Ό,τι κάνει καλό στην υγεία σου, κάνει καλό και στον πλανήτη

Πριν από λίγες μέρες, το Υπουργείο Υγείας πήρε μια σοβαρή απόφαση να αναθεωρήσει τις Εθνικές Διατροφικές Οδηγίες της χώρας από κοινού με την Εθνική Επιτροπή Διατροφής, στην οποία μετέχουν προσωπικότητες εγνωσμένου κύρους. Το WWF Ελλάς απέστειλε επιστολή στην αρμόδια Αναπληρώτρια Υπουργό Υγείας, κυρία Ειρήνη Αγαπηδάκη, με την οποία ζητά από το Υπουργείο να συμπεριλάβει κριτήρια περιβαλλοντικής βιωσιμότητας στις οδηγίες που θα απευθύνει προς όλες και όλους εμάς.

Μα καλά, θα πείτε τώρα, τί σχέση έχει η διατροφή με το περιβάλλον;

Το σύγχρονο παγκόσμιο διατροφικό μοντέλο, άρα και οι διατροφικές μας επιλογές, βλάπτουν την υγεία του πλανήτη. Το παγκόσμιο διατροφικό σύστημα, που ξεκινά από την παραγωγή τροφίμων και καταλήγει στην κατανάλωση αυτών και στη διαχείριση των αποβλήτων τους, είναι απλά μη βιώσιμο, καθώς ευθύνεται για σχεδόν το 1/3 των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου, για το μεγαλύτερο μέρος της απώλειας βιοποικιλότητας και της καταστροφής των τροπικών δασών, αλλά και για αυξανόμενο ρίσκο πρόκλησης πανδημιών στο μέλλον. Υπάρχουν πλέον τόσα επιστημονικά δεδομένα που γνωρίζουμε με σιγουριά πως η διατροφή που κάνει καλό στην υγεία των ανθρώπων, κάνει καλό και στην υγεία του πλανήτη. Σύμφωνα με τις επιστημονικές έρευνες, έχει εκτιμηθεί ότι εάν ευθυγραμμιστούν τα διατροφικά πρότυπα με τις συστάσεις για υγιεινές και βιώσιμες διατροφές, οι παγκόσμιες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από το σύστημα τροφίμων θα μπορούσαν να μειωθούν στο μισό. Συνήθως αυτά τα πρότυπα δίνουν έμφαση στα φρούτα και τα λαχανικά, σε όσπρια, ξηρούς καρπούς, σπόρους και προϊόντα ολικής άλεσης, ενώ συνιστούν περιορισμένη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων και ζωικών τροφίμων.

Στο πλαίσιο αυτό, το WWF Ελλάς ζητά από το Υπουργείο Υγείας να μην μείνει μόνο στην έκδοση των διατροφικών οδηγιών, αλλά να προχωρήσει ακόμα περισσότερο σε συνεργασία με άλλα συναρμόδια Υπουργεία, ώστε να υλοποιηθούν καμπάνιες ενημέρωσης των πολιτών, καθώς και εκπαιδευτικά προγράμματα στα σχολεία και στους επαγγελματίες του κλάδου της υγείας και της διατροφής. Είναι σημαντικό επίσης, να ληφθούν αυστηρά μέτρα προκειμένου να αποτραπούν τα πολλά περιστατικά παραπλάνησης των καταναλωτών γύρω από την “ταυτότητα” ή τη σύνθεση των τροφίμων, αλλά και για να δημιουργεί ένα ευνοϊκό «διατροφικό περιβάλλον» που θα κάνει τα υγιεινά και βιώσιμα τρόφιμα πιο φτηνά και πιο εύκολα διαθέσιμα σε σούπερ μάρκετ και μαγαζιά. Σε ένα τέτοιο νέο πλαίσιο, θα πρέπει να θεσπιστούν φορολογικά μέτρα όπου τα προϊόντα που κάνουν καλό στην υγεία και στον πλανήτη να καταστούν οικονομικά πιο προσιτά, καθώς και να δοθεί ιδιαίτερη μέριμνα και φροντίδα στην στήριξη των πληθυσμών με χαμηλό εισόδημα και επισιτιστική ανασφάλεια καθώς παρατηρείται ότι αυτή η μερίδα του πληθυσμού τείνει να υιοθετεί κακά διατροφικά πρότυπα.

Διατροφή “φιλική” για την υγεία μας και τον πλανήτη

Ένα βιώσιμο διατροφικό σύστημα βασίζεται σε τρεις άξονες:

Α) τη μείωση της σπατάλης τροφίμων,

Β) τη στροφή σε πιο βιώσιμες μεθόδους αγροτικής παραγωγής και

Γ) την αλλαγή διατροφικών προτύπων.

Αξίζει να εστιάσουμε στον τρίτο άξονα, στις επιλογές δηλαδή που κάνουμε και στα τρόφιμα που επιλέγουμε εμείς, για εμάς και για τα παιδιά μας.

Στην Ελλάδα ακολουθούμε μια διατροφή με υψηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα, καταναλώνοντας για παράδειγμα πολλοί από εμάς 1 με 2 μερίδες κόκκινο κρέας την ημέρα, όταν δεν θα έπρεπε να ξεπερνάμε τις 1 – 2 την εβδομάδα, γεγονός που εκτοξεύει τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και συμβάλλει στην απώλεια βιοποικιλότητας.

Η διατροφή που είναι «φιλική για εμάς και τον πλανήτη» μετουσιώνεται στη γνωστή σε όλους μας Μεσογειακή διατροφή, και περιλαμβάνει υγιεινές τροφές που παράγονται με σεβασμό στο περιβάλλον, περισσότερες φυτικές πρωτεΐνες αντί για ζωικές (όσπρια, φρούτα, λαχανικά, προϊόντα ολικής άλεσης), αλλά και ποικιλία στις γεύσεις, ώστε να αποφευχθεί η υπερκατανάλωση οποιουδήποτε φαγητού.

Γιατί επιμένουμε τόσο σε αυτό το μοντέλο; Γιατί πέρα από τα οφέλη για το περιβάλλον, είναι συντριπτικά τα οφέλη και για την υγεία μας. Η εγνωσμένου κύρους επιτροπή «EAT‑Lancet on Food, Planet, Health» διαπίστωσε ότι η πρόωρη θνησιμότητα θα μπορούσε να μειωθεί έως και για 11 εκατομμύρια ανθρώπους με μια στροφή προς μια υγιεινή “ευέλικτη διατροφή” (flexitarian). Μια άλλη μελέτη του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης βρήκε ότι η υιοθέτηση του διατροφικού μενού που προτείνουν οι Εθνικές Διατροφικές Οδηγίες θα μπορούσε να μειώσει την πρόωρη θνησιμότητα κατά μέσο όρο κατά 15% παγκοσμίως. Με άλλα λόγια, καλύτερη υγεία, λιγότερες ασθένειες, καλύτερη ποιότητα ζωής, απλά και μόνο από το τι επιλέγουμε να βάζουμε στο πιάτο μας.

Γιατί αφού είναι τόσο απλό, δεν το κάνουμε; Πολλοί οι λόγοι. Καθώς κάθε μέρα εκτιθέμεθα σε πληθώρα μηνυμάτων και διαφημίσεων για τη διατροφή μας, αποπροσανατολιζόμαστε, χάνουμε την μπάλα. Κάθε μέρα επίσης πολλοί από εμάς “λυγίζουν” από την επέλαση των ανθυγιεινών επιλογών, οι οποίες παραγεμισμένες με τόνους ζάχαρης, αλατιού και ενισχυτικών γεύσης, παγιδεύουν τους ουρανίσκους μας στην ψευδεπίγραφη γοητεία τους. Κάποιοι άλλοι, ιδίως οι νέοι των εφηβικών και πρώτων ενήλικων χρόνων, πέφτουν στην παγίδα της φρενίτιδας της πρωτεΐνης που τους καλεί να καταναλώσουν όση περισσότερη μπορούν, υποσχόμενη δυνατά μπράτσα και γραμμωμένους κοιλιακούς. Έτσι, έχουμε απομακρυνθεί πολύ από την “πατρίδα” της μεσογειακής διατροφής, με αποτέλεσμα σήμερα να κατέχουμε τις πρώτες στην ΕΕ θέσεις σε αριθμό υπέρβαρων και παχύσαρκων.

Όταν πρόκειται για τη διατροφή, οι άνθρωποι χρειαζόμαστε αξιόπιστες και έγκυρες οδηγίες που να ξεχωρίζουν από τις συχνά εσφαλμένες, αντικρουόμενες και συνεχώς μεταβαλλόμενες συμβουλές διατροφής στο διαδίκτυο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Για αυτό είναι πολύ σημαντικό να υπάρχουν σε κάθε χώρα και να επικοινωνούνται ευρέως οι λεγόμενες Εθνικές Διατροφικές Οδηγίες, οι συστάσεις δηλαδή της Πολιτείας και των ειδικών της υγείας και της διατροφής προς όλους.

H πρόσφατη απόφαση του Υπουργείου Υγείας να αναθεωρήσει τις Εθνικές Διατροφικές Οδηγίες της χώρας είναι μια μοναδική ευκαιρία! Περιμένουμε από την Πολιτεία να δώσει το στίγμα, αλλά κι εμείς δεν περιμένουμε να αλλάξουν όλα και όλοι πριν αλλάξουμε εμείς. Μικρές αλλαγές στη διατροφή μας μόνο καλό μπορούν να μας κάνουν. Βάζοντας περισσότερα φρούτα και λαχανικά στο τραπέζι, βγάζοντας από το μενού κάμποσες μερίδες κρέατος, προσθέτοντας όσπρια, ρίζες, καρπούς, προϊόντα ολικής άλεσης. Ένα βήμα τη φορά. Φέτος, η Παγκόσμια Ημέρα Υγείας συμπίπτει με τη Μεγάλη Εβδομάδα. Να μια καλή αφορμή να νηστέψουμε, όχι μόνο για λόγους πίστης αλλά και για λόγους υγείας.

* Ο Αχιλλέας Πληθάρας είναι υπεύθυνος τομέα αποτυπώματος, WWF Ελλάς.