Ανοιχτή σύγκρουση στην ΕΕ – Τι σημαίνει η “προσωρινή εφαρμογή” της Mercosur

Στο προσκήνιο έρχεται, για ακόμα μία φορά, το ζήτημα της πολύπαθης Συμφωνίας ΕΕ-Mercosur, μετά την απόφαση της Κομισιόν για προσωρινή εφαρμογή της, παρά τις αντιρρήσεις του Ευρωκοινοβουλίου, όπως ανακοίνωσε την Παρασκευή (27/2) η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.

Η Κομισιόν δεν είχε προχωρήσει στην προσωρινή εφαρμογή εμπορικών συμφωνιών χωρίς να δοθεί η δυνατότητα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να τις εξετάσει, για πάνω από μια δεκαετία. Ωστόσο, οι υποστηρικτές της συμφωνίας πιστεύουν ότι η ΕΕ πρέπει να δράσει άμεσα, καθώς χώρες όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα αυξάνουν την πίεση.

Η κατάσταση που έχει προκύψει δείχνει μία σχετικά συχνή αντιπαράθεση που γεννάται στους κόλπους της Ένωσης καθώς όταν μια πλειοψηφία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απαιτεί από το Δικαστήριο της ΕΕ να αποφανθεί για το αν έχουν τηρηθεί οι κανόνες της Ένωσης, υπάρχει μια πλειοψηφία των κυβερνήσεων των κρατών-μελών (δηλαδή το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο) που συμφωνεί με την Επιτροπή και έτσι προχωρά η διαδικασία.

Σε κάθε περίπτωση, η πλήρης επικύρωση από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα πρέπει να αναμείνει μέχρις ότου το Ανώτατο Δικαστήριο της ΕΕ αποφανθεί σχετικά με τη νομιμότητα της συμφωνίας, έπειτα από προσφυγή ευρωβουλευτών τον Ιανουάριο, μία διαδικασία που μπορεί να πάρει ως και δύο χρόνια.

Πώς φτάσαμε στην προσωρινή εφαρμογή

Σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης, η εμπορική συμφωνία μπορεί να τεθεί σε προσωρινή ισχύ – γεγονός που σημαίνει ότι οι δασμοί θα καταργηθούν για τα περισσότερα αγαθά και από τις δύο πλευρές – μετά την εσωτερική επικύρωσή της από ένα κράτος του Mercosur και την επίσημη κοινοποίηση στις Βρυξέλλες. Από την πλευρά της, η Επιτροπή πρέπει επίσης να ενημερώσει τα κράτη του Mercosur ότι θα εφαρμόσει προσωρινά τη συμφωνία.

Αυτό είναι πλέον δυνατό, αφού πρώτα η Ουρουγουάη και έπειτα η Αργεντινή έγιναν την Πέμπτη οι πρώτες χώρες που επικύρωσαν πλήρως τη συμφωνία, επιβεβαιώνοντας ότι θα ζητήσουν επισήμως από την εκτελεστική εξουσία της ΕΕ την προσωρινή εφαρμογή της.

Για να συμβεί πρέπει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (που αποτελείται από τους αρχηγούς κυβερνήσεων των κρατών μελών) να εξουσιοδοτήσει την Επιτροπή να προβεί στην προσωρινή εφαρμογή της συμφωνίας, από τον χρόνο της πρώτης κύρωσής της από χώρα της Mercosur, κάτι που είχε κάνει ήδη από τον Ιανουάριο. Αυτό προβλέπεται, βέβαια, και βάσει του άρθρου 218 παρ. 5 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ).

Η Επιτροπή είχε σπάσει σε κομμάτια τη συμφωνία, για να μπορεί να πετύχει την προσωρινή εφαρμογή μέχρι να οριστικοποιηθεί η επικύρωσή της από τα θεσμικά όργανα. Η προσωρινή εφαρμογή αφορά στην προσωρινή ενεργοποίηση του εμπορικού σκέλους της συμφωνίας, το οποίο εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα της ΕΕ.

Η Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν δήλωσε σήμερα πως “η «προσωρινή εφαρμογή» έχει, εξ ορισμού, προσωρινό χαρακτήρα. Το λέει το όνομά της. Σύμφωνα με τις Συνθήκες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), η συμφωνία μπορεί να συναφθεί πλήρως μόνον όταν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δώσει την έγκρισή του. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θα συνεχίσει να συνεργάζεται στενά με όλα τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, τα κράτη μέλη, και τα ενδιαφερόμενα μέρη ώστε να εξασφαλιστεί η ομαλότητα και η διαφάνεια της διαδικασίας”.

Στο σημείο αυτό αξίζει να πούμε πως το Παρίσι και άλλες πρωτεύουσες είχαν προσπαθήσει να μπλοκάρουν την προσωρινή εφαρμογή της, μέσω μιας δήλωσης που θα υποχρέωνε την Κομισιόν να περιμένουν τη συγκατάθεση του Κοινοβουλίου. Όμως, η Κύπρος, ως η τρέχουσα κάτοχος της εκ περιτροπής προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, φαίνεται πως δεν έδωσε τόση σημασία στο κείμενο μετά από διαβουλεύσεις με διπλωμάτες.

Η κίνηση αυτή έχει ήδη προκαλέσει τις αντιδράσεις μεταξύ των αντιτιθέμενων στη συμφωνία με το Mercosur – ιδίως των αγροτών – καθώς και σε χώρες όπως η Γαλλία και η Πολωνία, οι οποίες ψήφισαν κατά της συμφωνίας.

“Δυσάρεστη έκπληξη και ασέβεια προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο”

Ο Γάλλος πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν, ήταν από τους πρώτους που τοποθετήθηκαν για την απόφαση της Κομισιόν για προσωρινή εφαρμογή της Συμφωνίας, χαρακτηρίζοντάς την ως “μια δυσάρεστη έκπληξη για τη Γαλλία, η οποία είχε αντιταχθεί σε αυτήν, και «ασέβεια» προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο”.

“Για τη Γαλλία, αυτό αποτελεί έκπληξη, μια δυσάρεστη έκπληξη και για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αυτό είναι ασέβεια”, δήλωσε ο Μακρόν σε δημοσιογράφους μετά τη συνάντηση που είχε τον πρωθυπουργό της Σλοβενίας, Ρόμπερτ Γκολόμπ, στο Μέγαρο των Ηλυσίων.

Η Γαλλία, μία χώρα με τόσο μεγάλη παραγωγή σε βοδινό κρέας αλλά και με τόσους αγρότες, είχε εξαρχής αντιτεθεί της συμφωνίας.

Η ομάδα της Αριστεράς στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αντιδρά στην προσωρινή εφαρμογή της Συμφωνίας λέγοντας πως πρόκειται για “απαράδεκτη απόφαση“.

H Συμφωνία ΕΕ-Mercosur

Η πολύπαθη συμφωνία ξεκίνησε να συζητείται από το μακρινό 1999 και εγκρίθηκε μετά από 26 χρόνια, στις 9 Ιανουαρίου, από το συμβούλιο των Μόνιμων Αντιπροσώπων της ΕΕ. 

Το βήμα της υπογραφής ακολουθεί την έκδοση δύο αποφάσεων του Συμβουλίου, στις 9 Ιανουαρίου, με τις οποίες εξουσιοδοτείται η υπογραφή της συμφωνίας εταιρικής σχέσης ΕΕ–Mercosur (EMPA) και της ενδιάμεσης εμπορικής συμφωνίας (iTA) μεταξύ των δύο πλευρών -της ΕΕ και των εταίρων στη Mercosur, όπως η Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη και Ουρουγουάη.

Τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Mercosur υπέγραψαν το Σάββατο (17/1) στην Ασουνσιόν της Παραγουάης, την ιστορική -όσο και αμφιλεγόμενη- συμφωνία ελεύθερου εμπορίου, έπειτα από περισσότερα από 25 χρόνια διαπραγματεύσεων.

Οι κερδισμένοι και οι χαμένοι

Η Συμφωνία θα επιτρέψει ουσιαστικά στην Ένωση να εξάγει οχήματα, μηχανήματα, κρασιά και οινοπνευματώδη ποτά προς τη Λατινική Αμερική, διευκολύνοντας την είσοδο βοδινού κρέατος, ζάχαρης, ρυζιού, μελιού και σόγιας από τη Νότια Αμερική.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία ολοκλήρωσε τις διαπραγματεύσεις πριν από έναν χρόνο, καθώς και χώρες όπως η Γερμανία και η Ισπανία, υποστηρίζουν ότι η συμφωνία αποτελεί κρίσιμο μέρος της προσπάθειας της ΕΕ να ανοίξει νέες αγορές, ώστε να αντισταθμίσει τις επιχειρηματικές απώλειες από τους αμερικανικούς δασμούς και να μειώσει την εξάρτησή της από την Κίνα, εξασφαλίζοντας πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες. Οι αντίπαλοι της συμφωνίας, με επικεφαλής τη Γαλλία —τον μεγαλύτερο αγροτικό παραγωγό της Ευρωπαϊκής Ένωσης— υποστηρίζουν ότι η συμφωνία θα αυξήσει τις εισαγωγές φθηνών τροφίμων, συμπεριλαμβανομένων του βοείου κρέατος, των πουλερικών και της ζάχαρης, υπονομεύοντας τους εγχώριους αγρότες.

Γιατί διαφωνούν οι αγρότες

Οι αγρότες κάνουν λόγο για άνισο ανταγωνισμό από χώρες που έχουν διαφορετικά πρότυπα ασφαλείας. Οι ίδιοι χαρακτηρίζουν τη Συμφωνία “ιστορικό λάθος” και “επιζήμια για τον ευρωπαϊκό αγροτικό τομέα και την επισιτιστική ασφάλεια της ΕΕ”.

Οι χώρες της MERCOSUR παράγουν αγροτικά προϊόντα με πολύ χαμηλότερο κόστος (ιδίως βόειο κρέας, πουλερικά, ζάχαρη, σόγια) αλλά και με διαφορετικά πρότυπα παραγωγής.

Παράλληλα, στην ΕΕ ισχύουν αυστηροί κανόνες για την καλή διαβίωση των ζώων, τη χρήση φυτοφαρμάκων και αντιβιοτικών και την περιβαλλοντική προστασία. Όμως, σε χώρες της MERCOSUR επιτρέπονται ουσίες απαγορευμένες στην ΕΕ (όπως φυτοφάρμακα και ζιζανιοκτόνα, τα οποία είναι απαγορευμένα ή μη εγκεκριμένα στην ΕΕ, αυξητικοί παράγοντες στην κτηνοτροφία κα), ενώ, υπάρχει χαλαρότερη επιβολή κανόνων. Αξίζει να σημειωθεί πως η ΕΕ ελέγχει τα υπολείμματα στα εισαγόμενα τρόφιμα, όμως, το πόσο αποτελεσματικός θα είναι εν τέλει ο έλεγχος αποτελεί βασικό σημείο κριτικής από αγρότες και περιβαλλοντικές οργανώσεις.