Μυστήριο με ναυάγιο ρωσικού πλοίου στη Μεσόγειο που μετέφερε πυρηνικούς αντιδραστήρες

Ένα ρωσικό φορτηγό πλοίο, το οποίο πιθανώς μετέφερε δύο πυρηνικούς αντιδραστήρες για υποβρύχια, και ενδέχεται να είχε προορισμό τη Βόρεια Κορέα, βυθίστηκε υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες μετά από αλλεπάλληλες εκρήξεις, περίπου 60 μίλια από τις ακτές της Ισπανίας, σύμφωνα με έρευνα του CNN.

Το περιστατικό φέρεται να συνέβη τον Δεκέμβριο του 2024 και αφορά το πλοίο «Ursa Major» (που σημαίνει Μεγάλη Αρκτος).

Όπως αναφέρει ρεπορτάζ του CNN, ενδέχεται να πρόκειται για μια σπάνια και κρίσιμης σημασίας επέμβαση δυτικών στρατιωτικών δυνάμεων, με στόχο να εμποδίσουν τη Ρωσία να αποστείλει προηγμένη πυρηνική τεχνολογία σε έναν βασικό σύμμαχό της, τη Βόρεια Κορέα. Το πλοίο απέπλευσε μόλις δύο μήνες αφότου ο Κιμ Γιονγκ Ουν έστειλε στρατεύματα για να συνδράμουν στην εισβολή της Μόσχας στην Ουκρανία.

Το φορτίο και ο προορισμός

Μια σειρά πρόσφατων στρατιωτικών δραστηριοτήτων γύρω από το βυθισμένο πλοίο έχει εντείνει το μυστήριο γύρω από το φορτίο και τον προορισμό του. Αμερικανικά αεροσκάφη-ανιχνευτές πυρηνικών έχουν πετάξει πάνω από το πλοίο δύο φορές τον τελευταίο χρόνο, σύμφωνα με δημόσια δεδομένα πτήσεων. Επίσης, στο σημείο βρέθηκε μια εβδομάδα μετά τη βύθιση ένα πλοίο που εκτιμάται ότι ήταν ρωσικό κατασκοπευτικό, το οποίο προκάλεσε τέσσερις επιπλέον εκρήξεις, σύμφωνα με πηγή που είναι εξοικειωμένη με την έρευνα των ισπανικών αρχών για το περιστατικό.

Η ισπανική κυβέρνηση δεν έχει κάνει πολλές δηλώσεις, εκδίδοντας μόνο μια ανακοίνωση στις 23 Φεβρουαρίου μετά από πίεση από βουλευτές της αντιπολίτευσης. Επιβεβαίωσε ότι ο Ρώσος καπετάνιος του πλοίου είχε δηλώσει στους Ισπανούς ανακριτές ότι το «Ursa Major» μετέφερε «εξαρτήματα για δύο πυρηνικούς αντιδραστήρες παρόμοιους με αυτούς που χρησιμοποιούνται στα υποβρύχια» και ότι δεν ήταν σίγουρος αν περιείχαν πυρηνικό καύσιμο.

Η σειρά των γεγονότων, που οδήγησαν το «Ursa Major» να βυθιστεί στη Μεσόγειο, παραμένει ασαφής. Σύμφωνα με την έρευνα, όπως περιγράφεται από πηγή που είναι εξοικειωμένη με το περιεχόμενό της, ενδέχεται να εμπλέκεται η χρήση τορπίλης μεγάλου μεγέθους που άνοιξε τρύπα στο πλάι του σκάφους.

Το περιστατικό συνέβη τις τελευταίες εβδομάδες της προεδρίας του Τζο Μπάιντεν, όταν η Ρωσία είχε σημειώσει μεγάλη πρόοδο στον πόλεμο της Ουκρανίας και υπήρχε έντονη επιθυμία των ΗΠΑ να μην προχωρήσουν σε άμεση κλιμάκωση της σύγκρουσης με τη Μόσχα.

Το «Ursa Major», γνωστό και ως «Sparta 3» -που συμμετείχε στη ρωσική στρατιωτική επιχείρηση στη Συρία για την απομάκρυνση ρωσικού εξοπλισμού- ήταν στις 2 Δεκεμβρίου στο λιμάνι ανεφοδιασμού καυσίμων του Ουστ-Λούγκα στον Κόλπο της Φινλανδίας, προτού μετακινηθεί σε εγκαταστάσεις εμπορευματοκιβωτίων στην Αγία Πετρούπολη. Όταν αναχώρησε στις 11 Δεκεμβρίου, είχε προορισμό το Βλαδιβοστόκ, στην Άπω Ανατολή της Ρωσίας, μεταφέροντας δύο μεγάλα «καλύμματα φρεατίων», 129 κενά εμπορευματοκιβώτια και δύο μεγάλους γερανούς Liebherr.

Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, ο ιδιοκτήτης του, η κρατική εταιρεία Oboronlogistics, ανακοίνωσε ότι τα πλοία της είχαν λάβει άδεια μεταφοράς πυρηνικού υλικού. Βίντεο από τη φόρτωση του Ursa Major στο Ουστ-Λούγκα, το οποίο αναλύθηκε από το CNN, δείχνει εμπορευματοκιβώτια να τοποθετούνται μέσα στο πλοίο, με ένα κενό να παραμένει κάτω από το σημείο όπου αργότερα θα τοποθετούνταν τα «καλύμματα φρεατίων».

Το πλοίο κινήθηκε κατά μήκος των γαλλικών ακτών, προτού αεροσκάφη και σκάφη του πορτογαλικού Πολεμικού Ναυτικού το εντοπίσουν στα ύδατά τους, σύμφωνα με ανακοίνωση του Πολεμικού Ναυτικού. Δύο ρωσικά πολεμικά πλοία, το «Ivan Gren» και το «Aleksandr Otrakovsky», συνόδευαν το σκάφος, και το πρωί της 22ας Δεκεμβρίου το πορτογαλικό Πολεμικό Ναυτικό σταμάτησε την παρακολούθηση, προσθέτει η ανακοίνωση.

Περίπου τέσσερις ώρες αργότερα, στα ισπανικά ύδατα, το πλοίο επιβράδυνε δραματικά, προτρέποντας τους ισπανούς διασώστες να επικοινωνήσουν μέσω ασυρμάτου και να ελέγξουν αν βρισκόταν σε κίνδυνο, σύμφωνα με την έρευνα της ισπανικής κυβέρνησης, που διεξήχθη από τις τοπικές ναυτιλιακές αρχές στο λιμάνι της Καρταχένα. Το πλήρωμα του πλοίου απάντησε ότι ήταν εντάξει.

Ωστόσο, περίπου 24 ώρες αργότερα, το πλοίο παρέκκλινε απότομα από την πορεία του και στις 23 Δεκεμβρίου εξέδωσε επείγουσα κλήση για βοήθεια, σύμφωνα με την έρευνα. Είχαν σημειωθεί τρεις εκρήξεις στη δεξιά πλευρά του, πιθανώς κοντά στο μηχανοστάσιο, οι οποίες προκάλεσαν το θάνατο δύο μελών του πληρώματος. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα το πλοίο να γείρει και να παραμείνει ακινητοποιημένο, όπως δείχνει βίντεο του σκάφους που κυκλοφορεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Τα 14 μέλη του πληρώματος που επέζησαν διασωθήκαν με μια σωσίβια λέμβο και αργότερα περισυνελέχθηκαν από το «Salvamar Draco», ένα ισπανικό σκάφος διάσωσης. Στις 7:27 μ.μ., ένα ισπανικό στρατιωτικό σκάφος έφτασε για να προσφέρει βοήθεια. Ωστόσο, μισή ώρα αργότερα, ένα από τα ρωσικά στρατιωτικά πλοία που συνόδευαν το «Ursa Major», το «Ivan Gren», διέταξε τα κοντινά σκάφη να διατηρήσουν απόσταση δύο ναυτικών μιλίων και στη συνέχεια ζήτησε να επιστρέψουν αμέσως το διασωθέν πλήρωμα.

Οι ισπανικές αρχές επέμειναν ότι πρέπει να διεξαγάγουν επιχείρηση διάσωσης και έστειλαν ελικόπτερο στο πλοίο για να ελέγξουν αν υπάρχουν επιζώντες. Πλάνα που είδε το CNN δείχνουν έναν διασώστη να προσπαθεί να εισέλθει στο μηχανοστάσιο του πλοίου, αλλά να το βρίσκει σφραγισμένο. Ο Ισπανός διασώστης ελέγχει τους χώρους για επιζώντες και κοιτάζει μέσα στα εμπορευματοκιβώτια του πλοίου, όπου βλέπει δύο κιβώτια γεμάτα σκουπίδια, δίχτυα ψαρέματος και άλλο εξοπλισμό.

Το «Ursa Major» φαινόταν να διατηρεί τη θέση του, σύμφωνα με πηγή που είναι ενήμερη για την έρευνα. Ωστόσο, στις 9:50 μ.μ. το «Ivan Gren» εκτόξευσε μια σειρά κόκκινων φωτοβολίδων πάνω από το σημείο, και ακολούθησαν τέσσερις εκρήξεις. Τέσσερα παρόμοια σεισμικά σήματα καταγράφηκαν ακριβώς εκείνη την ώρα, στην ίδια περίπου περιοχή, το μοτίβο των οποίων έμοιαζε με υποβρύχιες νάρκες ή εκρήξεις σε λατομεία στην ξηρά, όπως ανέφερε το Εθνικό Σεισμολογικό Δίκτυο της Ισπανίας στο CNN.

Μέχρι τις 11:10 μ.μ., το Ursa Major είχε βυθιστεί, σύμφωνα με την πηγή που είναι εξοικειωμένη με την έρευνα.

Οι 14 Ρώσοι επιζώντες μεταφέρθηκαν στην ξηρά, στην παραλιακή πόλη της Καρταχένα, όπου ανακρίθηκαν από την ισπανική αστυνομία και τους ανακριτές. Ο Ρώσος καπετάνιος ήταν απρόθυμος να μιλήσει για το φερόμενο φορτίο του πλοίου, φοβούμενος για την ασφάλειά του, σύμφωνα με τη δήλωση της ισπανικής κυβέρνησης προς τους βουλευτές της αντιπολίτευσης.

Ο καπετάνιος δέχτηκε «πιέσεις να διευκρινίσει τι εννοούσε με τον όρο «καπάκια φρεατίων», τα αντικείμενα που αρχικά αναγράφονταν στο φορτίο του πλοίου. «Τελικά ομολόγησε ότι επρόκειτο για εξαρτήματα δύο πυρηνικών αντιδραστήρων παρόμοιων με αυτούς που χρησιμοποιούνται στα υποβρύχια. Σύμφωνα με την κατάθεσή του, και χωρίς να είναι δυνατό να επιβεβαιωθεί, δεν περιείχαν πυρηνικό καύσιμο».

Η πηγή που είναι εξοικειωμένη με την έρευνα ανέφερε ότι ο Ρώσος καπετάνιος, ονόματι Ιγκόρ Ανίσιμοφ, πίστευε ότι θα κατευθυνόταν προς το βορειοκορεατικό λιμάνι του Ρασόν για να παραδώσει τους δύο αντιδραστήρες.

Το πλήρωμα του πλοίου επέστρεψε στη Ρωσία λίγες μέρες αργότερα. Το CNN επικοινώνησε με έναν άνδρα, το όνομα του οποίου μοιάζει με αυτό του Ρώσου καπετάνιου. Αυτός, όμως, αρνήθηκε οποιαδήποτε σχέση με το Ursa Major. Τέσσερις μέρες μετά τη βύθιση, ο ιδιοκτήτης του πλοίου, η Oboronlogistics, την περιέγραψε ως «στοχευμένη τρομοκρατική επίθεση» και ανέφερε ότι υπήρξαν τρεις εκρήξεις. Στο κύτος του πλοίου βρέθηκε μια τρύπα διαστάσεων 50 εκ. x 50 εκ. που θα μπορούσε να είχε δημιουργηθεί από τορπίλη Barracuda. «Το κατάστρωμα του πλοίου ήταν γεμάτο θραύσματα», πρόσθεσε η δήλωση της εταιρείας.

Μια εβδομάδα αργότερα, σύμφωνα με την πηγή που είναι εξοικειωμένη με την έρευνα, ο ρωσικός στρατός επέστρεψε στον τόπο του συμβάντος. Το «Yantar» – επίσημα ένα ρωσικό ερευνητικό πλοίο, που ωστόσο έχει μπει στο στόχαστρο για κατασκοπεία και διατάραξη της τάξης στα ύδατα του ΝΑΤΟ – παρέμεινε πάνω από τα συντρίμμια του «Ursa Major» για πέντε ημέρες, ανέφερε η πηγή, προτού εντοπιστούν τέσσερις ακόμη εκρήξεις, οι οποίες πιθανώς στόχευαν τα υπολείμματα του πλοίου στον βυθό.

Σημαντικά στοιχεία στον βυθό της Μεσογείου

Ορισμένες λεπτομέρειες της ισπανικής έρευνας για το περιστατικό δημοσιεύθηκαν για πρώτη φορά από την τοπική εφημερίδα της Καρταχένα «La Verdad» τον Δεκέμβριο, προκαλώντας σειρά ερωτήσεων από βουλευτές της ισπανικής αντιπολίτευσης. Ο βουλευτής Χουάν Αντόνιο Ρόχας Μανρίκε δήλωσε στο CNN: «Όταν κάποιος δεν παρέχει με σαφήνεια και πληρότητα τις πληροφορίες που ζητάς, τουλάχιστον υποψιάζεσαι ότι κρύβει κάτι… φυσικά».

Στην δήλωσή της προς τους βουλευτές, η ισπανική κυβέρνηση ανέφερε ότι τα συντρίμμια του Ursa Major βρίσκονται σε βάθος περίπου 2.500 μέτρων και ότι η ανάσυρση του καταγραφέα δεδομένων από αυτό το βάθος «δεν είναι δυνατή χωρίς σημαντικούς τεχνικούς πόρους και κινδύνους». Οι ειδικοί αμφισβήτησαν το γιατί η κυβέρνηση το θεωρεί υπερβολικά επικίνδυνο, αν δεν εμπλέκονται ραδιενεργά υλικά.

Ο Rojas, πρώην καπετάνιος του εμπορικού ναυτικού, εξέφρασε επίσης σκεπτικισμό, δηλώνοντας στο CNN: «Σήμερα τα μαύρα κουτιά συνήθως επιπλέουν στην επιφάνεια, ώστε να μπορούν να βρεθούν σε οποιοδήποτε ατύχημα. Νομίζω ότι κάποιος έχει το μαύρο κουτί. Αλλά δεν ξέρουμε αν είναι η Ισπανία ή αν το έχουν εντοπίσει οι ίδιοι οι Ρώσοι».

Ο αμερικανικός στρατός έχει επίσης δείξει ενδιαφέρον για την περιοχή, στέλνοντας δύο φορές ένα εξελιγμένο αεροσκάφος «ανιχνευτή πυρηνικών», γνωστό ως WC135-R, πάνω από τον τόπο του συμβάντος από τότε που βυθίστηκε το Ursa Major.

Ο Kris Pierce, εκπρόσωπος της βάσης της 55ης Πτέρυγας στο Offutt της Νεμπράσκα, επιβεβαίωσε ότι ο ρόλος του αεροσκάφους συνήθως είναι για «συλλογή και ανάλυση πυρηνικών υπολειμμάτων». Πρόσθεσε: «Δεν μπορούμε να παρέχουμε επιπλέον λεπτομέρειες σχετικά με τη συγκεκριμένη διαδρομή πτήσης, τα ευρήματα της αποστολής ή οποιονδήποτε συντονισμό με συνεργάτες». Ένα άλλο WC135-R ακολούθησε μια σχετικά παρόμοια διαδρομή πτήσης 13 μήνες πριν βυθιστεί το Ursa Major, γεγονός που υποδηλώνει ότι το ενδιαφέρον για την περιοχή μπορεί να προϋπήρχε της βύθισης ή να αποτελεί ρουτίνα.

Δεν είναι σαφές εάν αυτές οι δύο σπάνιες και δαπανηρές πτήσεις – από αεροσκάφη που συνήθως πετούν μυστικά και χρησιμοποιούνται για την ανίχνευση πυρηνικής δραστηριότητας στη ρωσική Αρκτική ή γύρω από το Ιράν – εντόπισαν ίχνη μόλυνσης από τα συντρίμμια του Ursa Major. Η ισπανική κυβέρνηση δεν έχει δώσει καμία ένδειξη ότι φοβάται τη ραδιενέργεια κατά μήκος της νότιας ακτής της και δεν έχουν προκύψει στοιχεία προς αυτή την κατεύθυνση.

Πιθανή μεταφορά πυρηνικών… μυστικών

Ο ισχυρισμός ότι η Βόρεια Κορέα ήταν ο πιθανός παραλήπτης των δύο αντιδραστήρων που φέρονται να υπήρχαν στο πλοίο έρχεται μετά την αποκάλυψη από το ολοκληρωτικό καθεστώς της Βόρειας Κορέας, τον Δεκέμβριο του 2025, εικόνων του πρώτου πυρηνικού υποβρυχίου της. Οι φωτογραφίες, στις οποίες εμφανίζεται ο ηγέτης Κιμ Γιονγκ Ουν να χαμογελάει, δείχνουν μόνο το σφραγισμένο κύτος του σκάφους, χωρίς να υπάρχει κάποια ένδειξη ότι περιέχει λειτουργικό πυρηνικό αντιδραστήρα.

Η  έρευνα, όπως περιγράφεται στο CNN, σημειώνει τη θέση της Βόρειας Κορέας ως στρατηγικού συμμάχου της Ρωσίας και πως η Πιονγκγιάνγκ έχει ανοικτά ζητήσει από τη Μόσχα να μοιραστεί την πυρηνική τεχνική της τεχνογνωσία. Είναι πιθανό αυτές οι απαιτήσεις να αυξήθηκαν μετά την αποστολή τουλάχιστον 10.000 Βορειοκορεατών στρατιωτών στη Ρωσία τον Οκτώβριο του 2024 προκειμένου να βοηθήσουν τις δυνάμεις της Μόσχας.

Η έρευνα αναφέρει ότι είναι πιθανό οι αντιδραστήρες που μεταφέρθηκαν να ήταν το μοντέλο VM-4SG, που βρίσκεται συχνά στα ρωσικά πυρηνοκίνητα υποβρύχια βαλλιστικών πυραύλων κλάσης Delta IV, αλλά παρέχει περιορισμένα στοιχεία που να υποστηρίζουν τον ισχυρισμό.