Έρευνα: Τι πιστεύουμε για τις δημοκρατικές αξίες και τις διακρίσεις στην εκπαίδευση;

Τα αποτελέσματα της έρευνας του Σημείου για την εκπαίδευση παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Αποτυπώνονται θετικές στάσεις απέναντι σε επιλογές και δηλώσεις ως προς την αναγκαιότητα μιας δημοκρατικής εκπαίδευσης, οι οποίες όμως συμπληρώνονται από αντιφάσεις – τόσο στο περιεχόμενο του αναλυτικού προγράμματος, όσο και στον κοινωνικοποιητικό και ενταξιακό ρόλο του σχολείου.

Μια θέση με την οποία συμφωνούν με εντυπωσιακή πλειοψηφία οι ερωτώμενοι (και μάλιστα με ελάχιστη διακύμανση ως προς τις διαφορετικές πολιτικές αυτοτοποθετήσεις τους) είναι η αναγκαιότητα να δοθεί έμφαση στη διδασκαλία των αξιών της δημοκρατίας στο σχολείο. Το ποσοστό όσων δηλώνουν ότι διαφωνούν με την εντατικοποίηση της διδασκαλίας των δημοκρατικών αξιών στο σχολείο είναι μόλις 2,2%, ενώ το 95,2% δηλώνει θετικό σε μια τέτοια επιλογή.

Η εξειδίκευση όμως του περιεχομένου των δημοκρατικών αξιών φαίνεται να κλονίζει το παραπάνω ποσοστό όταν οι αξίες παύουν να είναι περιεχόμενο ενός θεωρητικού μαθήματος και χρειάζεται να εφαρμοστούν στην πράξη ως αναγνώριση και άσκηση δικαιωμάτων, τόσο στον σχεδιασμό του αναλυτικού προγράμματος όσο και στην εφαρμογή τους στην καθημερινή σχολική πραγματικότητα. Αυτό σημαίνει ότι καθένας και καθεμιά αντιλαμβάνεται με άλλον τρόπο και αποδίδει διαφορετική σημασία στην έννοια της Δημοκρατικής Παιδείας.

Το σχολείο ως κοινωνικοπολιτικός χώρος

Σε ό,τι έχει να κάνει με το σχολείο ως κοινωνικό χώρο, όπου συντελείται σε μεγάλο βαθμό και η κοινωνικοποίηση της νέας γενιάς, φαίνεται να επιβιώνουν απόψεις που συνδέονται με παραδοσιακές και συντηρητικές τοποθετήσεις ως προς την εμφάνιση και τον έλεγχο της συμπεριφοράς των μαθητών και μαθητριών. Την ίδια στιγμή, ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην καταστολή και στον ελεγκτικό του χαρακτήρα. Η ενιαία αμφίεση, που μπορεί να παραπέμπει σε κάποιο είδος στολής, και όχι η ελεύθερη επιλογή ενδυμασίας, επιλέγεται από περισσότερα από ένα στα τρία άτομα (38,4%), ενώ από αυτά το 72,7% αυτοτοποθετείται στη Δεξιά. Αντίστοιχα, η κατάργηση των παρελάσεων δεν βρίσκει σύμφωνο το 59,5% όσων ρωτήθηκαν, με τη συντριπτική τους πλειοψηφία (94,4%) να τοποθετείται και πάλι στη Δεξιά. Ως προς την επιλογή των σημαιοφόρων, η εθνοτική καταγωγή φαίνεται να μην αποτελεί σημαντικό κριτήριο, με εξαίρεση και πάλι τους αυτοτοποθετούμενους στη Δεξιά.

Αν ως εδώ φαίνεται να επιβιώνουν κάποια συντηρητικά αντανακλαστικά, στο ζήτημα της ποινικοποίησης των σχολικών παραπτωμάτων αυτά φαίνεται να ενισχύονται, αφού το 75,6% υποστηρίζει την αυστηροποίησητων των ποινών στο σχολείο, επεκτείνοντας και εντός σχολικού περιβάλλοντος το κατασταλτικό και τιμωρητικό μοντέλο που κυριαρχεί και εκτός· εδώ, μόνο οι αυτοπροσδιοριζόμενοι στα Αριστερά κινούνται σε σχετικά χαμηλό ποσοστό (36,3%) σε όσους τοποθετούνται θετικά στην αυστηροποίηση των ποινών. Φαίνεται ότι ο διάχυτος ποινικός λαϊκισμός βρίσκει και εδώ τη θέση του.

Ενταξιακός και συμπεριληπτικός ρόλος του σχολείου “κατ’ επιλογήν”

Ο ενταξιακός χαρακτήρας του σχολείου για τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες μαθητών δεν γίνεται αποδεκτός οριζόντια, αλλά συντηρεί προκαταλήψεις, κυρίως απέναντι στους Ρομά. Έτσι, φαίνεται να έχει γίνει αποδεκτή η παρουσία παιδιών προσφύγων στις τάξεις των ελληνικών σχολείων, καθώς και η συνύπαρξή τους με τα υπόλοιπα παιδιά (90,7%). Τυχόν πρόβλημα στην ένταξή τους δείχνει να εστιάζει στη γνώση της ελληνικής γλώσσας, σε κάτι δηλαδή που μπορεί να αλλάξει με την κατάλληλη παρέμβαση. Ωστόσο, δεν φαίνεται να ισχύει το ίδιο και για τα παιδιά Ρομά: εδώ επιβιώνουν προκαταλήψεις που αποδίδουν τις όποιες δυσκολίες ένταξης σε ιδιαίτερα πολιτισμικά χαρακτηριστικά, τα οποία ως τέτοια δεν επιδέχονται παρεμβάσεων και, άρα, οι όποιες πολιτικές επιλογές δεν θεωρείται ότι μπορούν να τα επηρεάσουν. Βλέπουμε βέβαια μια μετατόπιση ως προς τα ευρήματα της προηγούμενης έρευνας του Σημείου (2022), η οποία δείχνει ότι οι προκαταλήψεις έναντι των Ρομά ενδέχεται να βρίσκονται σε φθίνουσα πορεία· σταθερά όμως, τα Ρομά είναι πολύ λιγότερο αποδεκτά από τα προσφυγόπουλα.

Ως προς το περιεχόμενο των μαθημάτων

Ως προς το περιεχόμενο του αναλυτικού προγράμματος, φαίνεται να γίνεται αποδεκτό ότι η Σεξουαλική Αγωγή έχει πάρει τη θέση της (86,2%) στα αναγκαία προς διδασκαλία μαθήματα, αν και, για όσους αυτοπροσδιορίζονται ως συντηρητικοί, χρειάζεται να δίνει η οικογένεια τη συγκατάθεσή της (70,3%). Παρ’ όλ’ αυτά, η εκπαίδευση σε ζητήματα ταυτότητας φύλου και σεξουαλικού προσανατολισμού στο σχολείο δεν συγκεντρώνει την ίδια αποδοχή (57,7%), με ακόμα μεγαλύτερη διακύμανση ως προς την πολιτική τοποθέτηση. Οι αυτοπροσδιοριζόμενοι στα Αριστερά την υποστηρίζουν περισσότερο (83,1%, έναντι 27,8% των στα Δεξιά).

Τέλος, εντυπωσιακή είναι η τοποθέτηση απέναντι στο μάθημα της Ιστορίας στο σχολείο. Ένα μάθημα φορτισμένο με εθνικό βάρος και, συχνά, με εθνικιστική προπαγάνδα, το οποίο έως τώρα υπηρετεί το κυρίαρχο εθνικό αφήγημα, φαίνεται να υπερβαίνει αυτά τα όρια. Μια σημαντικότατη πλειοψηφία 94,8%, και με ελάχιστη διακύμανση στο πολιτικό φάσμα, υποστηρίζει ότι στο μάθημα της Ιστορίας θα πρέπει να προωθείται η αλήθεια, ακόμα και όταν αποκαλύπτει αρνητικές σελίδες για την Ελλάδα. Ωστόσο, αν τα ερωτήματα εισέρχονταν σε συγκεκριμένα θέματα, «φλέγοντα» για τη συγκρότηση της εθνικής μυθολογίας, οι απαντήσεις ενδέχεται να μην ήταν οι ίδιες. Κάτι ανάλογο, άλλωστε, είχε συμβεί στο παρελθόν, όταν συγγραφείς σχολικών εγχειριδίων επιδίωξαν να υποστηρίξουν μια περισσότερο επιστημονική και λιγότερο εθνικοπατριωτική προσέγγιση του παρελθόντος.

Συμπεράσματα

Τα ευρήματα της έρευνας στο σύνολό τους εμφανίζουν αντιφάσεις και αναντιστοιχίες που μπορεί να αντανακλούν τη ρευστότητα και την ελαστικότητα των στάσεων και των πεποιθήσεων, χαρακτηριστικά που δείχνουν ότι βρισκόμαστε σε μετάβαση ως προς τη διαμόρφωση των συγκεκριμένων στάσεων και αντιλήψεων. Συνυπάρχουν δηλαδή τοποθετήσεις αναγνώρισης δικαιωμάτων της μετανεοτερικότητας, παράλληλα με την ισχυρή παρουσία του ρόλου της οικογένειας, της θρησκείας και της παράδοσης.

Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, οι δημοκρατικές αξίες φαίνεται να μπορούν να επιβιώνουν σε θεωρητικό επίπεδο, χωρίς όμως να αποκτούν πραγματική υπόσταση και να εμφανίζονται ως αδιαπραγμάτευτα δικαιώματα εντός σχολείου. Αυτό δείχνουν οι επιμέρους εξειδικευμένες τοποθετήσεις, που υποστηρίζονται κυρίως από όσους αυτοτοποθετούνται στη συντηρητική πλευρά του πολιτικού φάσματος.

Δείτε όλη την έρευνα παρακάτω:

EKPAIDEFTIKO
Press