Μπορεί ο Ντόναλντ Τραμπ να κάνει μια συμφωνία με το Ιράν;

Δύο μόλις εικοσιτετράωρα μετά την απειλή του να “ισοπεδώσει” τις ενεργειακές υποδομές του Ιράν, ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε τη Δευτέρα ότι οι ΗΠΑ είχαν “πολύ καλές και εποικοδομητικές” συνομιλίες με την Τεχεράνη, κάνοντας λόγο για “σημαντικά σημεία σύγκλισης” μεταξύ των δύο αντιπάλων.

Η απάντηση του Ιράν ήταν η άμεση διάψευση κάθε είδους συνομιλίας. Ο Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, εκ των κορυφαίων στρατιωτικών ηγετών της χώρας, δήλωσε: “Οι ψευδείς ειδήσεις χρησιμοποιούνται για τη χειραγώγηση των διεθνών αγορών χρήματος και πετρελαίου, αλλά και ως διέξοδος από το τέλμα στο οποίο έχουν παγιδευτεί οι ΗΠΑ και το Ισραήλ”.

Αυτή η απότομη αντίδραση – ακόμη και στην ιδέα των έμμεσων διαπραγματεύσεων – υπογραμμίζει τα ανυπέρβλητα εμπόδια που δυσκολεύουν μια συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου, την οποία ο Αμερικανός πρόεδρος παρουσιάζει ως εφικτή.

Αν ο Τραμπ εννοεί σοβαρά τη συμφωνία, ίσως άνοιξε μια μικρή χαραμάδα για τη διπλωματία. Ωστόσο, η Τεχεράνη αντιμετωπίζει με βαθιά καχυποψία έναν πρόεδρο που έχει εξαπολύσει δύο φορές επιθέσεις εναντίον της ενώ υποτίθεται ότι οι διαπραγματεύσεις ήταν σε εξέλιξη, και ο οποίος απαιτεί την πλήρη υποταγή του καθεστώτος.

Πού θα μπορούσε να υποχωρήσει το Ιράν;

Ιρανοί αξιωματούχοι, συμπεριλαμβανομένου του Προέδρου Μασούντ Πεζεσκιάν, έχουν ξεκαθαρίσει ότι η Τεχεράνη απαιτεί “εγγυήσεις” ότι δεν θα δεχθεί μελλοντικές επιθέσεις ως προϋπόθεση για οποιαδήποτε συμφωνία τερματισμού του πολέμου.

Το καθεστώς θεωρεί ότι δίνει μια μάχη επιβίωσης, η οποία δεν ξεκίνησε με την τωρινή σύγκρουση, αλλά όταν το Ισραήλ εξαπέλυσε έναν πόλεμο 12 ημερών κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας τον περασμένο Ιούνιο.

Από τις 28 Φεβρουαρίου, όταν ο Τραμπ και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου ξεκίνησαν την τελευταία πολεμική αναμέτρηση, η στρατηγική του Ιράν είναι να αυξήσει το κόστος της σύγκρουσης, ώστε να τους αποτρέψει από νέα χτυπήματα.

Το Ιράν έχει προκαλέσει παγκόσμιο οικονομικό κλυδωνισμό κλείνοντας τα Στενά του Ορμούζ και επιτιθέμενο σε εγκαταστάσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου σε όλο τον Κόλπο.

Ιρανοί αναλυτές και πρόσωπα εκ των έσω προειδοποιούν ότι το καθεστώς θα μπορούσε να συνεχίσει τις εχθροπραξίες εάν δεν λάβει τις εγγυήσεις που ζητά, ακόμη και αν ο Τραμπ δηλώσει ότι τερματίζει τον πόλεμο.

Η χώρα σφυροκοπείται μέρα και νύχτα, καθώς οι ΗΠΑ και το Ισραήλ έχουν εξαπολύσει χιλιάδες πλήγματα κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Παρόλα αυτά, συνεχίζει να εκτοξεύει πυραύλους και drones εναντίον του Ισραήλ και των κρατών του Κόλπου.

Πόσο εύκολο είναι να ανοίξει ξανά το Στενό του Ορμούζ;

Εδώ και χρόνια, το Ιράν απειλούσε να κλείσει το στενό, από το οποίο διέρχεται το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου. Τώρα που το έπραξε, Ιρανοί αξιωματούχοι ξεκαθαρίζουν ότι η επιστροφή στην προηγούμενη κατάσταση δεν θα είναι εύκολη υπόθεση.

Η ικανότητα της Τεχεράνης να παραλύει τη ναυσιπλοΐα μέσω επιθέσεων και απειλών αποτελεί το βασικό της μοχλό πίεσης απέναντι στον Τραμπ και την παγκόσμια οικονομία, οδηγώντας τις τιμές της ενέργειας σε υψηλά πολλών ετών.

Πλέον, πλοιοκτήτες και καπετάνιοι αρνούνται να ρισκάρουν τη διέλευση. Αναφέρεται μάλιστα ότι τουλάχιστον ένα δεξαμενόπλοιο κατέβαλε 2 εκατομμύρια δολάρια για να του επιτραπεί η ασφαλής διέλευση. Ιρανός βουλευτής δήλωσε ότι αυτή θα είναι η “νέα κανονικότητα”, αφήνοντας να εννοηθεί ότι το Ιράν σκοπεύει να επιβάλει μόνιμα “διόδια” στα διερχόμενα πλοία.

Μια τέτοια εξέλιξη θα εξόργιζε τους συμμάχους των ΗΠΑ στον Κόλπο, των οποίων οι εξαγωγές ενέργειας και πετροχημικών έχουν δεχθεί βαρύ πλήγμα, καθώς δεν είναι διατεθειμένοι να παραμείνουν όμηροι μιας διαρκούς απειλής.

Τι μέλλει γενέσθαι με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν;

Ο Τραμπ επιμένει επανειλημμένα ότι ένας από τους λόγους που κατέφυγε στον πόλεμο ήταν για να εμποδίσει το Ιράν να αποκτήσει πυρηνικά όπλα. Κάτι που συνεχίζει να υποστηρίζει παρά τον ισχυρισμό του ότι οι ΗΠΑ “εξουδετέρωσαν” το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης τον Ιούνιο, όταν συμμετείχαν για σύντομο χρονικό διάστημα στον 12ήμερο πόλεμο του Ισραήλ βομβαρδίζοντας τις κύριες εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου της χώρας.

Τη Δευτέρα, ο ίδιος δήλωσε ότι οι ΗΠΑ επιδιώκουν να κατασχέσουν τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου της χώρας. Το Ιράν διαθέτει συνολικά πάνω από 9.000 κιλά, όμως η κύρια ανησυχία της Δύσης εστιάζεται στα 440 κιλά που είναι εμπλουτισμένα σε επίπεδα οριακά χαμηλότερα από εκείνα που απαιτούνται για την κατασκευή όπλων. Ιρανοί αξιωματούχοι, πάντως, υποστηρίζουν ότι τα αποθέματα αυτά βρίσκονται πλέον θαμμένα κάτω από τα ερείπια των βομβαρδισμένων εγκαταστάσεων.

Πηγές που ενημερώθηκαν για τον τελευταίο γύρο διαπραγματεύσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν ανέφεραν ότι η Τεχεράνη είχε συμφωνήσει σε “μηδενικά αποθέματα” και στην αποδυνάμωση του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου της.

Ωστόσο, Αμερικανοί αξιωματούχοι αμφισβήτησαν την ύπαρξη ουσιαστικής προόδου στις συνομιλίες, οι οποίες διακόπηκαν οριστικά όταν ο Τραμπ έδωσε την εντολή για τη στρατιωτική επιχείρηση.

Ο Βάλι Νασρ, ειδικός σε θέματα Ιράν στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins, εκτιμά ότι το Ιράν θα μπορούσε να δεχτεί την παράδοση του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του, υπό τον όρο ότι θα διατηρήσει έναν βαθμό ελέγχου στα Στενά του Ορμούζ.

Σύμφωνα με τον Νασρ, η Τεχεράνη θεωρεί ότι η ικανότητά της να κλείνει τα Στενά λειτουργεί ως “αποτρεπτικός παράγοντας ενάντια σε έναν μελλοντικό πόλεμο”, ενώ παράλληλα “θα μπορούσε να αποφέρει έσοδα μέσω της επιβολής διοδίων στα διερχόμενα πλοία”. “Αυτό είναι ένα σενάριο που συζητείται έντονα στην Τεχεράνη”, κατέληξε.

Τι θα γίνει με το πρόγραμμα πυραύλων και drones του Ιράν;

Στο διάγγελμά του για την κήρυξη του πολέμου, ο Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ «θα καταστρέψουν» τους πυραύλους του Ιράν και «θα ισοπεδώσουν την πυραυλική του βιομηχανία».

Πριν από εννέα ημέρες, ο ίδιος υποστήριξε ότι το “100% της στρατιωτικής ισχύος του Ιράν” είχε εξουδετερωθεί. Παρόλα αυτά, η Ισλαμική Δημοκρατία συνέχισε να εξαπολύει καθημερινές επιθέσεις κατά του Ισραήλ και των κρατών του Κόλπου.

Το Ιράν είχε επανειλημμένα ξεκαθαρίσει ότι το οπλοστάσιο πυραύλων και drones του – ζωτικής σημασίας για την ικανότητά του να διεξάγει ασύμμετρο πόλεμο – αποτελεί “κόκκινη γραμμή” και δεν τίθεται προς διαπραγμάτευση.

Ωστόσο, οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στον Κόλπο, που έχουν δεχθεί το κύριο βάρος των ιρανικών επιθέσεων, θα επιδιώξουν πάση θυσία την οριστική αντιμετώπιση της απειλής που συνιστούν οι πύραυλοι και τα drones.

Θα απαιτήσει το Ιράν την άρση των κυρώσεων;

Ο Πεζεσκιάν δήλωσε αυτόν τον μήνα ότι στους όρους του Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου περιλαμβάνονται αποζημιώσεις για τις καταστροφές που προκλήθηκαν από τους βομβαρδισμούς, η αναγνώριση του “δικαιώματος” της χώρας στον εμπλουτισμό ουρανίου, καθώς και διεθνείς εγγυήσεις για την αποτροπή παρόμοιων επιθέσεων στο μέλλον.

Αν και ο Πεζεσκιάν δεν έθεσε ρητά το ζήτημα της άρσης των κυρώσεων, αυτό αποτελούσε ανέκαθεν κεντρικό αίτημα σε όλους τους προηγούμενους γύρους συνομιλιών με τις ΗΠΑ και παραμένει ζωτικής σημασίας για την ανάκαμψη της καταρρακωμένης ιρανικής οικονομίας.

Μετά το τέλος του πολέμου, το Ιράν θα βρίσκεται σε ακόμη πιο δεινή κατάσταση, έχοντας άμεση ανάγκη από κεφάλαια για την ανοικοδόμηση των υποδομών και του στρατού του.

Από την πλευρά του, ο Τραμπ δεν έχει αφήσει ποτέ να εννοηθεί δημόσια ότι εξετάζει την άρση των κυρώσεων για ένα καθεστώς που ο ίδιος χαρακτηρίζει ως τον “υπ’ αριθμόν ένα κρατικό χορηγό της τρομοκρατίας στον κόσμο”.