ΠΑΙΖΟΝΤΑΣ ΜΠΑΛΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ 200 ΚΑΙ ΤΟ ΣΚΟΠΕΥΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΚΑΙΣΑΡΙΑΝΗΣ

Η εκτέλεση των 200 κομμουνιστών την Πρωτομαγιά του 1944 στην Καισαριανή, για όλους όσους μεγαλώσαμε στις ανατολικές συνοικίες, ήταν πάντα η κορύφωση των διηγήσεων των πατεράδων μας. Από τον Βύρωνα, μέχρι τη Γούβα και το Παγκράτι, η ΕΑΜική αντίσταση, έζησε την εκτέλεση στην Καισαριανή, λεπτό προς λεπτό. Μαζί με τους Καισαριανώτες θρήνησε τους νεκρούς, όπως έκανε, άλλωστε, από την αρχή των εκτελέσεων των ναζί στο Σκοπευτήριο.

Πολλές δεκαετίες αργότερα ο χώρος στον οποίο άφησαν την τελευταία τους πνοή όσοι διάλεξαν την αντίσταση και την ελευθερία, διεκδικήθηκε, με διάφορους τρόπους, ώστε να αποδοθεί εκεί που ανήκει. Στο λαό της Καισαριανής, στη μνήμη και στην ιστορία που δεν ξεθώριασε, δεν έσβησε. Οι πρόσφατες φωτογραφίες των 200 ξανάφερε μπροστά μας το παρελθόν, σαν μια επιστροφή στο μέλλον.

Έφερε ενώπιον μας, ογδόντα χρόνια μετά, τα πρόσωπα των 200 εκτελεσμένων πατριωτών. Ο Ναπολέων Σουκατζίδης και οι σύντροφοί του, οι περισσότεροι φυλακισμένοι Ακροναυπλιώτες που η μεταξική δικτατορία ήθελε να εξαφανίσει και δεν τους άφησε να πολεμήσουν στα βουνά της Αλβανίας αλλά τους έκανε πάσα στους κατακτητές, δεν χάθηκαν. Όχι μόνο δεν τους ξεχάσαμε, αλλά να’ τους τώρα, που τους γνωρίζουμε από κοντά για πρώτη φορά, να πηγαίνουν προς το απόσπασμα, σχεδόν χαμογελαστοί.

Μαζί τους εμφανίστηκε και το χαφιεδότσουρμο, αυτοί που όπως έγραψε ο Θανάσης Παπακωνσταντίνου αποτελούν τον εθνικό κορμό. Δεν θα μπορούσε να γίνει κι αλλιώς. Μαζί πάνε αυτά…

Για πολλά χρόνια το Σκοπευτήριο δεν έπρεπε να είναι το Θυσιαστήριο της Λευτεριάς, όπως το ονόμασε το 1944 ο 6ος τομέας του ΕΑΜ, αλλά ένας χώρος, που ανήκε στην Σκοπευτική Εταιρεία. Ο αγώνας του Δήμου της Καισαριανής, με επικεφαλής τον αείμνηστο Παναγιώτη Μακρή, κορυφώθηκε στη δεκαετία του 80 και κάπου εκεί παίχθηκε και … πολλή μπάλα. Άλλωστε στο Σκοπευτήριο, υπήρχε -εκτός από το Χάραμα που ιερουργούσε ο Βασίλης Τσιτσάνης- και μια αλάνα που παιζόταν ποδόσφαιρο. Κάποιοι έγραψαν ιστορία και με τη φανέλα του Εθνικού Αστέρα.

Το ποδόσφαιρο (και ο αθλητισμός) συνδέθηκε νωρίς με το Σκοπευτήριο. Ο Σπύρος Κοντούλης, ΕΑΜίτης ποδοσφαιριστής της ΑΕΚ, τον Ιούνιο του 1944, βρισκόταν στο καμιόνι που τον μετέφερε στην Καισαριανή. Ένα μήνα νωρίτερα, οι Γερμανοί είχαν εκτελέσει τον αδερφό του Βασίλη. Ο πολύ γρήγορος κεντρικός χαφ, στο ύψος του Μετς, αποφασίζει να δραπετεύσει. Τρέχει προς την ελευθερία, αλλά οι ριπές των Γερμανών τον θερίζουν. Περνάει στην αθανασία.

Ο τσαγκάρης Θόδωρος Μανιατέας, στέλεχος του ΚΚΕ και υποφήφιος βουλευτής πριν από τη δικτατορία του Μεταξά, είναι κι αυτός φυλακισμένος στο Χαϊδάρι. Οι Γερμανοί του προτείνουν να μην συμπεριληφθεί στους 200 γιατί είναι ευχαριστημένοι από τη δουλειά του. Αρνείται (όπως έκανε και ο Σουκατζίδης) και εκτελείται την Πρωτομαγιά. Ο ανιψιός του, παίρνει στη μνήμη το όνομα του, παίζει καλό ποδόσφαιρο, γίνεται ένας πολύ ταλαντούχος τερματοφύλακας αλλά η χούντα δεν μπορεί να δεχθεί ότι ο ανιψιός του κομμουνιστή θα γίνει αστέρι των ελληνικών γηπέδων. Την ιστορία φέρνει στη δημοσιότητα ο δημοσιογράφος Νίκος Αγγελίδης

Ο Γιώργος Καλαφατάκης, πρώην μπασκετμπολίστας του Ιωνικού Νικαίας και προπονητής βέβαια σε πολλές ομάδες μίλησε στο SPORT24 και τη Μαρία Καούκη, για τον θείο του “τον ψηλό με το άσπρο πουκάμισο” που επίσης εκτελέστηκε εκείνη την Πρωτομαγιά…

Η ΑΕΚ τίμησε ουκ ολίγες φορές τους 200 εκτελεσμένους. Το 2006 οι παλαίμαχοι της “Ένωσης” και του Εθνικού Αστέρα είχαν δώσει αγώνα μνήμης, με επίσκεψη στο χώρο των εκτελέσεων και το μνημείο. Είχε διοργανωθεί, μάλιστα, και ένα τουρνουά που έγινε στο “Μιχάλης Κρητικόπουλος” και συμμετείχαν και οι παλαίμαχοι του Απόλλωνα και του Πανιωνίου.

Οι ποδοσφαιριστές συμμετείχαν ενεργά στη διεκδίκηση και του χώρου του Σκοπευτηρίου, αλλά και σε αγώνες, που είχαν σαν αίτημα τον επαναπατρισμό των πολιτικών προσφύγων. Τότε, προς τα τέλη της δεκαετίας του 70, αρκετά παιδιά από τις πρώην σοσιαλιστικές χώρες (Χατζηπαναγής, Κωφίδης, Λαφτσής, Κερμανίδης, Κωστίκος και άλλοι, ενώ πολύ νωρίτερα είχε έρθει για τον Ολυμπιακό ο Νίκος Γιούτσος) είχαν έρθει στην Ελλάδα να παίξουν ποδόσφαιρο.

Οι μετεμφυλιακοί νόμοι απαγόρευαν τον επαναπατρισμό των γονέων τους και ο ΠΣΑΠ που είχε ιδρυθεί το 1976, άσκησε όση πίεση μπορούσε. Οι αγώνες σε διάφορες πρωτομαγιές, τιμώντας τη μνήμη και των 200, είχαν συμπεριλάβει και το αίτημα του επαναπατρισμού.

Η ιστορία του Σκοπευτηρίου

Το 1930 η κυβέρνηση παραχωρεί 710 στρέμματα στην σκοπευτική εταιρεία για τις ανάγκες της και την εκπαίδευση των ενόπλων δυνάμεων. Αργότερα παραχωρείται και ένας χώρος στον κυνηγετικό όμιλο. Οι Γερμανοί μετατρέπουν το χώρο σε τόπο εκτελέσεων, με πρώτη εκείνη στις 26/5/1942. Δυο αδέρφια, ο 24χρονος Άγγελος και ο 19χρονος Μαρίνος Μπάρκας, εκτελούνται γιατί είχαν πάρει μέρος σε σαμποτάζ ενός γερμανικού στρατώνα.

Σύμφωνα με τις επίσημες καταγραφές στο Σκοπευτήριο οι ναζί εκτελούν 13 πατριώτες το 1942, 147 το 1943 και 440 το 1944. Εκεί μαρτύρησαν και 25 αντιφασίστες των στρατευμάτων της κατοχής (20 Ιταλοί και 5 Γερμανοί).

Το ΕΑΜ, μετονομάζει το χώρο σε θυσιαστήριο της λευτεριάς, αλλά μετά τα Δεκεμβριανά, η επιγραφή σβήνεται. Η Εθνική Αντίσταση πρέπει να ξεχαστεί, οι άνθρωποι που πρωταγωνίστησαν θεωρούνται ανθέλληνες, ο αντικομμουνισμός ζει και βασιλεύει σε όλη την επικράτεια.

Ο Λευτέρης Παπαδόπουλος έχει αφήσει παρακαταθήκη το αιώνιο σαββατόβραδο στην Καισαριανή. Η επιβλητική μουσική του Σταύρου Ξαρχάκου και η φωνή του Γρηγόρη Μπιθικώτση, συνοδεύουν τους στίχους που εξυμνούν την απαγορευμένη, για το επίσημο ελληνικό κράτος, αντίσταση. Η λογοκρισία δεν θεωρεί ότι το δίστιχο “τις βραδιές συνθήματα, γράφαμε στους τοίχους, πέφταμε φωνάζοντας κάτω οι Γερμανοί” πρέπει να συμπεριληφθεί στο τραγούδι και κόβεται!

Έτσι λειτουργούσε τότε η επίσημη πολιτεία. Οι λογοκριτές έκαναν ό,τι ήθελαν. Και οι επίγονοι των συνεργατών επίσης…

Χρόνια αργότερα, ο Παπαδόπουλος, στη στήλη του “Ματιές” στα “Νέα” θα γράψει -στις 27/1/1983- με αφορμή την υπόθεση του Σκοπευτήριου:

“Κάθε φορά που επισκέπτομαι το χώρο, όπου εκτελέστηκαν οι 200, την Πρωτομαγιά του 44, από τους Γερμανούς, νιώθω ντροπή. Για να φτάσεις πρώτα-πρώτα στο χώρο αυτό της θυσίας είναι μια περιπέτεια. Καμιά ταμπέλα, καμιά ένδειξη. Ανοίγεις μια πόρτα, περνάς από πίσω από τους σκπευτές που προπονούνται, ανοίγεις ένα πορτάκι, διασχίζεις ένα μακρύ διάδρομο και κάποτε βρίσκεται στην απομονωμένη μάντρα, όπου γίνονταν οι εκτελέσεις.

ΚΑΜΙΑ ένδειξη και καμιά ταμπέλα κι εδώ. Μονάχα μια αναμνηστική πλάκα, μια σταλιά, στο κέντρο της μάντρας- εκεί που τοποθετούσαν οι Γερμανοί τα πολυβόλα τους. Με άλλα λόγια: Κόσμε μακριά από τον τούτο τον τόπο-για αγώνες και θυσίες πατριωτών θα μιλάμε τώρα;

Το Σκοπευτήριο, λοιπόν, όπου θα’ πρεπε ναχει στηθεί ένα περίλαμπρο μνημείο της Εθνικής Αντίστασης, μια απομονωμένη μάντρα-τσόντα στις εγκαταστάσεις της Σκοπευτικής Εταιρίας. Που έχει στη διάθεσή της 700 στρέμματα! Και η Αθήνα δεν έχει μια πλατεία, με ένα πράσινο φύλλο!

ΡΩΤΑΩ: Γιατί αυτά τα 700 στρέμματα, δεν γίνονται πάρκα, σχολεία, γήπεδα;Γιατί ο χώρος της θυσίας ήταν και παραμένει μια μάντρα; Γιατί η  Σκοπευτική Εταιρία δεν μεταφέρει αλλού τα όπλα και τα ανδρείκελά της; Ελπίζω να μου απαντήσει κάποιος αρμόδιος”.

Είναι η εποχή που ο αγώνας της Καισαριανής για την παραχώρηση του σκοπευτήριου κορυφώνεται. Το 1983 γίνεται κατάληψη 17 ημερών και κινητοποιούνται φορείς, σωματεία, απλοί πολίτες. Ο ΠΣΑΠ επισκέπτεται τον πρωθυπουργό Ανδρέα Παπανδρέου, θέτοντας επί τάπητος διάφορα θέματα και ο γενικός γραμματέας του, Νίκος Μάλλιαρης (πρώην παίκτης του Εθνικού Αστέρα, αλλά και δημοτικός σύμβουλος Καισαριανής), βρίσκει την ευκαιρία να θέσει και το θέμα του Σκοπευτηρίου.

Αντιγράφουμε από το ρεπορτάζ των Νέων (19/1/1983): “Στο μεταξύ βλέποντας πόσο ζεστός ήταν ο πρωθυπουργός, ο γενικός γραμματατέας του ΠΣΑΠ Νίκος Μάλλιαρης, πήρε το θάρρος και με την ιδιότητα του ως δημοτικού συμβούλου Καισαριανής, επισήμανε στον πρόεδρο της κυβέρνησης ότι “700 στρέμματα που ανήκουν στην σκοπευτική εταιρεία μπορούν να μετατραπούν σε πολυχώρο πολιτισμού και άθλησης, ενώ σε κάποιο σημείο να γίνει και το μνημείο εθνικής αντίστασης”.

Ο Τύπος της εποχής παρακολουθεί από κοντά τον αγώνα όλης της Καισαριανής

Ένα χρόνο μετά το 1984, η Μελίνα Μερκούρη υπογράφει την απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού, όπου 110 στρέμματα του Σκοπευτηρίου κηρύσσεται ιστορικός μνημειακός, κάτι που σημαίνει ότι κάθε παρέμβαση που αντιστρατεύεται αυτού του χαρακτήρα δεν μπορεί να γίνει.

Ο Δήμος Καισαριανής έχει την ευκαιρία να προκηρύξει πανελλήνιο αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για τη διαμόρφωση του χώρου σε αισθητικό πάρκο αναψυχής και πολιτισμού, αναδεικνύοντας και την ιστορική του φυσιογνωμία. Ο χώρος, παρά τις απαιτήσεις της Σκοπευτικής Εταιρείας, αναμορφώνεται και δημιουργούνται διάφοροι χώροι, ανάμεσα τους και το Μουσείο Εθνικής Αντίστασης που εγκαινιάζεται στις 9 Μαΐου 2016

Το μνημείο για τους εκτελεσθέντες λειτουργεί πλέον υπέρ της συλλογικής μνήμης. Εκεί βρίσκονται κατά καιρούς νέοι και νέες από την Καισαριανή (και όχι μόνο) να δουν από κοντά τον μαρτυρικό τόπο των εκτελέσεων.

Οι φιλικοί αγώνες ποδοσφαίρου, οι αγώνες δρόμου, που κατά καιρούς διοργανώνονται τιμούν ανά τακτά χρονικά διαστήματα τους εκτελεσμένους στο Σκοπευτήριο, ανάμεσα τους και του 200 κομμουνιστές-πατριώτες, οι φωτογραφίες των οποίων ζωντάνεψαν μια από τις πιο σπουδαίες στιγμές της ελληνικής αντίστασης στην κατοχή.

Σε αυτές τις συνοικίες άλλωστε η αντίσταση θέριευε και έμπαινε στο μάτι των ναζί. Λίγες μέρες πριν από την εκτέλεση των 200, στις 28 Απρίλη, στο “Κάστρο του Υμηττού” τρία αμούστακα παιδιά, κράτησαν έξω από το σπίτι – αποθήκη πυρομαχικών του εφεδρικού ΕΛΑΣ, Γερμανούς και συνεργάτες του σε μια πολύωρη μάχη που έμεινε στην ιστορία (την οποία, βέβαια, δεν τη διδαχθήκαμε ποτέ).

Τον Αύγουστο του 44, γίνεται το μπλόκο του Βύρωνα, 12 αγωνιστές (ανάμεσα τους και ο Ιταλός λοχίας Μαρτσέλο Μπαραβάλε) εκτελούνται επί τόπου ενώ άλλοι 600 συλλαμβάνονται και οδηγούνται στη Γερμανία.

Η περιοχή δεν ξέχασε, ούτε έχασε την περηφάνια της. Το 2016 με το νόμο 4415, το Σκοπευτήριο, παραχωρείται για 40 χρόνια στο Δήμο Καισαριανής, μια απόφαση την οποία αμφισβητεί η Σκοπευτική Εταιρεία, η οποία μεν αποχώρησε (το 2017) αλλά επιμένει να διεκδικεί, σε πείσμα της ιστορικής μνήμης και του σεβασμού προς εκείνους που έχυσαν το αίμα τους. Σαν τους 200 που είδαμε -για πρώτη φορά- και τα πρόσωπα τους…