Κρίση στον Κόλπο: Η δύσκολη εξίσωση των μέτρων

Με τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου στις διεθνείς αγορές να τραβούν την ανηφόρα, με το άνοιγμα της εβδομάδας, αλλά και τις απειλές κλιμάκωσης των πολεμικών συγκρούσεων στον Περσικό Κόλπο αλλά και συνολικά, λόγω της “έλευσης” στην πολεμική καθημερινότητα των πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς, έρχονται στο προσκήνιο ακραία σενάρια για τις τιμές των ενεργειακών αγαθών αλλά και του πληθωρισμού. 

Είναι χαρακτηριστικό ότι η αμερικανική τράπεζα  Goldman Sachs, προβλέπει, ήδη, από  τα στα τέλη της περασμένης εβδομάδας, ότι η τιμή του μπρεντ θα μπορούσε να κάνει νέο υψηλό ρεκόρ, εφόσον η κίνηση των πλοίων μέσω του Ορμούζ παρέμενε σε χαμηλά επίπεδα όλο τον Μάρτιο. Συγκεκριμένα,  εάν συνεχιστούν οι διακοπές, το Brent ενδέχεται να ξεπεράσει το ιστορικό υψηλό των 147,50 δολαρίων του 2008, σύμφωνα με την Goldman Sachs.

«Θα χρειαστεί περισσότερος χρόνος απ’ όσο πιστεύουν οι περισσότεροι για να επιστρέψει η προσφορά στην αγορά, ακόμη και αν τα στενά ανοίξουν ξανά, γιατί θα αντιμετωπίσουμε έναν εφιάλτη στη μεταφορά», δήλωσε, παράλληλα, ο Dennis Kissler, αντιπρόεδρος εμπορίας στην BOK Financial. Το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τα προϊόντα διύλισης είναι κρίσιμα για τη μεταφορά, τη ναυτιλία και τη βιομηχανία, επομένως οι διακυμάνσεις στις τιμές πλήττουν καταναλωτές, επιχειρήσεις και οικονομίες, μειώνοντας τη ζήτηση για μεγάλο διάστημα.

Οι τιμές

Στο άνοιγμα των αγορών, τη Δευτέρα, το brent, ξεπέρασε τα 109 δολάρια το βαρέλι, ενώ το φυσικό αέριο είναι σταθερά πέριξ των 60 ευρώ ανά μεγαβατώρα στον Ολλανδικό δείκτη TTF, έχοντας ενισχυθεί κατά  63% από την έναρξη των  πολεμικών επιχειρήσεων  στο Ιράν. Την ίδια ώρα οι τιμές βενζίνης και ντίζελ είναι σταθερά πάνω από 2 ευρώ, ενώ η χονδρεμπορική τιμή του ρεύματος στο Χρηματιστήριο Ενεργείας ανήλθε στα 147,74 ευρώ  ανά MWh σημειώνοντας άνοδο κατά 74,26% στη συνεδρίαση της Κυριακής ενώ η ζήτηση σε ρεύμα από τα νοικοκυριά κινείται σε χαμηλά  επίπεδα φτάνοντας σε 86.000 MWh  τη Δευτέρα 23 Μαρτίου.

Η άνοδος της τιμής προήλθε κυρίως  από την έντονη παρουσία του φυσικού αερίου στη συνολική παραγωγή ενέργειας που έφτασε στο 45%. Την ίδια στιγμή η τιμή του συμβολαίου TTF παραμένει κάτω από  τα 60 ευρώ  ανά MWh .

Το μήνυμα του Πρωθυπουργού

Στο φόντο αυτό η κυβέρνηση κρατά στάση αναμονής “κρατώντας καύσιμα” για τη συνέχεια, καθώς, είναι άγνωστο το πώς θα εξελιχθεί η όλη κατάσταση. Όπως σημείωσε ο Πρωθυπουργός, στο κυριακάτικο μήνυμά του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η Ελλάδα, σε συντονισμό με την Ευρώπη, στηρίζει μέτρα για την προστασία νοικοκυριών και επιχειρήσεων, ενώ μαζί με τη Γαλλία προώθησε την πρόταση για μορατόριουμ επιθέσεων σε ενεργειακές υποδομές.

“Η παρατεταμένη γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή δεν είναι μια μακρινή κρίση. Έχει ήδη προκαλέσει ένα ισχυρό ενεργειακό σοκ, με άμεσες επιπτώσεις σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις σε όλη την Ευρώπη” ανέφερε ο Κ. Μητσοτάκης και παρέπεμψε στη Σύνοδο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις Βρυξέλλες για τι μείγμα μέτρων που είναι στο τραπέζι.

Στοχευμένες παρεμβάσεις

“Συζητήσαμε όλο το φάσμα των επιπτώσεων της κρίσης, στις τιμές της ενέργειας, στους καταναλωτές και στις επιχειρήσεις, αλλά και στο μεταναστευτικό. Απαιτούνται στοχευμένες εθνικές παρεμβάσεις. Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη οφείλει να διαθέτει μια συγκεκριμένη εργαλειοθήκη, ικανή να προσφέρει προσωρινή και στοχευμένη στήριξη σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Είναι η άλλη όψη της ανταγωνιστικότητας για την οποία συζητήσαμε επί μακρόν στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, ώστε να μην βρεθούμε αντιμέτωποι με μια ενεργειακή κρίση. Οι πρόσφατες επιθέσεις σε κρίσιμες ενεργειακές εγκαταστάσεις σε χώρες της περιοχής επιβαρύνουν περαιτέρω την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα και επηρεάζουν τις τιμές ενέργειας διεθνώς” ανέφερε ο Πρωθυπουργός προτάσσοντας δομικές μεταρρυθμίσεις, όπως επιτάχυνση επενδύσεων, περιορισμό της γραφειοκρατίας και σταδιακή μείωση του δημόσιου χρέους έως το 2030, παράλληλα, με τα στοχευμένα μέτρα ως κεντρικά “αναχώματα” για την ανθεκτικότητα.

Το χρέος

“Γι’ αυτό και προχωράμε στην πρόωρη εξόφληση των δόσεων από το δάνειο των 52,9 δισ. ευρώ που είχε λάβει η χώρα το 2010 από τις χώρες της Ευρωζώνης. Τον προσεχή Ιούνιο θα καταβληθούν επιπλέον 7 δισ. ευρώ από τα 26,3 δισ. που απομένουν, ενώ οι υπόλοιπες δόσεις θα καλυφθούν με περίπου 5 δισ. ευρώ ετησίως τα επόμενα τέσσερα χρόνια. Έτσι, το χρέος μειώνεται όχι μόνο ως ποσοστό του ΑΕΠ, αλλά και σε απόλυτα νούμερα: από τα 364,95 δισ. το 2024, πέσαμε στα 362,8 δισ. στο τέλος του 2025” σημείωσε ο κ. Μητσοτάκης.

Δυσκολίες

Πάντως, η κυβέρνηση καλείται να διαχειριστεί μια δύσκολη κατάσταση. Αφενός, να σταθμίσει το πότε και πώς θα προχωρήσει σε μέτρα η Ευρωπαϊκή Ένωση, με δεδομένες τις αργές διαδικασίες, αλλά παράλληλα να κρατήσει και σε δημοσιονομική “ρότα” τον προϋπολογισμό, με παράλληλη ετοιμασία μέτρων για την προστασία νοικοκυριών κι επιχειρήσεων.

Να σημειωθεί παραμένει στο “ράφι” ο έκτακτος μηχανισμός που προβλέπει το αναθεωρημένο Σύμφωνο Σταθερότητας, δηλαδή η γενική ρήτρα διαφυγής από τους κανόνες των “οροφών” δαπανών του άρθρου 25 του σχετικού Κανονισμού. Αντίθετα η εντολή του Συμβουλίου είναι για ετοιμασία “μενού” μέτρων, κάτι που όμως μένει να φανεί πότε θα ολοκληρωθεί.

Πάντως, η Ελλάδα έχει σχεδόν εξαντλήσει τα όρια που προβλέπει το νέο Σύμφωνο για τις δαπάνες του 2026, ενώ έχει και πρόσφατες τις μνήμες των μνημονίων, κάτι που δημιουργεί έντονα ‘αντισώματα” σε κινήσεις αμφισβήτησης του δημοσιονομικού ορθού δρόμου.

Τα κράτη – μέλη κινούνται αυτόνομα

Ωστόσο, εν αναμονή αποφάσεων, οι πιο ισχυρές χώρες της Ευρώπης κινούνται αυτόνομα λαμβάνοντας, μέτρα. Έτσι, η Ιταλία η Ισπανία, αλλά και η εκτός ΕΕ, Μ. Βρετανία, που έχει και η ίδια δημοσιονομικές δυσκολίες, προχώρησαν σε πρώτες κινήσεις, με μειώσεις φόρων στα καύσιμα, αλλά και άλλα μέτρα, που όμως έχουν ισχυρό δημοσιονομικό αποτύπωμα.

Π.χ. στην Ισπανία, το κόστος των μέτρων είναι στα 5,8 δισ. κι αυτό την ώρα που η χώρα της Ιβηρικής έχει ήδη “λάβει σήμα”  από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τον κίνδυνο υπερβολικού ελλείμματος.

Η Ελλάδα και το μενού μέτρων

Πάντως, η Ελλάδα ένεκα παρελθόντος, με βάση και τα όσα έχει τονίσει το οικονομικό επιτελείο, δε θα ήθελε να ακολουθήσει το δρόμο μια αυτόνομης κίνησης. Την ώρα, μάλιστα, που και ο Έλληνας υπουργός Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης ηγείται του Eurogroup.

Στο φόντο αυτό, στο “ζύγι” είναι κάποια γνωστά από το παρελθόν μέτρα, όπως η ενεργοποίηση των “pass”, ειδικά για καύσιμα που είναι απαραίτητα στην παραγωγή, ώστε να τιθασευθεί κάπως η πληθωριστική μετενέργεια της ανόδου των καυσίμων. Βέβαια, ήδη, υπάρχουν κάποια “σήματα” από το μέτωπο των εσόδων που δημιουργούν ακίδες προβληματισμού.

Έτσι, με βάση τα στοιχεία του Υπ. Οικονομικών, στο δίμηνο καταγράφεται υστέρηση φορολογικών εσόδων κατά 310 εκ. ευρώ, εκ των οποίων τα 204 εκ. ευρώ είναι απώλειες από τα καύσιμα. Και με δεδομένη την εικόνα της αγοράς, κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει ότι η συνέχεια θα είναι καλύτερη.

Παράλληλα, στο σκηνικό αυτό, υπάρχει στο τραπέζι μια “δεύτερη ανάγνωση” για τα μέτρα που έχει δρομολογήσει, με φοροελαφρύνσεις η κυβέρνηση για το 2027 και έχουν ύψος κοντά στα 900 εκ ευρώ. Όλα αυτά βέβαια θα κριθούν από το εάν θα υπάρξει απόφαση, ένεκα των έκτακτων περιστάσεων,  για ενεργοποίηση της εθνικής ρήτρας διαφυγής του άρθρου 26 του σχετικού Κανονισμού, η οποία, έχει αναδειχθεί ως βασικό σημείο στις συζητήσεις στην ΕΕ από τον Πρωθυπουργό.