ΤτΕ: Τα “φθηνά” δάνεια του RRF που κινούν την αγορά

Σε βασικό «μοχλό» χρηματοδότησης για την αγορά εξελίσσονται τα δάνεια του Ταμείου Ανάκαμψης (RRF), τα οποία μέσα στο 2025 όχι μόνο ενισχύθηκαν σημαντικά, αλλά αλλάζουν και το τοπίο για επιχειρήσεις και επενδύσεις.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζα της Ελλάδος, όπως αποτυπώνονται στην τελευταία ετήσια Έκθεση, τα δάνεια του RRF αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη βαρύτητα στο σύστημα χρηματοδότησης της οικονομίας, λειτουργώντας συμπληρωματικά προς τις παραδοσιακές τραπεζικές πιστώσεις.

Τα δεδομένα είναι ενδεικτικά της δυναμικής: το 2025 εκταμιεύθηκαν επιχειρηματικά δάνεια ύψους 3,5 δισ. ευρώ μέσω του RRF, έναντι 2,6 δισ. ευρώ το 2024, ενώ το 2023 τα ποσά ήταν αισθητά χαμηλότερα. Από αυτά, περίπου 2 δισ. ευρώ προήλθαν από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης, ενώ το υπόλοιπο καλύφθηκε από τη συμμετοχή των τραπεζών στο πλαίσιο συγχρηματοδοτήσεων.

Το πιο σημαντικό όμως στοιχείο, σύμφωνα με την ΤτΕ, είναι ότι τα δάνεια αυτά δεν λειτουργούν μεμονωμένα, αλλά ως μέρος ενός ευρύτερου χρηματοδοτικού μίγματος. Μαζί με τα υπόλοιπα χρηματοδοτικά εργαλεία (εγγυοδοσίες, προγράμματα της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας κ.λπ.), αντιστοιχούν πλέον στο 29% των νέων δανείων προς επιχειρήσεις και ελεύθερους επαγγελματίες, από 27% το 2024. Πρόκειται για μια σταδιακή αλλά σαφή μετατόπιση προς ένα μοντέλο όπου η χρηματοδότηση βασίζεται σε συνδυασμό ευρωπαϊκών, δημόσιων και τραπεζικών πόρων.

Το μεγάλο πλεονέκτημα

Το βασικό πλεονέκτημα των δανείων του RRF, όπως επισημαίνει η Τράπεζα της Ελλάδος, είναι το χαμηλό επιτόκιο. Το μεσοσταθμικό επιτόκιο διαμορφώθηκε στο 1,72%, όταν το αντίστοιχο μέσο επιτόκιο των τραπεζικών επιχειρηματικών δανείων κινείται στο 5,06% για την περίοδο 2023-2025.

Η διαφορά αυτή είναι καθοριστική για τις επιχειρήσεις. Σε ένα περιβάλλον όπου το κόστος χρήματος παραμένει αυξημένο, η πρόσβαση σε φθηνότερη χρηματοδότηση μπορεί να καθορίσει αν μια επένδυση θα προχωρήσει ή θα «παγώσει». Ταυτόχρονα, μειώνει τον χρηματοοικονομικό κίνδυνο και ενισχύει τη βιωσιμότητα των επενδυτικών σχεδίων.

Η Έκθεση της ΤτΕ ξεκαθαρίζει ότι η αύξηση των εκταμιεύσεων δεν συνδέεται απαραίτητα με νέα έργα, αλλά κυρίως με την ωρίμανση επενδύσεων που είχαν εγκριθεί τα προηγούμενα χρόνια.

Τα δάνεια του RRF εκταμιεύονται τμηματικά, ανάλογα με την πρόοδο των επενδυτικών σχεδίων. Αυτό σημαίνει ότι ένα project που συμβασιοποιήθηκε το 2023 μπορεί να απορροφά κεφάλαια το 2024 και το 2025. Έτσι εξηγείται η επιτάχυνση των εκταμιεύσεων.

Ενδεικτικά, έως το τέλος του 2025 οι εκταμιεύσεις είχαν υπερβεί το 50% της συνολικής αξίας των υπογεγραμμένων δανείων, έναντι περίπου 40% το 2024 και μόλις 22% το 2023. Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι το πρόγραμμα περνά πλέον σε φάση πλήρους υλοποίησης.

601 συμβάσεις – αλλά άνιση κατανομή

Από την έναρξη του προγράμματος τον Ιούνιο του 2022 έως τον Φεβρουάριο του 2026, έχουν υπογραφεί συνολικά 601 δανειακές συμβάσεις ύψους 16,4 δισ. ευρώ.

Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, πάνω από τις μισές συμβάσεις αφορούν μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Ωστόσο, σε όρους αξίας, οι ΜμΕ απορροφούν περίπου το ένα έκτο των συνολικών δανείων. Αυτό σημαίνει ότι, αν και οι μικρότερες επιχειρήσεις συμμετέχουν μαζικά στο πρόγραμμα, τα μεγαλύτερα επενδυτικά σχέδια –και τα μεγαλύτερα ποσά– κατευθύνονται κυρίως σε μεγαλύτερες επιχειρήσεις.

Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει και μία από τις βασικές προκλήσεις για το επόμενο διάστημα: την ενίσχυση της συμμετοχής των μικρομεσαίων επιχειρήσεων όχι μόνο σε αριθμό, αλλά και σε όγκο χρηματοδότησης.

Στροφή σε μικρότερα δάνεια

Ένα ακόμη εύρημα της Έκθεσης είναι η μεταβολή στη σύνθεση της ζήτησης. Το 2025 η ζήτηση για δάνεια παρέμεινε ισχυρή, αλλά αφορούσε κατά κανόνα μικρότερου μεγέθους δάνεια σε σχέση με το 2024.

Η μέση αξία των νέων αιτήσεων μειώθηκε αισθητά, γεγονός που ερμηνεύεται ως ένδειξη κορεσμού των μεγάλων επενδυτικών έργων. Σταδιακά, το ενδιαφέρον μετατοπίζεται προς μικρότερες επενδύσεις και εκσυγχρονισμούς, εξέλιξη που μπορεί να ευνοήσει τη συμμετοχή περισσότερων μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

Τα δάνεια του RRF δεν χορηγούνται αυτόνομα, αλλά μέσω ενός σχήματος συγχρηματοδότησης. Ένα μέρος του δανείου καλύπτεται από το Ταμείο, ένα μέρος από τις τράπεζες και, σε αρκετές περιπτώσεις, απαιτείται και ίδια συμμετοχή της επιχείρησης.

Το μοντέλο αυτό μειώνει το ρίσκο για τα πιστωτικά ιδρύματα, διευκολύνει την έγκριση χρηματοδοτήσεων και ταυτόχρονα διασφαλίζει ότι τα έργα έχουν επενδυτικό χαρακτήρα και αναπτυξιακή προοπτική.

Η επίδραση θα συνεχιστεί μέχρι το 2029

Παρότι η συμβασιοποίηση των δανείων του RRF αναμένεται να ολοκληρωθεί εντός του 2026, η επίδρασή τους στην οικονομία θα συνεχιστεί για αρκετά ακόμη χρόνια. Όπως σημειώνει η ΤτΕ, οι εκταμιεύσεις θα συνεχιστούν έως και το 2029, καθώς τα έργα υλοποιούνται σε βάθος χρόνου.

Αυτό σημαίνει ότι η ρευστότητα που διοχετεύεται μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης θα συνεχίσει να στηρίζει την επενδυτική δραστηριότητα και τα επόμενα χρόνια.

Παράλληλα, στον ορίζοντα βρίσκονται και νέα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία που θα δώσουν συνέχεια στη στήριξη των επιχειρήσεων, με έμφαση στην πράσινη μετάβαση, την ενέργεια και τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο για την περίοδο 2028-2034 αναμένεται, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, να κινηθεί σε αντίστοιχα επίπεδα πόρων με το σημερινό ΕΣΠΑ.

Το στοίχημα για την επόμενη μέρα

Το βασικό συμπέρασμα από την Έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος είναι σαφές: τα δάνεια του RRF έχουν πλέον εδραιωθεί ως βασικός πυλώνας χρηματοδότησης της οικονομίας.

Το ζητούμενο για την επόμενη περίοδο είναι διπλό. Από τη μία πλευρά, να συνεχιστεί χωρίς καθυστερήσεις η εκταμίευση των ήδη εγκεκριμένων έργων. Από την άλλη, να διευρυνθεί η συμμετοχή των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, ώστε τα οφέλη να διαχυθούν πιο ισόρροπα στην αγορά.

Σε κάθε περίπτωση, το 2025 αποτέλεσε χρονιά καμπής: το RRF πέρασε από τη φάση του σχεδιασμού στην πραγματική οικονομία και πλέον λειτουργεί ως ένα από τα πιο ισχυρά εργαλεία χρηματοδότησης για τις ελληνικές επιχειρήσεις.