίας, θέλουμε να κάνουμε θέατρο με τον δικό μας τρόπο” καταλήγει ο Θανάσης Ζερίτης.