ΤΟ ΚΑΠΝΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΤΟΥ “ΠΟΥΤΙΝ” ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΟΙ ΟΥΚΡΑΝΟΙ ΕΡΓΑΤΕΣ

Όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία, ο πόλεμος δεν άλλαξε μόνο τον χάρτη της Ευρώπης. Άλλαξε και τα σχέδια των παράνομων τσιγαράδων. 

Για χρόνια, ένα μεγάλο μέρος της παράνομης αγοράς τσιγάρων στην Ευρώπη συνδεόταν με τη μετασοβιετική ζώνη.

Ένα χρόνο μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, το 2023 το 60% των παράνομων τσιγάρων που καταναλώθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση είχε παραχθεί εντός της ίδιας της ΕΕ. 

Μετά τον πόλεμο, το οργανωμένο έγκλημα είχε βρει έναν νέο σύστημα: αντί για λίγα μεγάλα εργοστάσια, ξεκίνησε να βασίζεται σε πολλά μικρά και δύσκολα ανιχνεύσιμα σημεία παραγωγής.

Και στις δυο εποχές, υπάρχει ένας κοινός παρονομαστής. Οι Ουκρανοί εργάτες.

Το NEWS 24/7 παρουσιάζει τη λειτουργία ενός παράνομου εργοστασίου στη Βοιωτία που εξαρθρώθηκε τον Φεβρουάριο από την Ελληνική Αστυνομία και εξετάζει πως λειτουργεί διεθνώς η μαφία των τσιγάρων. 

ΕΝΑ ΚΑΠΝΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΜΕ ΠΡΟΒΑΤΑ

Σύμφωνα με τον φάκελο της υπόθεσης, που είδε το NEWS 24/7, η υπόθεση αφορά ένα πολυεπίπεδο δίκτυο, με έναν βασικό πυρήνα κατηγορουμένων που κατοικούσαν στα Άνω Λιόσια και στην πλειονότητά τους ήταν ομογενείς από το Καζακστάν, τη Γεωργία, τη Ρωσία και την Ουκρανία.

Επικεφαλής της οργάνωσης φέρονται να ήταν δύο αδέλφια με καταγωγή από το Καζακστάν, με προσωνύμια «Πούτιν» και «Πρόεδρος», τα οποία συγκρότησαν και διηύθυναν την εγκληματική οργάνωση με διασυνδέσεις σε Πολωνία και Βουλγαρία. Το προσωνύμιο «Πρόεδρος» φαίνεται πως το απέκτησε λόγω της κοινωνικής του δράσης, καθώς ήταν πρόεδρος καλλιτεχνικού και μορφωτικού συλλόγου Ποντίων στην Αττική. 

Το δίκτυο αξιοποιούσε εγκαταστάσεις και χώρους στην Αττική, την Κοζάνη, τη Θεσσαλονίκη, την Εύβοια και την Κόρινθο.

Από την Φθιώτιδα εμπορεύονταν «χύμα» – μη βιομηχανοποιημένο – καπνό. Από το Σέσκλο της Μαγνησίας, εξασφάλιζαν τις νόμιμες ετικέτες των τσιγάρων (Marlboro Red, Karelia, Davidoff κ.α.). Τα παραγόμενα προϊόντα της οργάνωσης διοχετεύονταν προς τη Ρουμανία και την Πολωνία.

Έξι από τους συλληφθέντες της υπόθεσης είναι Ουκρανικής καταγωγής. Άπαντες δήλωσαν πως διέμεναν προσωρινά στη Βοιωτία.

Τα υλικά που εξασφάλιζε η οργάνωση κατευθύνονταν σε μια κτηνοτροφική μονάδα στο Άρμα Βοιωτίας, στην οποία η οργάνωση είχε τοποθετήσει μέχρι και πρόβατα. 

Στην πραγματικότητα όμως, οι Ουκρανοί κρυμμένοι πίσω από παλέτες πακετάριζαν Winston, Davidoff και Marlboro. 

ΟΥΚΡΑΝΟΙ: ΟΙ ΜΥΣΤΕΣ ΤΟΥ ΚΑΠΝΟΥ

Oι συνθήκες εργασίας μέσα σε αυτές τις εγκαταστάσεις διεθνώς έχουν ενδιαφέρον. Σύμφωνα με την έρευνα του GI-TOC, οι εργαζόμενοι ζουν συνήθως μέσα στο ίδιο το εργοστάσιο, σε κτίρια με καλυμμένα παράθυρα, χωρίς ουσιαστική επαφή με το εξωτερικό περιβάλλον. Σε επιχείρηση στην Ισπανία οι αρχές εντόπισαν ακόμη και χάπια βιταμίνης D στους χώρους διαμονής, σε μια προσπάθεια να αντισταθμιστεί η έλλειψη έκθεσης στον ήλιο. Οι αμοιβές που καταγράφονται κυμαίνονται από 2.000 έως 4.000 ευρώ τον μήνα και σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνουν ακόμη και τις 10.000 ευρώ.

Σύμφωνα με τον φάκελο της υπόθεσης, υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι οι Ουκρανοί διέμεναν εντός του χώρου, κατά το διάστημα της απασχόλησης τους. Αυτό φαίνεται από την μεταφορά τροφίμων και ειδών πρώτης ανάγκης και λαμβάνοντας υπόψη ότι δεν είχε προηγηθεί άλλη κινητικότητα το προηγούμενο χρονικό διάστημα στο σημείο.

Στην κατοχή μέλους της οργάνωσης, που ήταν υπεύθυνος για την επίβλεψη τους, βρέθηκαν φωτοτυπίες από διαβατήρια άλλων 6 Ουκρανών. Αυτή η σταθερή επιλογή στην εθνικότητα δεν προκαλεί εντύπωση. 

Μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991, η κατάρρευση των κρατικά ελεγχόμενων βιομηχανιών εδραίωσε περαιτέρω το παράνομο εμπόριο. Σε περιοχές όπως το Ντονέτσκ και το Λουγκάνσκ τα τσιγάρα αποτελούσαν έναν από τους βασικούς του πυλώνες της παράνομης οικονομίας των ντόπιων. 

Μεγάλες εταιρείες καπνού, όπως η Khamadey Tobacco Company στο Ντονέτσκ, το Donetsk Tobacco Factory στο Ντεμπάλτσεβε και το Luhansk Tobacco Factory, σύμφωνα με το GΙ-TOC, έχουν συνδεθεί με την παραγωγή παραποιημένων τσιγάρων και τη διακίνησή τους. 

Πριν από τη ρωσική εισβολή, σχεδόν οι μισές παράνομες πωλήσεις καπνού στην Ουκρανία συγκεντρώνονταν στις περιοχές που συνορεύουν με το Ντονέτσκ και το Λουγκάνσκ.

Ακόμη και μετά το 2022, όταν ο πόλεμος διέλυσε μέρος αυτής της γεωγραφίας, η παραγωγή δεν εξαφανίστηκε. Επανεμφανίστηκε σε άλλες περιοχές της Ουκρανίας, όπως το Vynnyky Tobacco Factory κοντά στο Λβιβ.

Ο περισσότερος φθηνός και παλαιός εξοπλισμός που εντοπίζεται σε παράνομα εργοστάσια, σύμφωνα με το GI-TOC, κατασκευάστηκε τις δεκαετίες του 1980 και 1990 και προέρχεται από νόμιμα καπνεργοστάσια της Ανατολικής Ευρώπης και των Δυτικών Βαλκανίων που έχουν πλέον κλείσει.

Για όλους τους παραπάνω λόγους, τα εγκληματικά δίκτυα βασίζονται σε ειδικευμένους εργάτες που προέρχονται από χώρες όπως η Ουκρανία και γνωρίζουν τα μηχανήματα παραγωγής. 

ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ 

Ο τρόπος λειτουργίας αυτών των εργοστασίων δείχνει και γιατί είναι τόσο ανθεκτικά. 

Η παραγωγή συχνά σπάει σε διαφορετικά στάδια και εγκαταστάσεις. Η επεξεργασία του καπνού μπορεί να γίνεται σε έναν χώρο, η συναρμολόγηση σε άλλον και η συσκευασία σε τρίτο. Έτσι, αν εντοπιστεί μία μονάδα, δεν καταρρέει ολόκληρη η αλυσίδα. 

Ενδεικτικό είναι ότι, όταν στις 15 Οκτωβρίου του 2025 κατασχέθηκε ένα πολωνικό φορτηγό, η εν λόγω εγκληματική οργάνωση τροποποίησε τη δραστηριότητα της. Συγκεκριμένα, φέρεται να δόθηκε εντολή για εκκένωση και εκκαθάριση του τότε εργοστασίου στην Δροσιά, της αποθήκης στην Αλίαρτο και στην Αυλίδα. 

Ένα μέσο παράνομο εργοστάσιο, σύμφωνα με την έρευνα του GI-TOC, απασχολεί 15 έως 25 εργαζομένους, λειτουργεί σε συνεχείς βάρδιες, συχνά 12 ωρες, και μπορεί να παράγει έως 1,5 εκατομμύριο τσιγάρα την ημέρα.

Ο εξοπλισμός που χρησιμοποιείται σε αυτά τα εργοστάσια αποτελείται συχνά από μεταχειρισμένα μηχανήματα ή αντίγραφα μηχανών που κατασκευάζονται στην Κίνα.

Μηχανές παραγωγής τσιγάρων μπορούν να αποκτηθούν νόμιμα μέσω του Alibaba, με τιμές που κυμαίνονται από 500 έως 5.000 δολάρια. Χαρακτηριστικό είναι ότι το 2024 ένα τέτοιο μηχάνημα έφτασε στο λιμάνι του Πειραιά, δηλωμένο ως μηχανή περιτυλίγματος, και κατασχέθηκε από τις ελληνικές αρχές.

Η ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 

Σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η Ελλάδα δεν είναι απλώς ένα πέρασμα. Είναι ταυτόχρονα αγορά, διάδρομος μεταφοράς και χώρος παραγωγής. 

Τα μέλη της οργάνωσης από τις 26 Σεπτεμβρίου του 2025 που παρακολουθούνταν, μέχρι και τις 6 Φεβρουαρίου του 2026 που συνελήφθησαν, φέρεται να πραγματοποίησαν 15 παραδόσεις λαθραίων φορτίων.

Η νέα αυτή γεωγραφία δεν θα είχε νόημα χωρίς μια ισχυρή αγορά ζήτησης. Και εδώ η Ελλάδα δεν εμφανίζεται μόνο ως χώρα παραγωγής ή διέλευσης, αλλά και κατανάλωσης. 

Τα στοιχεία που παραθέτει η έρευνα της Philip Morris για την κατανάλωση τσιγάρων το 2024, δείχνουν ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται στην πρώτη τετράδα των χωρών στην κατανάλωση παράνομων τσιγάρων στην Ευρώπη, μετά την Γαλλία, την Ουκρανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Εκτιμήσεις προηγούμενων ετών έδειχναν ότι το μερίδιο των παράνομων τσιγάρων στην ελληνική αγορά κυμαινόταν περίπου στο 17% έως 20%. 

Σήμερα, έως και ένα στα πέντε τσιγάρα που καπνίζονται στην Ελλάδα μπορεί να είναι παράνομο.