Κέρκυρα: Ο “πνεύμονας” του τουρισμού και τα στοιχήματα της επόμενης ημέρας

Με ισχυρό “μέρισμα” στο χάρτη του ελληνικού τουρισμού και διεθνή αναγνωρισιμότητα που αποτυπώνεται σε ποσοστά-ρεκόρ ικανοποίησης, η Κέρκυρα επιβεβαιώνει τον ρόλο της ως ένας από τους βασικούς «πνεύμονες» της τουριστικής οικονομίας. Την ίδια στιγμή, όμως, καλείται να απαντήσει σε ένα κρίσιμο ερώτημα: πώς η ανάπτυξη αυτή θα γίνει βιώσιμη, δίκαιη και ανθεκτική για την επόμενη ημέρα.

Αυτό ακριβώς το δίλημμα ανέδειξε, την περασμένη Παρασκευή, η εκδήλωση του Επιμελητηρίου Κέρκυρας με τίτλο «Τουρισμός & Οικονομία στην Κέρκυρα: Δεδομένα με γνώμονα μια νέα εποχή ανάπτυξης», όπου παρουσιάστηκαν δύο κομβικές μελέτες: μία για την εμπειρία των επισκεπτών και μία για τη δομή της τοπικής οικονομίας. Μαζί, σκιαγραφούν μια εικόνα δυναμικής ανάπτυξης, αλλά και έντονων αντιφάσεων.

Όπως τόνισε ο Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Κέρκυρας, κ. Κώστας Μουζακίτης «για πρώτη φορά έχουμε μια τόσο ξεκάθαρη εικόνα για τον τουρισμό και την οικονομία της Κέρκυρας, με δεδομένα που δείχνουν έναν ισχυρό προορισμό και έναν τουριστικό πυρήνα που παράγει περίπου το 36% της οικονομικής δραστηριότητας, αγγίζοντας το 1 δισ. Ευρώ, με συνολική οικονομική συνεισφορά που ξεπερνά τα 3 δις. ευρώ.

Το ζητούμενο πλέον είναι πώς αυτή η δυναμική θα μετατραπεί σε μεγαλύτερη αξία για το νησί. Χρειάζεται να εξισορροπηθεί η ανάπτυξη των ιδιωτικών επενδύσεων με τις δημόσιες υποδομές, να ενισχυθεί η ανακύκλωση της τουριστικής δαπάνης στην τοπική οικονομία και να συνεχιστεί η ποιοτική αναβάθμιση του τουριστικού προϊόντος.

Είμαστε ιδιαίτερα ικανοποιημένοι για την πρωτοβουλία αυτή και για την ανταπόκριση που είχε από την Πολιτεία, την τοπική αυτοδιοίκηση και την επιχειρηματική κοινότητα, κάτι που δείχνει ότι υπάρχει κοινή βάση για τα επόμενα βήματα»

Συνολικά, η εκδήλωση ανέδειξε την ανάγκη για μια πιο συντονισμένη προσέγγιση στην ανάπτυξη της Κέρκυρας, βασισμένη σε δεδομένα, συνεργασία και στοχευμένες παρεμβάσεις, με στόχο την ενίσχυση της τοπικής οικονομίας και τη διατήρηση της ποιότητας του προορισμού.

Ένας προορισμός που κερδίζει τον επισκέπτη

Τα στοιχεία, πάντως, για την Κέρκυρα, που κατέθεσε, Έρευνα Ικανοποίησης και Βελτίωσης Εμπειρίας Επισκεπτών, που υλοποιήθηκε σε συνεργασία με την KPMG,  είναι εντυπωσιακά: το 94,8% των επισκεπτών δηλώνει πολύ ή απόλυτα ικανοποιημένο από την εμπειρία του, ενώ περισσότερο από το 96% θα σύστηνε την Κέρκυρα ως προορισμό. Το φυσικό περιβάλλον, η φιλοξενία και η συνολική εικόνα του νησιού αποτελούν τα ισχυρότερα «χαρτιά» του.

Πίσω από τους αριθμούς, ωστόσο, όπως καταγράφηκε κατά την σχετική παρουσίαση, αναδεικνύεται μια πιο σύνθετη πραγματικότητα. Η υψηλή ικανοποίηση δεν είναι δεδομένη, αλλά εύθραυστη. Ζητήματα όπως οι υποδομές, η διαχείριση της αυξημένης επισκεψιμότητας και η ποιότητα του οδικού δικτύου –το οποίο ένας στους πέντε επισκέπτες χαρακτηρίζει προβληματικό– επηρεάζουν τη συνολική εμπειρία.

Η εικόνα αυτή αναδεικνύει την ανάγκη για μια πιο ολιστική διαχείριση του προορισμού: από τις μεταφορές και τη στάθμευση μέχρι την ψηφιακή πληροφόρηση και τη συνοχή της τουριστικής εμπειρίας.

Ο τουρισμός ως κυρίαρχη δύναμη – αλλά όχι πανάκεια

Η δεύτερη μελέτη, που έτρεξε το ΙΝΕΜΥ της ΕΣΕΕ, φωτίζει τη «μηχανή» της τοπικής οικονομίας και τη διάχυση που έχει σε άλλους κλάδους. Ο τουριστικός πυρήνας ξεπερνά το 1 δισ. ευρώ και αντιστοιχεί στο 36% της οικονομικής δραστηριότητας του νησιού, ενώ συνολικά ο τζίρος των επιχειρήσεων φτάνει τα 2,75 δισ. ευρώ.

Την ίδια στιγμή, το εμπόριο αποτελεί τον μεγαλύτερο κλάδο, με περισσότερες από 2.900 επιχειρήσεις και τζίρο που επίσης ξεπερνά το 1 δισ. ευρώ, επιβεβαιώνοντας ότι η τουριστική δραστηριότητα διαχέεται σε όλο το φάσμα της οικονομίας.

Ωστόσο, αυτή η ανάπτυξη δεν κατανέμεται ομοιόμορφα. Παρατηρείται έντονη συγκέντρωση τζίρου σε λίγους κλάδους και επιχειρήσεις, ενώ ο πρωτογενής τομέας και η μεταποίηση παραμένουν περιορισμένοι. Παράλληλα, η εποχικότητα εξακολουθεί να αποτελεί δομικό χαρακτηριστικό, με μεγάλο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας να συγκεντρώνεται σε λίγους μήνες.

Το αποτέλεσμα είναι ένα οικονομικό «οικοσύστημα» που παράγει πλούτο, αλλά δεν τον συγκρατεί επαρκώς στο νησί.

Πιο συγκεκριμένα, το Παρατηρητήριο Αγοράς, τα ευρήματα του οποίου, παρουσίασαν η κα. Βάλια Αρανίτου, Επιστημονική Διευθύντρια του ΙΝΕΜΥ – ΕΣΕΕ και Καθηγήτρια στο Τμήμα Κοινωνιολογίας του ΕΚΠΑ, και ο κ. Πολύβιος Μουκούλης, Επιστημονικός Συνεργάτης, ΙΝΕΜΥ – ΕΣΕΕ, ανέδειξε ότι η οικονομία της Κέρκυρας λειτουργεί ως ένα αλληλεξαρτώμενο οικοσύστημα, όπου οι βασικοί κλάδοι συνδέονται μεταξύ τους, δημιουργώντας πολλαπλασιαστικά οφέλη. Όπως προκύπτει και από τα στοιχεία η εποχικότητα συνιστά ένα από τα πιο κρίσιμα δομικά χαρακτηριστικά της τοπικής οικονομίας. Η υψηλή συμμετοχή του τρίτου τριμήνου στον ετήσιο τζίρο πολλών κλάδων αποτυπώνει την έντονη τουριστική εξάρτηση της Κέρκυρας. Ωστόσο, η μελέτη υπογραμμίζει ότι η έννοια της «τουριστικής επιχείρησης» δεν περιορίζεται μόνο στα ξενοδοχεία και στην εστίαση. Αντίθετα, τουριστική διάσταση αποκτούν και κλάδοι που εμφανίζουν είτε εποχική συγκέντρωση τζίρου είτε αιτιώδη εξάρτηση από τη ζήτηση που δημιουργεί ο τουρισμός.

Ανισότητες στον χάρτη της ανάπτυξης

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σύνθετη όταν αποτυπωθεί γεωγραφικά. Η βόρεια και η κεντρική Κέρκυρα συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο μέρος της τουριστικής δραστηριότητας, με έντονη παρουσία ξενοδοχειακών μονάδων, αεροδρομίου και κρουαζιέρας.

Αντίθετα, η νότια Κέρκυρα εμφανίζει υστέρηση, παρά τις σημαντικές δυνατότητες ανάπτυξης, ενώ οι Παξοί αναδεικνύονται ως premium προορισμός με διαφορετικά χαρακτηριστικά.

Η ανισοκατανομή αυτή ενισχύει την ανάγκη για πιο ισόρροπη περιφερειακή ανάπτυξη και στοχευμένες παρεμβάσεις.

Το μεγάλο στοίχημα: να μείνει ο πλούτος στο νησί

Ίσως το πιο κρίσιμο ερώτημα που αναδείχθηκε είναι κατά πόσο η τουριστική ανάπτυξη επιστρέφει στην τοπική κοινωνία.

Η απάντηση δεν είναι αυτονόητη. Η έντονη παρουσία μεγάλων επιχειρηματικών σχημάτων, σε συνδυασμό με την αδυναμία των μικρότερων επιχειρήσεων να ενισχύσουν τη θέση τους, δημιουργεί κινδύνους συγκέντρωσης της αξίας.

Η «ανακύκλωση» της τουριστικής δαπάνης –δηλαδή η μετατροπή της σε εισόδημα για το σύνολο της τοπικής οικονομίας– αναδεικνύεται ως κεντρικός στόχος. Σε αυτό το πλαίσιο, κρίσιμη είναι η σύνδεση του τουρισμού με την τοπική παραγωγή, τη γαστρονομία και τον πολιτισμό.

Υποδομές, συνεργασία και στρατηγική

Κοινός παρονομαστής όλων των παρεμβάσεων ήταν η ανάγκη για καλύτερο συντονισμό μεταξύ κράτους, αυτοδιοίκησης και επιχειρήσεων. Η ταχεία ανάπτυξη του τουρισμού δεν έχει συνοδευτεί από αντίστοιχη ενίσχυση των υποδομών, δημιουργώντας πιέσεις σε βασικούς τομείς όπως η ύδρευση, οι μεταφορές και η καθημερινότητα των κατοίκων.

Την ίδια στιγμή, η έλλειψη ενός ενιαίου στρατηγικού σχεδιασμού για το νησί δυσκολεύει τη λήψη αποφάσεων, ενώ ζητήματα όπως η φέρουσα ικανότητα του προορισμού και η βιώσιμη διαχείριση των πόρων παραμένουν ανοιχτά.

Η επόμενη ημέρα: από την ανάπτυξη στη βιωσιμότητα

Η Κέρκυρα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Από τη μία πλευρά, διαθέτει ένα ισχυρό brand, υψηλή ζήτηση και σημαντική οικονομική δυναμική. Από την άλλη, αντιμετωπίζει προκλήσεις που αφορούν τη βιωσιμότητα του μοντέλου της.

Οι προτάσεις που κατατέθηκαν συγκλίνουν σε έναν κοινό άξονα:

• αναβάθμιση υποδομών και μεταφορών
• επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου
• ενίσχυση των μικρών και τοπικών επιχειρήσεων
• προώθηση «πράσινων» και πιστοποιημένων καταλυμάτων
• αξιοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας και των δεδομένων
• σύνδεση του τουρισμού με την τοπική παραγωγή

Παράλληλα, πρωτοβουλίες όπως η δημιουργία Παρατηρητηρίου Τοπικής Οικονομίας φιλοδοξούν να δώσουν ένα νέο εργαλείο χάραξης πολιτικής, βασισμένο σε πραγματικά δεδομένα.

Χαρακτηριστικά,  κα. Όλγα Κεφαλογιάννη, Υπουργός Τουρισμού υπογράμμισε: «Θα ήθελα να συγχαρώ το Επιμελητήριο Κέρκυρας για την σημερινή διοργάνωση και την πρωτοβουλία εκπόνησης των μελετών που καταγράφουν την τουριστική και την συνολική οικονομική δυναμική του νησιού. Η Κέρκυρα είναι ένας τόπος με σημαντική συμβολή στη διαμόρφωση της ταυτότητας του ελληνικού τουρισμού, του κλάδου που συνεχίζει να δικαιώνει τις προσδοκίες μας και να στηρίζει την αναπτυξιακή πορεία της χώρας… Η κυβέρνηση στηρίζει έμπρακτα τις μεγάλες αναπτυξιακές δυνατότητες της Κέρκυρας προωθώντας, μαζί με την Περιφέρεια Ιονίων, σημαντικά έργα που θα υποστηρίξουν μια τουριστική ανάπτυξη βιώσιμη με ακόμα πιο ισχυρή προοπτική.

Ήδη δρομολογούνται έργα για δημιουργία νέων ή αναβάθμιση υφιστάμενων τουριστικών λιμένων. Ταυτόχρονα προχωρούν βελτιώσεις σε βασικές υποδομές όπως η ύδρευση και το οδικό δίκτυο που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα των κατοίκων και την εμπειρία των επισκεπτών… Η Κέρκυρα θα είναι λοιπόν σε μερικά χρόνια ένας τόπος με μια νέα αναπτυξιακή δυναμική τόσο στον τουρισμό όσο και ευρύτερα.

Το βέβαιο είναι ότι για να πετύχουμε τους στόχους μας, τόσο στην Κέρκυρα όσο και στην υπόλοιπη χώρα, είναι απαραίτητη η συνεργασία κυβέρνησης, τοπικής αυτοδιοίκησης και ιδιωτικού τομέα. Καίριος είναι ασφαλώς και ο ρόλος των επιμελητηρίων στη σύνδεση του τουρισμού με την ευρύτερη επιχειρηματική και εμπορική δραστηριότητα.»

Ο Υφυπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής και Βουλευτής Κέρκυρας, κ. Στέφανος Γκίκας, κατά την παρέμβασή του, αναφέρθηκε στην στρατηγική ανάπτυξης του θαλάσσιου τουρισμού με παράλληλη βελτίωση των ευρύτερων λιμενικών υποδομών στην ΠΕ Κέρκυρας, στρατηγική που και ο ίδιος υπηρετεί θεσμικά. Εστίασε επίσης στην ανάγκη περαιτέρω ανάπτυξης εναλλακτικών μορφών τουρισμού και στην επέκταση της τουριστικής περιόδου. Τέλος ανέφερε ότι η γενικότερη βελτίωση των υποδομών – οδικό δίκτυο, ύδρευση, ψηφιακές υπηρεσίες, κ.α. – αποτελούν βασική παράμετρο για την βιώσιμη και ισόρροπη τουριστική ανάπτυξη.

Ο κ. Ναπολέων Μαραβέγιας, Γενικός Γραμματέας Εμπορίου, Υπουργείου Ανάπτυξης, σημείωσε: «Το ζήτημα δεν αφορά μόνο την Κέρκυρα, αλλά συνολικά τα νησιά. Η οικονομική τους δραστηριότητα είναι σε μεγάλο βαθμό στραμμένη προς τον τουρισμό, ο οποίος δημιουργεί προστιθέμενη αξία και θέσεις εργασίας σε πολλαπλά επίπεδα και τομείς: από τον κατασκευαστικό κλάδο και τις υπηρεσίες, μέχρι δικηγόρους, συμβολαιογράφους και μεσίτες. Ο τουρισμός είναι μια δραστηριότητα που συμπαρασύρει και ενεργοποιεί πολλές άλλες.

Ωστόσο, υπάρχουν σημαντικά ζητήματα. Πρώτον, δεν υπάρχει η δυνατότητα ανάπτυξης βιομηχανίας στα νησιά. Παράλληλα, ο τουρισμός δεν έχει συνδεθεί όσο θα μπορούσε με την αγροτική δραστηριότητα. Ένα κρίσιμο ζήτημα είναι η ανάγκη αξιοποίησης τοπικών προϊόντων από ξενοδοχεία και εστιατόρια, ώστε να ενισχυθεί ο γαστρονομικός τουρισμός.

Στρατηγικά, είναι λοιπόν απαραίτητο να εξεταστεί η ανάπτυξη και άλλων τομέων πέρα από τον τουρισμό.»

Ένα παράδειγμα για την Ελλάδα

Η περίπτωση της Κέρκυρας δεν αφορά μόνο το ίδιο το νησί. Αποτελεί μικρογραφία των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν πολλοί ελληνικοί προορισμοί: έντονη τουριστική εξάρτηση, εποχικότητα, πιέσεις στις υποδομές και ανάγκη για δίκαιη κατανομή της ανάπτυξης.

Η μετάβαση από την ποσοτική στην ποιοτική ανάπτυξη δεν είναι εύκολη υπόθεση. Απαιτεί συνεργασία, στρατηγική και –κυρίως– πολιτική βούληση.

Το ζητούμενο δεν είναι απλώς περισσότεροι επισκέπτες. Είναι ένα μοντέλο που θα διασφαλίζει ότι ο τουρισμός λειτουργεί ως μοχλός ευημερίας για το σύνολο της κοινωνίας. Και σε αυτό το στοίχημα, η Κέρκυρα μπορεί να αποτελέσει οδηγό για την επόμενη ημέρα του ελληνικού τουρισμού.

Η εκδήλωση

Σημειώνεται ότι στην εκδήλωση στην εμβληματική Ιόνιο Ακαδημία, έδωσαν το «παρών», είτε δια ζώσης είτε μέσω διαδικτυακής σύνδεσης, εκπρόσωποι της κυβέρνησης, εθνικών φορέων και της τοπικής αυτοδιοίκησης, μεταξύ των οποίων η Υπουργός Τουρισμού, κα. Όλγα Κεφαλογιάννη, ο Υφυπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, κ. Στέφανος Γκίκας, ο Περιφερειάρχης Ιονίων Νήσων, κ. Ιωάννης Τρεπεκλής, ο Γενικός Γραμματέας Εμπορίου, Υπουργείο Ανάπτυξης, κ. Ναπολέων Μαραβέγιας, οι Βουλευτές Κέρκυρας, κ. Δημήτρης Μπιάγκης και κ. Αλέξανδρος Αυλωνίτης, ο Πρόεδρος της Κεντρικής Ένωσης Επιμελητηρίων Ελλάδος, κ. Ιωάννης Βουτσίνας, οι Δήμαρχοι Κεντρικής Κέρκυρας & Διαποντίων Νήσων, κ. Στέφανος Πουλημένος, Βόρειας Κέρκυρας, κ. Γιώργος Μαχειμάρης, Παξών, κ. Σπύρος Βλαχόπουλος, η κ.α. Στέλλα Αικατερίνη Κουλούρη, ως εκπρόσωπος του Δήμου Νότιας Κέρκυρας, ο κ. Χαράλαμπος Βούλγαρης, Εκπρόσωπος Δ.Σ. ΣΕΤΕ, καθώς και εκπρόσωποι των βασικών επαγγελματικών και επιχειρηματικών φορέων του νησιού, μεταξύ των οποίων ο κ. Κωνσταντίνος Μέριανος, Πρόεδρος της Ένωσης Ξενοδόχων Κέρκυρας,ο κ. Αλέγρης Ιωάννης, Πρόεδρος Εμπορικού Συλλόγου, ο κ. Περικλής Κατσαρός από την Ομοσπονδία Ιδιοκτητών Τουριστικών Καταλυμάτων, ο κ. Βασίλης Βασιλάκης, Πρόεδρος Ένωσης Εστίασης και ο κ. Ναπολέων Πάτρας, Πρόεδρος Συνδέσμου Τουριστικών Πρακτόρων Κέρκυρας.