Στο “χείλος” της σύγκρουσης: ΗΠΑ και Ιράν “παίζουν με τη φωτιά” στο Ορμούζ

ΗΠΑ και Ιράν εισέρχονται σε μια επικίνδυνη νέα φάση σύγκρουσης, όπου και οι δύο πλευρές προσπαθούν να ασκήσουν πίεση και να απαντήσουν σε προκλήσεις χωρίς να επιστρέψουν σε πλήρη πόλεμο, αλλά με τον μόνιμο κίνδυνο να αγγίξουν τις “κόκκινες γραμμές” της άλλης πλευράς και να πυροδοτήσουν ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.

Τις τελευταίες μέρες, η ένταση έδειξε πόσο κοντά βρίσκονται οι δύο αντίπαλοι στο χείλος της καταστροφής, ακόμα κι όταν προσπαθούν να περιορίσουν τις στρατιωτικές τους κινήσεις.

Το Ιράν επιτέθηκε απευθείας στο Ισραήλ, πυροδοτώντας μια κλιμακούμενη αλυσίδα γεγονότων που ο Πρόεδρος Τραμπ δυσκολεύτηκε να ελέγξει. Ένα ιρανικό drone κατέρριψε στη συνέχεια ένα αμερικανικό ελικόπτερο Apache, προκαλώντας ώρες αντίποινων από τις ΗΠΑ. Ιρανοί αξιωματούχοι προσπάθησαν να εμφανίσουν την κατάρριψη ως ατύχημα, πριν εξαπολύσουν νέες επιθέσεις με πυραύλους και drones κατά συμμάχων των ΗΠΑ στον Κόλπο και την Ιορδανία, απαντώντας στα αμερικανικά πλήγματα.

Οι τρεις ημέρες εχθροπραξιών αποτελούν τη σοβαρότερη κλιμάκωση από την εκεχειρία που είχε ανακοινώσει ο Τραμπ τον Απρίλιο, τερματίζοντας σχεδόν 40 ημέρες επιθέσεων που ξεκίνησαν στις 28 Φεβρουαρίου. Η ένταση ακολούθησε μια σειρά επεισοδίων γύρω από τις προσπάθειες των ΗΠΑ να επιβάλουν αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών και την προσπάθεια της Τεχεράνης να μπλοκάρει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.

Πόλεμος και ισορροπία στα Στενά του Ορμούζ

Δημοσίευμα της Wall Street Journal αναφέρει ότι η στρατιωτική παρουσία γύρω από το στρατηγικό αυτό στενό -σημείο διέλευσης για μεγάλο μέρος του παγκόσμιου πετρελαίου και ζωτική αρτηρία για τα κράτη του Κόλπου- φέρνει αμερικανικά πολεμικά αεροσκάφη σε επαφή με ιρανικά drones και ταχύπλοα, δημιουργώντας υψηλό κίνδυνο σύγκρουσης.

«Διαχειρίζονται τον πόλεμο, αλλά ταυτόχρονα επιχειρούν να θέσουν τους όρους της εκεχειρίας και να αποκτήσουν επιπλέον μοχλούς πίεσης μέσω των στρατιωτικών τους ενεργειών», εξηγεί η Ντίνα Εσφαντιάρι, αναλύτρια για το Ιράν στο Bloomberg Economics. «Παρά το γεγονός ότι κανείς δεν θέλει να συνεχιστεί, και οι δύο πλευρές φαίνεται έτοιμες να το κάνουν».

Οι διαπραγματεύσεις για διπλωματική επίλυση της σύγκρουσης παραμένουν στάσιμες, παρά τις δηλώσεις του Τραμπ ότι μια συμφωνία είναι κοντά.

Ο πρόεδρος εξέφρασε την απογοήτευσή του για την έλλειψη προόδου: «Πήραν πολύ χρόνο για να διαπραγματευτούν μια συμφωνία που θα ήταν υπέροχη για αυτούς, τώρα θα πληρώσουν το τίμημα!!!».

Η πίεση από τις ΗΠΑ συνδυάζει στρατιωτικά και οικονομικά μέσα: αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών, απειλή drones και ταχύπλοων από το Ιράν για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ και προσπάθειες απελευθέρωσης της εμπορικής ναυσιπλοΐας από τις ΗΠΑ.

Το Apache που κατέρρευσε ανοικτά του Ομάν χτυπήθηκε πιθανότατα από ιρανικό drone, σύμφωνα με αξιωματούχους των ΗΠΑ, ενώ το Ιράν αρνήθηκε ότι ήταν στοχευμένη επίθεση, αν και εξαπέλυε drones σε εμπορικά πλοία που συνεργάζονται με την Ουάσιγκτον.

Το περιστατικό αναδεικνύει τους κινδύνους της ιρανικής αμυντικής στρατηγικής “Μωσαϊκού”, όπου διοικητές στο πεδίο έχουν ευρεία αυτονομία για δράση χωρίς εντολές από την Τεχεράνη.

Τελικά, τα δύο μέλη του πληρώματος διασώθηκαν από θαλάσσιο drone, σε μια πρώτη παγκοσμίως επιχείρηση. Το γεγονός πλησίασε το όριο κλιμάκωσης που είχε θέσει ο Τραμπ σε ιδιωτικές συνομιλίες, δηλώνοντας ότι θα μπορούσε να τερματίσει την εκεχειρία εάν το Ιράν σκοτώσει Αμερικανούς στρατιώτες.

Η στρατηγική πίεσης του Ιράν

Το καθεστώς της Τεχεράνης βγήκε από την αρχική σύγκρουση ταλαιπωρημένο στρατιωτικά και οικονομικά, αλλά με νέο μοχλό πίεσης χάρη στον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ και τη δυνατότητα να θέσει σε κίνδυνο ενεργειακές εγκαταστάσεις στον Κόλπο.

Η επιθυμία επαναφοράς αποτροπής απέναντι σε ΗΠΑ και Ισραήλ, σε συνδυασμό με πιέσεις σκληροπυρηνικών μέσα στην ιρανική ηγεσία, ώθησαν τη χώρα σε πιο επικίνδυνη στρατιωτική στάση: επιθετικές απαντήσεις σε αντιληπτές απειλές, χωρίς όμως να επιδιώκεται πλήρης πόλεμος.

«Η κατάσταση είναι εύθραυστη. Η ισορροπία δεν είναι σταθερή λόγω του κινδύνου λανθασμένων υπολογισμών και ανεπιθύμητης κλιμάκωσης. Η τακτική του Ιράν ήταν να κρατά την ένταση κάτω από ένα όριο και αυτό το όριο περιλάμβανε τον θάνατο Αμερικανών στρατιωτών κατά την εκεχειρία», λέει στην WSJ ο Χαμιντρέζα Αζίζι, ερευνητής στο Γερμανικό Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων.

Τις τελευταίες μέρες, το Ιράν έδειξε τα όριά του. Ανακοίνωσε το τέλος της ανταλλαγής πυρών με το Ισραήλ, απέφυγε να πανηγυρίσει για την κατάρριψη του Apache και απέφυγε ευαίσθητους στόχους, χρησιμοποιώντας περιορισμένα πυραυλικά και drone χτυπήματα για να στείλει το μήνυμα του.

Η διπλωματία παραμένει αδιέξοδη, με ΗΠΑ και Ιράν να διαπραγματεύονται πότε η Τεχεράνη θα λάβει οικονομική ανακούφιση και πώς θα αντιμετωπιστούν οι περιορισμοί στο πυρηνικό πρόγραμμα.

Στόχος είναι η ελάχιστη συμφωνία: κατάπαυση των μαχών, άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ και έναρξη συνομιλιών για τα πιο δύσκολα ζητήματα.

«Το σύστημα αντέδρασε στην κρίση, συσπειρώθηκε γύρω από τη νέα ηγεσία και πλέον αντιμετωπίζει την αντιπαράθεση ως υπαρξιακή. Και οι δύο πλευρές χρειάζονται μια αφήγηση που να τους επιτρέπει να αποκλιμακώσουν χωρίς να φαίνεται ότι υπέκυψαν», λέει ο Οράλ Τογκά, ερευνητής στο IRAM Center στην Άγκυρα.