Κύπρος: Τα καταφύγια “φαντάσματα” και το Ακρωτήρι

Τις τελευταίες ημέρες, η Κύπρος μοιάζει να ζει σε ένα καθεστώς πολέμου, χωρίς πόλεμο.

Η ένταση στην περιοχή, η αυξημένη στρατιωτική παρουσία και οι συνεχείς προειδοποιήσεις για πιθανές απειλές έχουν επαναφέρει στο προσκήνιο ένα παλιό αλλά κρίσιμο ζήτημα: τα καταφύγια πολιτικής άμυνας.

Θεωρητικά, το δίκτυο καταφυγίων στο νησί υπάρχει και αποτελεί βασικό πυλώνα προστασίας του άμαχου πληθυσμού σε περίπτωση επίθεσης. Ωστόσο, η πραγματική του ετοιμότητα και επάρκεια έχει αρχίσει να τίθεται υπό αμφισβήτηση.

Το NEWS 24/7 επιχείρησε να εντοπίσει ορισμένα από αυτά τα καταφύγια στο κέντρο της Λεμεσού.

Χρησιμοποιώντας την εφαρμογή SafeCY, που καθοδηγεί τους πολίτες προς το κοντινότερο καταφύγιο, κινηθήκαμε σε ακτίνα ενός χιλιομέτρου. Από τα τέσσερα σημεία που εμφανίζονταν στον χάρτη, τα τρία αποδείχθηκαν μη προσβάσιμα: χωρίς σήμανση, χωρίς εμφανή είσοδο και σε ορισμένες περιπτώσεις πίσω από κλειστές πόρτες ή ιδιωτικούς χώρους.

Η εικόνα αυτή αποτυπώνει το βασικό ερώτημα που αρχίζει να απασχολεί ολοένα και περισσότερους κατοίκους του νησιού: υπάρχουν τα καταφύγια – αλλά είναι πράγματι έτοιμα να χρησιμοποιηθούν όταν χρειαστεί;

Χωρητικότητα ετοιμότητα και καταφύγια «φαντάσματα»

Την ευθύνη για το σύστημα καταφυγίων έχει η Πολιτική Άμυνα Κύπρου (αντίστοιχη της Πολιτικής Προστασίας), η οποία διαχειρίζεται ένα δίκτυο που αριθμεί περίπου 2.200 έως 2.300 καταφύγια σε ολόκληρη την Κυπριακή Δημοκρατία. Τα περισσότερα από αυτά δεν είναι αυτόνομα στρατιωτικά κατασκευάσματα, αλλά υπόγειοι χώροι που έχουν χαρακτηριστεί ως καταφύγια μέσα σε πολυκατοικίες, δημόσια κτίρια, σχολεία ή δημοτικές εγκαταστάσεις.

Η θεωρητική χωρητικότητα του συστήματος εκτιμάται ότι καλύπτει περίπου το 30% έως 35% του πληθυσμού της Κύπρου, δηλαδή περίπου 300.000 έως 350.000 άτομα. Το ποσοστό αυτό σημαίνει ότι σε μια μαζική κρίση δεν θα μπορούσε να καλυφθεί το σύνολο των κατοίκων, αλλά κυρίως όσοι βρίσκονται κοντά σε συγκεκριμένες εγκαταστάσεις.

Τα καταφύγια διακρίνονται σε τρεις βασικές κατηγορίες: ιδιωτικά καταφύγια σε υπόγεια πολυκατοικιών, δημόσια καταφύγια που ανήκουν σε δήμους ή κρατικούς οργανισμούς και καταφύγια σε σχολικά συγκροτήματα, τα οποία ενεργοποιούνται σε περιόδους κρίσης.

Στην πράξη πρόκειται για χώρους που έχουν προβλεφθεί από την πολεοδομική νομοθεσία ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε περίπτωση πολέμου ή αεροπορικών επιθέσεων.

Το NEWS 24/7 πλοηγήθηκε μέσω της εφαρμογής Safe CY. Σε ακτίνα ενός χιλιομέτρου από την οδό Ανεξαρτησίας, κεντρικό δρόμος της Λεμεσού, ανευρέθησαν τέσσερα καταφύγια.

Συγκεκριμένα, ένα βρισκόταν μέσα σε μια πολυκατοικία, ένα σε υπόγειο καταστήματος και ένα σε πάρκινγκ. Σε όλες τις περιπτώσεις δεν υπήρχε καμία ταμπέλα που να επισημαίνει στους πολίτες την ύπαρξη καταφυγίου. Συνεπώς σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης θα πρέπει να πλοηγηθούν μόνοι τους.

Κανένα καταφύγιο στο Ακρωτήρι

Η βρετανική βάση που βρίσκεται στο χωριό Ακρωτήρι, και δέχεται καθημερινά απειλές μη επανδρωμένων αεροσκαφών, βρίσκεται στη δυτική Λεμεσό. Οι αρχές είχαν ξεκινήσει να εκκενώνουν τον οικισμό, ωστόσο τις τελευταίες μέρες όλο και περισσότεροι κάτοικοι επιστρέφουν.

Το πιο ανησυχητικό είναι ότι στην περιοχή δεν υφίσταται κανένα καταφύγιο. Όταν απευθυνθήκαμε με απορία στους κατοίκους για την απουσία τους μας απάντησαν: «Πάνε ρώτα τους Άγγλους».

Υπενθυμίζεται ότι, η ευρύτερη περιοχή αποτελεί βρετανικό έδαφος, αστυνομεύεται από τους βρετανούς που αποτελούν κυρίαρχη δύναμη στο Ακρωτήρι.

Ανάγκη για επικαιροποίηση

Το σύστημα καταφυγίων της Κύπρου έχει τις ρίζες του κυρίως στην περίοδο μετά το 1974, όταν η εμπειρία της εισβολής οδήγησε στην ανάγκη δημιουργίας χώρων προστασίας για τους αμάχους. Ωστόσο, αρκετοί ειδικοί σημειώνουν ότι πολλά από τα καταφύγια σχεδιάστηκαν με βάση την απειλή αεροπορικών βομβαρδισμών της εποχής και όχι τις σύγχρονες μορφές πυραυλικών επιθέσεων υψηλής ακρίβειας, γεγονός που ανοίγει μια ευρύτερη συζήτηση για το κατά πόσο οι υποδομές αυτές ανταποκρίνονται στις σημερινές συνθήκες.

Σε πολλές περιπτώσεις οι χώροι αυτοί χρησιμοποιούνται στην καθημερινότητα ως αποθήκες, ενώ δεν διαθέτουν πάντα βασικές υποδομές όπως συστήματα εξαερισμού, φίλτρα αέρα, γεννήτριες ή υγειονομικές εγκαταστάσεις. Παράλληλα, αρκετοί κάτοικοι δεν γνωρίζουν καν ότι στο κτίριό τους υπάρχει καταφύγιο, γεγονός που αποτυπώνει το χάσμα ανάμεσα στη θεσμική πρόβλεψη και στην πραγματική επιχειρησιακή ετοιμότητα του συστήματος.

Οι αρχές της Κύπρου έχουν ξεκινήσει το τελευταίο διάστημα ελέγχους και επικαιροποίηση των στοιχείων για τα καταφύγια. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν έχει ανακοινωθεί κάποια γενική ενεργοποίηση του συστήματος, ούτε έχουν δοθεί οδηγίες για μαζική προετοιμασία του πληθυσμού, των εθελοντών ή των χώρων.