Συναγερμός και στην Ελλάδα για τον ιό τσικουνγκούνια

Ανησυχία προκαλεί νέα επιστημονική μελέτη που προειδοποιεί ότι ο ιός τσικουνγκούνια (chikungunya), μια εξαιρετικά επώδυνη τροπική ασθένεια που μεταδίδεται από κουνούπια, ενδέχεται να εξαπλωθεί σε ολόκληρη την Ευρώπη. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι οι μολύνσεις θα μπορούσαν να εμφανίζονται έως και έξι μήνες τον χρόνο σε χώρες της νότιας Ευρώπης, όπως η Ελλάδα και η Ισπανία, εξαιτίας των υψηλών θερμοκρασιών που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή. Παράλληλα, επισημαίνουν ότι η συνεχιζόμενη υπερθέρμανση του πλανήτη καθιστά πιθανή την περαιτέρω εξάπλωση της ασθένειας προς τον βορρά.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Guardian, πρόκειται για την πρώτη μελέτη που αξιολογεί πλήρως τον τρόπο με τον οποίο η θερμοκρασία επηρεάζει τον χρόνο επώασης του ιού στο ασιατικό κουνούπι τίγρης, το οποίο έχει εγκατασταθεί στην Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες. Η έρευνα διαπίστωσε ότι η ελάχιστη θερμοκρασία στην οποία μπορούν να συμβούν μολύνσεις είναι κατά 2,5°C χαμηλότερη από προηγούμενες, λιγότερο αξιόπιστες εκτιμήσεις, μια διαφορά που οι ερευνητές χαρακτηρίζουν «αρκετά συγκλονιστική».

Ο ιός τσικουνγκούνια εντοπίστηκε για πρώτη φορά το 1952 στην Τανζανία και μέχρι πρόσφατα περιοριζόταν κυρίως σε τροπικές περιοχές, όπου καταγράφονται εκατομμύρια κρούσματα κάθε χρόνο. Η νόσος προκαλεί έντονο και παρατεταμένο πόνο στις αρθρώσεις, ο οποίος είναι ιδιαίτερα εξουθενωτικός και μπορεί να αποβεί θανατηφόρος για μικρά παιδιά και ηλικιωμένους.
Τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί μεμονωμένα περιστατικά σε περίπου δέκα ευρωπαϊκές χώρες. Ωστόσο, το 2025 σημειώθηκαν εκατοντάδες κρούσματα στη Γαλλία και την Ιταλία.

Ο Σαντίρ Τεγκάρ, από το Κέντρο Οικολογίας και Υδρολογίας του Ηνωμένου Βασιλείου (UKCEH) και κύριος συγγραφέας της μελέτης, ανέφερε: «Ο ρυθμός της υπερθέρμανσης του πλανήτη στην Ευρώπη είναι περίπου διπλάσιος από τον ρυθμό της υπερθέρμανσης σε παγκόσμια κλίμακα και το κατώτατο όριο θερμοκρασίας για την εξάπλωση του ιού έχει μεγάλη σημασία, οπότε οι νέες εκτιμήσεις μας είναι αρκετά συγκλονιστικές. Η εξάπλωση της νόσου προς τον βορρά είναι απλώς θέμα χρόνου».

Από την πλευρά του, ο δρ Στίβεν Γουάιτ από το ίδιο ερευνητικό κέντρο σημείωσε: «Πριν από 20 χρόνια, αν λέγατε ότι θα είχαμε τσικουνγκούνια και δάγκειο πυρετό στην Ευρώπη, όλοι θα μας θεωρούσαν τρελούς, γιατί είναι τροπικές ασθένειες. Τώρα τα πράγματα έχουν αλλάξει. Αυτό οφείλεται σε αυτό το είδος κουνουπιού και στην κλιματική αλλαγή. Παρατηρούμε ραγδαίες αλλαγές και αυτό είναι ανησυχητικό. Μέχρι πρότινος, η Γαλλία είχε καταγράψει περίπου 30 κρούσματα τσικουνγκούνια τα τελευταία 10 χρόνια. Πέρυσι, τα κρούσματα ξεπέρασαν τα 800».

Το ασιατικό κουνούπι τίγρης (Aedes albopictus), το οποίο τσιμπάει κυρίως κατά τη διάρκεια της ημέρας, επεκτείνει την παρουσία του προς τον βορρά της Ευρώπης καθώς οι θερμοκρασίες αυξάνονται.

Υπάρχουν εμβόλια για τον ιό τσικουνγκούνια, τα οποία όμως είναι κοστοβόρα, ενώ η βασική προστασία παραμένει η αποφυγή των τσιμπημάτων.

Η δρ Ντιάνα Ρόχας Αλβάρεζ, επικεφαλής της ομάδας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τους ιούς που μεταδίδονται από έντομα, δήλωσε ότι «η μελέτη είναι σημαντική επειδή δείχνει ότι η μετάδοση στην Ευρώπη μπορεί να γίνει ακόμη πιο εμφανής με την πάροδο του χρόνου». Όπως σημείωσε, ο ιός μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες, καθώς έως και το 40% των ασθενών συνεχίζουν να υποφέρουν από αρθρίτιδα ή έντονο πόνο ακόμη και πέντε χρόνια μετά τη μόλυνση.

«Το κλίμα έχει τεράστιο αντίκτυπο σε αυτό, αλλά η Ευρώπη έχει ακόμα την ευκαιρία να ελέγξει την περαιτέρω εξάπλωση αυτών των κουνουπιών», πρόσθεσε. Μεταξύ των μέτρων που προτείνονται είναι η ενημέρωση των πολιτών για την απομάκρυνση στάσιμων υδάτων όπου αναπαράγονται τα κουνούπια, η χρήση μακριών και ανοιχτόχρωμων ρούχων, καθώς και εντομοαπωθητικών. Παράλληλα, οι υγειονομικές αρχές καλούνται να δημιουργήσουν συστήματα επιτήρησης.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Journal of the Royal Society Interface, βασίστηκε σε δεδομένα από 49 προηγούμενες έρευνες σχετικά με τον ιό τσικουνγκούνια σε κουνούπια τίγρης, προκειμένου να προσδιοριστεί για πρώτη φορά ο χρόνος επώασης σε ολόκληρο το φάσμα θερμοκρασιών.

Σύμφωνα με τα ευρήματα, η θερμοκρασία που επιτρέπει τη μετάδοση του ιού κυμαίνεται μεταξύ 13°C και 14°C. Αυτό σημαίνει ότι οι μολύνσεις μπορεί να εμφανίζονται για περισσότερο από έξι μήνες τον χρόνο σε Ισπανία, Πορτογαλία, Ιταλία και Ελλάδα, ενώ σε χώρες όπως το Βέλγιο, η Γαλλία, η Γερμανία και η Ελβετία η περίοδος μετάδοσης εκτιμάται ότι θα διαρκεί από τρεις έως πέντε μήνες.

Προηγουμένως, η ελάχιστη θερμοκρασία για τη μετάδοση είχε εκτιμηθεί στους 16°C έως 18°C, γεγονός που σημαίνει ότι ο κίνδυνος εμφάνισης επιδημιών τσικουνγκούνια είναι μεγαλύτερος και μπορεί να αφορά περισσότερες περιοχές και μεγαλύτερες χρονικές περιόδους από ό,τι πιστευόταν.

Οι επιδημίες στην Ευρώπη προκαλούνται συνήθως όταν μολυσμένοι ταξιδιώτες επιστρέφουν από τροπικές περιοχές και τσιμπιούνται από κουνούπια τίγρης, τα οποία στη συνέχεια μεταδίδουν τον ιό. Μέχρι σήμερα, οι ψυχροί χειμώνες της Ευρώπης περιόριζαν τη δραστηριότητα των κουνουπιών αυτών, ωστόσο οι θερμοκρασίες στην ήπειρο έχουν μεταβληθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια.